* Tinh gọn đầu mối, tập trung nguồn lực
Chuẩn bị cho năm học 2026-2027, xã Đô Lương đang xây dựng phương án sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới trường học theo chủ trương đổi mới bộ máy, nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ sở giáo dục. Theo phương án được xây dựng, số lượng trường trên địa bàn sẽ giảm từ 25 xuống còn 13 trường, tương đương giảm gần 50% đầu mối quản lý. Trong đó, bậc học mầm non còn 4 trường, tiểu học còn 5 trường và trung học cơ sở còn 4 trường. Việc sắp xếp được kỳ vọng góp phần tinh gọn bộ máy quản lý, sử dụng hiệu quả đội ngũ cán bộ, giáo viên; đồng thời khai thác tốt hơn cơ sở vật chất hiện có. Đây cũng là cơ sở để các nhà trường tập trung nguồn lực đầu tư, nâng cao chất lượng dạy học, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay.
Ông Trần Văn Sơn, Chủ tịch UBND xã Đô Lương cho biết, khó khăn nhất vẫn là liên quan đến công tác bố trí, sắp xếp đội ngũ cán bộ quản lý sau khi các trường được hợp nhất. Đây là vấn đề nhạy cảm, đòi hỏi phải bảo đảm nguyên tắc khách quan, công bằng và đúng quy định. "Địa phương đang chờ Sở Giáo dục và Đào tạo ban hành bộ tiêu chí cụ thể để làm căn cứ đánh giá, bình xét và bố trí cán bộ quản lý. Khi có hướng dẫn, xã sẽ triển khai theo đúng quy định, bảo đảm lựa chọn được những cán bộ có năng lực, đáp ứng yêu cầu quản lý trong mô hình trường học mới".
Bên cạnh công tác nhân sự, việc đặt tên các trường sau sáp nhập cũng đang được địa phương nghiên cứu thận trọng. Theo lãnh đạo UBND xã Đô Lương, tên trường không chỉ phục vụ công tác quản lý mà còn gắn với truyền thống, lịch sử và tình cảm của người dân đối với từng cơ sở giáo dục. Vì vậy, việc lựa chọn sẽ được cân nhắc kỹ lưỡng, bảo đảm tính khoa học, hài hòa và tạo được sự đồng thuận trong nhân dân. Một vấn đề khác được địa phương quan tâm là việc sử dụng cơ sở vật chất sau khi sắp xếp. Khi giảm số lượng đầu mối trường học, dự kiến sẽ có một số phòng học, trang thiết bị và tài sản công không còn sử dụng hết công suất. UBND xã đang rà soát toàn bộ hiện trạng để xây dựng phương án điều chuyển, bố trí lại hoặc khai thác phù hợp, bảo đảm phát huy hiệu quả nguồn lực đầu tư, tránh lãng phí ngân sách.
Tại xã Bạch Ngọc, việc sắp xếp trường lớp đã được triển khai ngay sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Hai trường mầm non Ngọc Sơn và Lam Sơn được sáp nhập thành Trường Mầm non Bạch Ngọc; đồng thời xóa một điểm trường lẻ của Trường Mầm non Giang Sơn Đông, đưa học sinh về học tại điểm chính. Hiện trên địa bàn xã có 4 trường mầm non, 5 trường tiểu học và 2 trường trung học cơ sở. Việc giảm đầu mối giúp tinh giản các vị trí quản lý như hiệu trưởng, văn thư, thủ quỹ; góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên để bảo đảm việc học tập và đưa đón học sinh, địa phương vẫn đang tính toán các phương án sắp xếp hợp lý.
Theo ông Nguyễn Kim Nam, Phó Chủ tịch UBND xã Bạch Ngọc, việc sắp xếp trường lớp nhằm tinh gọn đầu mối, tập trung nguồn lực và nâng cao hiệu quả quản lý. Theo hướng dẫn mới của Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An, thực hiện tiêu chí 1 địa phương nếu có 2 trường cùng cấp học trở lên thì sẽ sáp nhập, địa phương đề xuất nghiên cứu sáp nhập các trường trung học cơ sở hiện có thành một trường thống nhất. Đối với cấp tiểu học, địa phương kiến nghị duy trì 2 cụm trường nhằm bảo đảm điều kiện đi lại cho học sinh và phụ huynh. Trong đó, một cụm phục vụ học sinh khu vực các xã Ngọc Sơn, Lam Sơn và Bồi Sơn cũ; cụm còn lại phục vụ học sinh khu vực Giang Sơn Đông và Giang Sơn Tây. Riêng đối với cấp học mầm non, trên địa bàn hiện có 4 trường với 6 điểm trường. Với đặc thù quy mô học sinh đông, độ tuổi nhỏ, nếu sáp nhập thành 1 trường duy nhất trong khi địa bàn rộng sẽ gây nhiều khó khăn cho công tác quản lý, điều hành và kiểm tra chuyên môn.
