Thực tiễn triển khai chính quyền địa phương 2 cấp thời gian qua cho thấy mô hình này đang khẳng định hướng đi đúng. Khi bộ máy tinh gọn hơn, việc điều hành thông suốt hơn, người dân và doanh nghiệp được phục vụ nhanh chóng và thuận lợi hơn. Trên nền tảng đó, Chính phủ đang tiếp tục hoàn thiện thể chế, tháo gỡ khó khăn, để chính quyền địa phương 2 cấp vận hành ngày càng hiệu quả, thực chất, vì dân.
Việc xây dựng và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được đặt trong tư duy xuyên suốt của Đảng và Nhà nước về đổi mới tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Tinh thần ấy được thể hiện rõ trong Công văn số 84/TTg-TCCV do Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính ký ban hành ngày 21/1, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tiếp tục hoàn thiện, nâng cao hiệu quả vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, trên cơ sở thực hiện Kết luận số 228-KL/TW của Bộ Chính trị, Ban Bí thư.
Công văn không chỉ nêu mục tiêu chung mà đi thẳng vào những việc cụ thể, thiết thực. Trước hết là yêu cầu rà soát toàn bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo ngành, lĩnh vực quản lý để kịp thời sửa đổi, bổ sung, ban hành mới hoặc bãi bỏ những quy định không còn phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Tinh thần ở đây là làm cho pháp luật đi cùng thực tiễn, không để những quy định cũ cản trở cách làm mới, không để bộ máy đã gọn mà việc vẫn rối.
Thủ tướng nhấn mạnh việc tập trung vào các lĩnh vực then chốt như tài chính ngân sách, đất đai, quy hoạch, tổ chức bộ máy, cán bộ, cải cách hành chính, chuyển đổi số, khoa học - công nghệ, giáo dục và đào tạo. Cùng với đó là thực hiện nghiêm phân cấp, phân quyền, phân định rõ thẩm quyền giữa các cấp, gắn với cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số, để quản lý nhà nước vừa chặt chẽ vừa thông suốt, giảm tầng nấc trung gian, giảm thời gian chờ đợi của người dân.
Tinh thần “nói đi đôi với làm” được thể hiện rõ qua việc giao nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ, ngành. Bộ Nội vụ được yêu cầu khẩn trương rà soát, đề xuất sửa đổi các quy định liên quan đến lao động, việc làm, bảo đảm phù hợp với Luật Tổ chức chính quyền địa phương, tạo cơ sở để ủy quyền cho Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện tốt công tác quản lý trong điều kiện mới. Đồng thời, Bộ Nội vụ tham mưu sửa đổi các quy định về tổ chức, hoạt động của hội và chế độ thù lao đối với cán bộ hưu trí tham gia công tác hội, bảo đảm thống nhất, phù hợp với chủ trương chung.
Bộ Tài chính tập trung vào một việc rất cụ thể nhưng không kém phần quan trọng. Đó là tiếp tục tăng cường kiểm tra, đôn đốc, hướng dẫn các địa phương thực hiện bố trí, sắp xếp, xử lý trụ sở, tài sản công sau khi tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính được sắp xếp lại. Yêu cầu đặt ra là phải công khai việc sắp xếp, xử lý trụ sở, tài sản công của từng địa phương. Việc điều chuyển, chuyển đổi công năng các cơ sở nhà, đất được hướng dẫn rõ, để phục vụ thiết thực cho y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao và các mục đích công cộng, quốc phòng, an ninh, đúng quy hoạch, đúng pháp luật.
Trong khi đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao nhiệm vụ rà soát, khắc phục kịp thời các bất cập của hệ thống thông tin do bộ quản lý; đồng thời đơn giản hóa quy trình, hồ sơ, thủ tục đất đai tại cấp xã, triển khai cơ sở dữ liệu ngành đến tận cơ sở.
