Huế là địa phương còn gìn giữ nhiều nghề thủ công như nghề đúc đồng, nghề làm tranh làng Sình, nghề rèn, nghề làm nón, nghề làm bánh tráng…
Những làng nghề này có tuổi đời hàng trăm năm, trải qua nhiều giai đoạn lịch sử thăng trầm, do các nghệ nhân lành nghề hàng đầu Việt Nam quy tụ về sinh sống ở Cố đô Huế trong triều đại nhà Nguyễn. Mặc dù, với thế mạnh tập trung nhiều làng nghề như vậy, nhưng Huế vẫn không thể tận dụng hết tiềm năng để phát triển du lịch gắn với việc bảo tồn, gìn giữ phát huy giá trị văn hóa của các nghề thủ công truyền thống.
Nguy cơ mai một
Nghề làm thẻ xăm hường từng thịnh hành trên mảnh đất cố đô, trải qua thăng trầm lịch sử đến nay nghề này gần như thất truyền. Hiện nay, chỉ còn ông Đặng Văn Tố (75 tuổi, trú tại phường Hương An, thành phố Huế) là nghệ nhân duy nhất vẫn miệt mài gắn bó với nghề chế tác thẻ xăm hường bằng xương tại Huế.
Ông Đặng Văn Tố cho hay, để làm một bộ xăm hường phải mất gần nửa tháng mới hoàn thiện. Bỏ ra nhiều công sức như vậy nhưng số tiền thu lại chỉ đủ sống và rất khó làm giàu. Cùng với đó, thị trường tiêu thụ sản phẩm này cũng dần thu hẹp. Vì thế giới trẻ ít mặn mà, tiếp tục nối nghiệp làm nghề này.
Tương tự, nghề làm bánh tráng làng Lựu Bảo (phường Kim Long, thành phố Huế) đã tồn tại gần 300 năm, nhưng những người còn làm nghề chủ yếu là người lớn tuổi. Số hộ làm nghề bánh tráng ở làng đang giảm dần.
Ông Nguyễn Thế Tiến (làm nghề tráng bánh ở làng Lựu Bảo hơn 60 năm) mong muốn, sẽ có thế hệ tiếp theo của gia đình tiếp nối nghề. Tuy vậy, nghề làm bánh tráng thủ công không mang lại thu nhập cao, khó cạnh tranh so với các loại sản phẩm tương tự. Do đó, con cháu của ông không đi theo con đường của gia đình, mà đã chọn ngành nghề khác.
Ở tuổi trung niên, anh Phạm Công Khai (trú tại phường Dương Nổ, thành phố Huế) vẫn đang hăng say, nối nghiệp làm tranh làng Sình.
Anh Phạm Công Khai chia sẻ: “Tranh làng Sình đã tồn tại trên 400 năm. Tuy vậy, giờ chỉ còn hai người ở làng đang tiếp tục làm dòng tranh này. Nghề làm tranh đang đứng trước nguy cơ mai một do sự phát triển của các sản phẩm in ấn hiện đại”.
Phát huy giá trị văn hóa của nghề thủ công
Điểm chung của các làng nghề thủ công truyền thống tại Huế đó là thiếu sức cạnh tranh, thị trường hẹp, thu nhập mang lại từ các sản phẩm không cao. Điều này khiến việc duy trì và bảo tồn các làng nghề gặp không ít khó khăn.
Anh Phạm Công Khai, nghệ nhân làm tranh làng Sình (trú tại phường Dương Nỗ, thành phố Huế) mong muốn: “Các cơ quan chức năng cần có những chính sách kịp thời để giữ gìn làng nghề. Trong đó, cần đẩy mạnh quảng bá làng nghề, xây các điểm du lịch, tour tuyến. Nhờ đó, người dân có thể thuận lợi bán sản phẩm và có thêm thu nhập từ việc cung cấp các dịch vụ trải nghiệm làm tranh”.
Với mong mỏi sẽ phát huy giá trị văn hóa của làng nghề làm bánh tráng Lựu Bảo, chính quyền phường Kim Long đã và đang cố gắng xây dựng nhãn hiệu tập thể cho làng nghề truyền thống này, đồng thời tận dụng các chính sách hỗ trợ dành cho làng nghề để trang bị thêm thiết bị, cải thiện quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng bánh tráng. Bên cạnh đó, phường Kim Long cũng đang xây dựng điểm đến du lịch, tổ chức tour du lịch cho du khách có thể đến làng nghề để thăm quan và trải nghiệm làm nghề, chụp ảnh...
Ông Đồng Sĩ Toàn, Chủ tịch UBND phường Kim Long, thành phố Huế chia sẻ: “Chúng tôi kỳ vọng, khi triển khai phương án này, người dân không chỉ tập trung sản xuất mà còn tham gia trực tiếp vào việc quảng bá, giới thiệu sản phẩm bánh tráng Lựu Bảo đến với du khách. Điều này không chỉ giúp việc duy trì và phát huy giá trị văn hóa của làng nghề mà còn là nguồn sinh kế bền vững cho nhiều hộ gia đình. Đặc biệt, trong bối cảnh các sản phẩm truyền thống, tự nhiên ngày càng được ưa chuộng nên bánh tráng Lựu Bảo có thêm cơ hội để vươn xa”.
Cũng như phường Kim Long, phường Hóa Châu luôn trăn trở tìm các giải pháp để bảo tồn các làng nghề trên địa bàn, vừa tạo sinh kế chính cho người dân.
Ông Võ Việt Đức, Phó Chủ tịch UBND phường Hóa Châu (thành phố Huế) cho hay, trên địa bàn phường còn gìn giữ nhiều làng nghề thủ công truyền thống. Để bảo tồn các làng nghề này, phường đang tập trung xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm thông qua các ứng dụng chuyển đổi số. Ngoài ra, phường cũng đang xây dựng các điểm du lịch kết nối giữa các làng nghề, đồng thời tạo không gian trưng bày, trải nghiệm để thu hút khách du lịch.
Bà Trần Thị Hoài Trâm, Giám đốc Sở Du lịch thành phố Huế cho rằng: “Mặc dù hiện nay cơ quan chức năng đã hỗ trợ cho người dân để phát triển các làng nghề thông qua việc xây dựng các điểm, tuyến du lịch cộng đồng, nhưng để đáp ứng nhiệm vụ đón khách du lịch trong và ngoài nước đến với các làng nghề, các đơn vị và chính quyền địa phương cần phối hợp triển khai nhiều giải pháp hiệu quả hơn nữa. Trong thời gian tới, chúng tôi cũng đang nghiên cứu lại cơ chế chính sách để phát triển du lịch cộng đồng, trong đó hướng dẫn cụ thể và tập huấn cho người dân về việc triển khai các hoạt động trải nghiệm cho khách du lịch tại làng nghề. Đồng thời, chúng tôi cũng tăng cường đẩy mạnh quảng bá qua các kênh truyền thông. Đây cũng là hướng đi bền vững, để vừa phát triển du lịch vừa có thể bảo tồn và giữ gìn giá trị văn hóa của các làng nghề truyền thống”./.