* Linh hoạt giữ điểm trường ở vùng khó khăn
Xã Nga My là địa phương vùng sâu, vùng xa đặc biệt khó khăn của Nghệ An - nơi sinh sống của đồng bào các dân tộc Thái, Ơ Đu. Trên địa bàn xã hiện có 1 trường trung học cơ sở, 2 trường tiểu học và 2 trường mầm non. Ông Lô Thanh Nhất, Bí thư Đảng ủy xã Nga My cho biết, với đặc thù địa bàn rộng, nhiều bản làng xa xôi, mong muốn của địa phương là giữ nguyên quy mô trường lớp như hiện tại. Tuy nhiên, thực hiện chủ trương chung về quy hoạch, sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục và hướng dẫn của Sở Giáo dục và đào tạo Nghệ An, địa phương đang xây dựng kế hoạch sáp nhập. Phương án của xã là sáp nhập đồng cấp học để thuận lợi cũng như đảm bảo chất lượng chuyên môn từng cấp học.
Xã dự kiến giảm đầu mối trường học nhưng giữ các phân hiệu, điểm lẻ nếu khoảng cách quá xa để tạo điều kiện thuận lợi, cũng như đảm bảo cơ hội học tập đến tất cả học sinh. Bên cạnh đó giảm cán bộ quản lý trường học. Đội ngũ cán bộ, giáo viên trên địa bàn hiện không dôi dư. Khi triển khai sáp nhập, địa phương sẽ phối hợp với ngành giáo dục để chọn đội ngũ cán bộ quản lý có năng lực điều hành các trường sau sáp nhập khi quy mô lớn hơn, địa bàn rộng hơn.
Theo ông Nguyễn Văn Khoa, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An, việc sắp xếp lần này không chỉ nhằm tinh gọn đầu mối mà còn hướng đến đổi mới phương thức quản trị, chuyển từ "quản lý giáo dục" sang "quản trị phát triển giáo dục". Quan điểm xuyên suốt trong sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục ở Nghệ An là tinh gọn nhưng đảm bảo cơ hội tiếp cận giáo dục cho người học. Mạng lưới trường học sẽ được tổ chức phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; đồng thời bám sát quy mô dân số, điều kiện địa lý và sự phân bố dân cư của từng địa phương.
Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An đã ban hành văn bản ngày 21/7/2026 yêu cầu UBND các xã, phường và các đơn vị trực thuộc khẩn trương rà soát, sắp xếp lại mạng lưới cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp công lập theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, bảo đảm hoàn thành trước ngày 30/8/2026. Theo đó, việc sắp xếp phải bảo đảm mỗi đơn vị hành chính cấp xã có tối thiểu 1 trường mầm non và 1 trường phổ thông liên cấp tiểu học - trung học cơ sở; đồng thời thực hiện mục tiêu giảm tối thiểu 30% số đầu mối trường học, những địa phương có điều kiện thuận lợi phấn đấu giảm khoảng 50% so với thời điểm ngày 1/7/2025. Các địa phương không giữ lại những trường có quy mô nhỏ, dưới mức quy định. Quy mô tối thiểu được xác định theo từng cấp học và từng khu vực (I, II, III).
Thực tế, giai đoạn 2021-2025, Nghệ An đã giảm 34 trường công lập và 251 điểm trường lẻ. Đến cuối năm học 2025-2026, toàn tỉnh còn 1.528 cơ sở giáo dục, gồm: 541 trường mầm non, 479 trường tiểu học, 396 trường trung học cơ sở, 91 trường trung học phổ thông và 21 trung tâm giáo dục thường xuyên; vẫn còn 883 điểm trường lẻ. Với quy mô gần 1.500 trường học, điều kiện địa hình đa dạng và 130 xã, phường có đặc điểm khác nhau, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An xác định việc sắp xếp phải được thực hiện thận trọng, phù hợp thực tiễn từng địa phương. Theo kế hoạch, sau khi các địa phương hoàn thiện phương án, Sở sẽ tổng hợp, trình UBND tỉnh Nghệ An xem xét để hoàn thành việc sắp xếp trước ngày 30/8/2026, bảo đảm các trường sau sắp xếp đi vào hoạt động ổn định ngay từ đầu năm học mới./.