Nhìn tổng thể, chỉ đạo của Chính phủ tiếp tục cho thấy một tinh thần rất rõ: Tinh gọn bộ máy không phải để giảm việc, mà để làm việc tốt hơn. Tinh gọn bộ máy không phải để xa dân, mà là để gần dân hơn. Tinh thần đó được Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh trong tham luận tại Đại hội XIV của Đảng với chủ đề “Xây dựng Chính phủ kiến tạo phát triển, liêm chính, hành động quyết liệt, phục vụ nhân dân”.
Theo Phó Thủ tướng, nhiệm kỳ 2021-2025 là giai đoạn đặc biệt khó khăn, chưa từng có tiền lệ, nhưng trong thử thách ấy, Chính phủ kiên định phương châm: Xây dựng tầm nhìn chiến lược, tạo lập thể chế, dẫn dắt mở đường, khơi thông và huy động mọi nguồn lực xã hội cho phát triển đất nước- Liêm chính để tạo lập nền tảng giá trị, giữ vững niềm tin- Hành động quyết liệt để biến chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước chuyển hóa thành kết quả cụ thể hiện hữu được nhân dân cảm nhận, thụ hưởng. Và phục vụ nhân dân là mục tiêu tối thượng.
Chính trong tinh thần đó, cuộc cách mạng sắp xếp tổ chức, tinh gọn bộ máy và xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp đã được triển khai khẩn trương, quyết liệt, hiệu quả. Xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp đã mở ra không gian phát triển mới, tạo đột phá xây dựng bộ máy Nhà nước tinh gọn, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, kiến tạo phát triển và phục vụ nhân dân tốt hơn.
Phó Thủ tướng khẳng định, quán triệt tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Chính phủ sẽ tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực và tăng cường kiểm tra, giám sát với phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” một cách thực chất và hiệu quả nhất. Tập trung nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp.
Từ chỉ đạo của Trung ương, nhiều địa phương đã chủ động, nghiêm túc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bảo đảm cung ứng đầy đủ dịch vụ công thiết yếu cho người dân và doanh nghiệp. Thực tiễn ở phường Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên cho thấy rõ hiệu quả của cách làm này. Ngay từ khi vận hành theo mô hình mới, địa phương xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm. 100% cán bộ sử dụng hệ thống quản lý văn bản điện tử, gần như toàn bộ thủ tục hành chính được giải quyết trực tuyến, hồ sơ đúng hạn đạt tuyệt đối. Những mô hình quản trị đô thị thông minh, tổ dân phố thông minh, hay chương trình “Bình dân học AI” không chỉ giúp chính quyền hoạt động hiệu quả hơn mà còn tạo điều kiện để người dân trực tiếp thụ hưởng thành quả của chuyển đổi số.
Ở những địa phương có quy mô lớn sau hợp nhất, như Đồng Tháp, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp còn mở ra không gian phát triển mới. Bộ máy gọn hơn giúp việc ra quyết định nhanh hơn, trách nhiệm rõ hơn, từ đó tạo điều kiện khai thác tốt tiềm năng về nông nghiệp, công nghiệp, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.
Bên cạnh những kết quả rõ ràng, quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vẫn còn những khó khăn nhất định về thể chế, hạ tầng số, năng lực cán bộ ở một số nơi. Nhưng điều đáng ghi nhận là Trung ương đã nhìn thẳng vào thực tế, kịp thời chỉ đạo tháo gỡ, hoàn thiện từng bước, với trách nhiệm được giao rõ ràng cho người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương.
Tinh gọn bộ máy là việc làm khó, đòi hỏi quyết tâm, bản lĩnh và sự đồng lòng của cả hệ thống chính trị. Nhưng khi mục tiêu là vì dân, khi cách làm xuất phát từ thực tiễn và được điều chỉnh kịp thời, thì mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sẽ tiếp tục khẳng định hiệu quả. Gọn hơn để mạnh hơn, gần dân hơn để phục vụ tốt hơn, đó chính là giá trị bền vững mà mô hình này đang và sẽ mang lại./.
