14/10/2015 18:25 GMT+7 Email Print Like 0

Lao động Việt Nam trước ngưỡng cửa Cộng đồng ASEAN

Vào ngày 31/12 tới, Cộng đồng ASEAN được thành lập sẽ tạo nên một thị trường đơn nhất với 5 yếu tố được lưu chuyển tự do giữa 10 nước bao gồm vốn, hàng hóa, dịch vụ, đầu tư và lao động lành nghề. Sự dịch chuyển “tự do” này vừa là cơ hội cho thị trường lao động Việt Nam, đồng thời cũng là thách thức không nhỏ khi một lượng lớn lao động các nước ASEAN vào Việt Nam, tạo nên cuộc cạnh tranh với lao động trong nước.
Báo cáo “Cộng đồng ASEAN 2015: Quản lý hội nhập hướng tới việc làm tốt hơn và thịnh vượng chung” do Tổ chức Lao động Quốc tế và Ngân hàng Phát triển châu Á thực hiện dự báo: Khi ra đời, Cộng đồng Kinh tế ASEAN có quy mô GDP 2.200 tỷ USD; thu nhập bình quân đầu người 3.100 USD/năm, nhưng chênh lệch rất lớn, từ 1.000 USD/người/năm (Campuchia, Myanmar) đến 50.000 USD/người/năm (Singapore).

Chênh lệch quá lớn về thu nhập có thể là nguyên nhân thúc đẩy di chuyển lao động trong khối. Việc này một mặt tạo cơ hội cho dịch chuyển lao động có chất lượng, song mặt khác lại đặt ra những thách thức lớn cho lao động thiếu kỹ năng.

Trong khi đó, các nước ASEAN mới cho phép lao động thuộc 8 ngành (kiểm toán, kiến trúc, kỹ sư, nha sỹ, bác sỹ, y tá, điều tra viên và du lịch) được quyền di chuyển tìm việc làm sau khi Cộng đồng ASEAN hình thành, thông qua các thỏa thuận công nhận tay nghề tương đương. Đây là những lao động thuộc nhóm lao động có chất lượng, được đào tạo chuyên môn hoặc có trình độ từ đại học trở lên, thông thạo ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh.


Việt Nam khai trương Cổng thông tin ASEAN Việt Nam nhằm giúp người dân tìm kiếm thông tin
về Cộng đồng ASEAN, trong đó có vấn đề lao động và việc làm. Ảnh: Minh Quyết – TTXVN



Năm 2014, tại kỳ thi tay nghề ASEAN lần thứ 10 tổ chức ở Hà Nội,
Việt Nam đã giành giải Nhất toàn đoàn với 15 Huy chương Vàng. Ảnh: Anh Tuấn – TTXVN
 
Số liệu thống kê của Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội cho thấy, Việt Nam sẽ là một trong những nước hưởng lợi lớn từ những tác động của việc hình thành Cộng đồng ASEAN về tăng trưởng việc làm, nâng cao năng suất lao động, nhất là năng suất lao động ngành công nghiệp... Số lượng việc làm tạo thêm ở Việt Nam khá cao (đến năm 2025 là 6 triệu, chiếm 9,5% tổng số việc làm tạo thêm ở Cộng đồng ASEAN) nhưng chất lượng làm việc chưa cao, 65% việc làm mới là dễ bị tổn thương (cao nhất trong khu vực).

Việt Nam có lực lượng lao động khá dồi dào, tăng đều qua các năm từ 51,4 triệu người năm 2011 lên tới 53,7 triệu người năm 2014, nhưng tốc độ tăng có xu hướng giảm dần từ 1,1% năm 2011 xuống 0,5% năm 2014. Lực lượng lao động của Việt Nam tương đối trẻ, khoảng 50,2% lực lượng lao động trong độ tuổi từ 15-39, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng chứng chỉ vẫn còn ở mức thấp (18,7% năm 2014) mặc dù đã tăng 3,1% từ năm 2011 đến nay.

Chất lượng lao động của Việt Nam cũng đã từng bước được nâng lên; tỷ lệ lao động qua đào tạo tăng từ 30% lên 50% trong vòng 10 năm trở lại đây (theo cách tiếp cận và cách tính của Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội). Lao động qua đào tạo đã phần nào đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp và thị trường lao động. Lực lượng lao động kỹ thuật của Việt Nam đã từng bước làm chủ được khoa học công nghệ, một số người đã đảm nhận được các vị trí công việc phức tạp trong sản xuất kinh doanh mà trước đây phải thuê chuyên gia nước ngoài.

