21/05/2014 09:01 GMT+7 Email Print Like 0

Hội vật cầu bùn

Làng Vân, xã Vân Hà, huyện Việt Yên (Bắc Giang) không chỉ nức tiếng khắp vùng Bắc Bộ bởi có nghề truyền thống chuyên sản xuất rượu thơm ngon mà còn được biết đến là địa danh có hội vật cầu bùn được ví như trò chơi "cướp mặt trời" cư dân ven sông Cầu.
Tục truyền rằng, khi xưa có hai anh em Trương Hống, Trương Hát (TK VI) đi theo Triệu Quang Phục đánh giặc Lương thắng trận trở về được nhân dân suy tôn là thánh Tam Giang. Đoàn quân thắng trận về đến đầm Dạ Trạch thì bị bọn quỷ đen ở đầm quấy phá. Hai bên xung trận, bọn quỷ ra điều kiện, nếu thắng, chúng phải được thưởng lớn, còn nếu thua, chúng sẽ quy phục theo hầu nhà thánh Tam Giang. Cuối cùng bọn quỷ đen thua trận và quy phục. Từ đó, dân làng Vân mở hội vật cầu hay còn gọi là hội Khánh Hạ để mừng chiến thắng.

Huyền tích được lưu giữ tại đình làng Vân có ghi lại rằng, trước kia vùng đất ven sông Cầu hay bị lụt lội cho nên hội vật cầu bùn được tổ chức trong ba ngày là 12, 13, 14 tháng 4 (âm lịch) là lúc sông vào mùa kiệt nước. Theo quan niệm của dân làng Vân, quả cầu tượng trưng cho mặt trời. Trong quá trình đưa cầu ra sân đấu, cầu được mang từ Đông sang Tây theo hướng mặt trời mọc và lặn. Khi thi đấu, cướp được cầu cũng có nghĩa là cướp được mặt trời, cướp ánh sáng cho cây trồng. Chính vì thế, hội vật cầu bùn đối với người làng Vân có ý nghĩa như một lễ hội cầu mùa.


Hai đội thi đấu vật cầu bùn là Giáp Thượng và Giáp Hạ làm lễ xin Thánh Tam Giang khai hội.


Nghi lễ xin cầu ra sân bùn thi đấu.


Thiếu nữ làng Vân lấy nước thiêng từ sông Cầu đổ vào sân tạo bùn cho các đội thi đấu.


Trước giờ khai hội, các đội được thụ lộc Thánh Tam Giang là rượu làng Vân để tăng sỹ khí thi đấu.


Theo các cụ già làng Vân kể lại, sân bùn để thi đấu được các bậc tiền nhân xây dựng từ TK XIII, rộng chừng 200m2
và trước ngày khai hội được lọc kỹ loại bỏ sạn, đá dăm để tránh thương tích cho các đội thi đấu.


Màn tung cầu đầy phấn khích của hai đội Giáp Thượng và Giáp Hạ khi thi đấu.


Quả cầu thi đấu trong hội vật cầu bùn làm bằng gỗ lim, nặng chừng 20kg
nên các quân cầu cần sức mạnh để đưa cầu về lỗ gôn phía đối phương.


Luật chơi của hội vật cầu bùn khá tự do, các đội có thể dùng mọi hình thức để cản phá các con cầu,
đưa cầu về lỗ gôn phía đối phương nhưng không được gây thương tích cho người chơi.


Một pha tranh cướp cầu quyết liệt.


Lễ hội vật cầu là nét đặc trưng của văn hóa lúa nước, thể hiện niềm khao khát của cư dân nông nghiệp
cầu cho một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.


Phút giải lao giữa hai hiệp đấu.


Trong quá trình thi đấu, bùn đất bắn vào mặt các quân cầu nên phải dùng nước để rửa sạch.


Đối với khán giả xem hội, việc dính bùn là điều không tránh khỏi
nhưng ai cũng thích thú vì bùn được tạo từ nước thiêng sông Cầu mang lại sức khỏe và may mắn.

Ông Nguyễn Văn Lâm là bậc cao niên của làng Vân cho biết, hội vật cầu bùn bốn năm mới tổ chức một lần. Nơi diễn ra hội là sân bùn trước đền Chùa Vân, rộng chừng 200m2. Hai đầu sân bùn được đào hai chiếc hố tượng trung cho hai đầu gôn của hai đội thi đấu. Đặc biệt, để tạo ra sân bùn thì dân làng Vân phải lấy nước thiêng từ sông Cầu đổ vào đất để làm bùn. Hội vật cầu bùn làng Vân chỉ có 2 đội thi đấu là đội Giáp Thượng và Giáp Hạ. Luật chơi của hội rất đơn giản, mỗi giáp trong làng cử là 8 thanh niên khỏe mạnh, đều phải là trai chưa vợ, gia đình không có tang, không có bệnh tật, dị tật. 10 ngày trước khi diễn ra hội, các thanh niên này phải kiêng rượu, tỏi, hành và kiêng quan hệ nam nữ để thân thể được trong sạch. Thanh niên hai đội Giáp Thượng và Giáp Hạ đóng khố cởi trần và tiến hành các nghi lễ xin thánh Tam Giang mở hội và thi đấu.

Hai đôi tranh cướp nhau con cầu và đưa con cầu xuống hố của sân bùn là giành chiến thắng.

Đối với trai tráng làng Vân, được các bậc cao niên trong làng chọn làm đô vật trong ngày hội là niềm vinh dự lớn. Anh Nguyễn Vinh, người đã hai lần liên tiếp được chọn làm đô vật của đội Giáp Thượng cho biết: “Tám thanh niên đội chúng tôi đại diện cho cả xóm Giáp Thượng tham gia thi đấu. Chúng tôi quan niệm rằng, nếu đội nào giành chiến thắng sẽ mang đến may mắn cho cả xóm và ý nghĩa hơn là thể hiện được tinh thần thượng võ, tiếp nối truyền thống của cha ông vùng quê ven sông Cầu”.

Hội vật cầu bùn cũng là dịp để người dân xứ Kinh Bắc xưa xem và thưởng thức những màn tranh cầu quyết liệt của hai đội đầy tinh thần đoàn kết. Trong tâm thức của người xem, ai cũng muốn được một ít bùn bắn lên người để mang lại sự may mắn./.
Bài: Thông Thiện - Ảnh: Tất Sơn