Bên cạnh đó, Việt Nam đang xuất khẩu nhiều lao động sang các nước ASEAN, đặc biệt là Malaysia với hàng nghìn chỉ tiêu mỗi năm, làm nhiều loại ngành nghề khác nhau. Nhiều ngân hàng, doanh nghiệp Việt Nam đã mở chi nhánh, hoạt động khá hiệu quả tại Lào, Campuchia cũng cho thấy khả năng hội nhập nhanh chóng của lao động Việt Nam trong ASEAN gắn với dòng di chuyển thương mại, vốn đầu tư, dịch vụ.


Thí sinh Việt Nam dự thi môn kỹ thuật xây dựng tại kỳ thi tay nghề ASEAN lần thứ 10 - năm 2014.
Ảnh: Anh Tuấn – TTXVN



Việt Nam được đánh giá là nước có lực lượng lao động trẻ, trình độ tay nghề cao. Ảnh: Tư liệu Báo ảnh Việt Nam


Du lịch là 1 trong 8 nhóm ngành được các nước ASEAN cho phép người lao động tự do di chuyển tìm việc làm
sau khi Cộng đồng ASEAN hình thành, vì thế đây sẽ là ngành có sự cạnh tranh cao nhất. Ảnh: Nguyễn Luân



Theo đánh giá của các chuyên gia, Việt Nam sẽ là một trong những nước hưởng lợi lớn
từ những tác động của việc hình thành Cộng đồng ASEAN về tăng trưởng việc làm, nâng cao năng suất lao động,
nhất là năng suất lao động ngành công nghiệp. Ảnh: Tư liệu Báo ảnh Việt Nam



Để nâng cao chất lượng nguồn lao động, Việt Nam cần có chiến lược đào tạo,
đặc biệt là trình độ ngoại ngữ, để tăng cường khả năng hội nhập. Ảnh: Kim Phương



Việt Nam cũng cần đổi mới cơ cấu giáo dục nghề nghiệp, gắn kết giữa đào tạo với thị trường lao động
và đẩy mạnh hợp tác quốc tế về giáo dục nghề nghiệp. Ảnh: Kim Phương

Tại các cuộc thi nghề ASEAN, Việt Nam đã khẳng định vị thế của mình với nhiều thứ hạng cao (3 lần xếp thứ Nhất trong 10 lần Kỳ thi Tay nghề ASEAN được tổ chức và luôn được công nhận đứng trong top 3 nước dẫn đầu về chuyên môn). Tất cả những điều này cho thấy tiềm năng đáng kể của lao động Việt Nam trong việc sẵn sàng tham gia Cộng đồng chung ASEAN.

Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi còn đó những thách thức đối với Việt Nam. Do xuất phát điểm thấp, cơ cấu kinh tế chủ yếu vẫn là nông nghiệp, do vậy tỷ lệ lao động tham gia thị trường lao động chính thức còn thấp, đạt khoảng 30%. Chất lượng, cơ cấu lao động vẫn còn nhiều bất cập so với yêu cầu phát triển và hội nhập. Đại đa số lao động trong lĩnh vực nông nghiệp chưa qua đào tạo.

Để góp phần giải quyết các vấn đề của thị trường lao động, nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của nhân lực Việt Nam trên thị trường lao động trong nước và quốc tế, nhất là khi Cộng đồng ASEAN được hình thành, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật về lao động, việc làm, giáo dục nghề nghiệp; tập trung dự báo thị trường ngắn hạn và dài hạn; phát triển, kết nối thị trường lao động với các nước trong khu vực; mở rộng, phát triển thị trường lao động ngoài nước phù hợp với trình độ, kỹ năng của lao động Việt Nam.

Cùng với đó, Việt Nam cần đổi mới cơ cấu giáo dục nghề nghiệp trong hệ thống giáo dục quốc dân; tăng cường các điều kiện bảo đảm chất lượng và đổi mới đào tạo; gắn kết giữa đào tạo với thị trường lao động và sự tham gia của doanh nghiệp; đẩy mạnh hợp tác quốc tế về giáo dục nghề nghiệp...

Các cơ quan quản lý Nhà nước cần có những giải pháp để định hướng, giúp cho người lao động hiểu được muốn làm việc tại các nước ASEAN, cần tự định hướng và có sự chuẩn bị chu đáo về kiến thức, trình độ chuyên môn.../.

Thực hiện: TTXVN/Báo ảnh Việt Nam
CÁC BÀI ĐÃ ĐƯA