Làm thế nào để kiến tạo tương lai bền vững cho ngành cà phê Việt Nam và thế giới trước những thách thức chưa từng có do biến đổi khí hậu, biến động giá cả và sự mất cân bằng trong chuỗi giá trị. Tại Hội nghị cà phê quốc tế và công bố Liên minh cà phê Việt Nam -Thế giới (Global Coffee Aliance – GCA)do tỉnh Lâm Đồng, King Coffee phối hợp tổ chức ngày 22.12, trong khuôn khổ Lễ hội Di sản Cà phê tại Đà Lạt, các nhà quản lý, chuyên gia, đại diện hiệp hội ngành cà phê đã đã nhấn mạnh trách nhiệm của GCA với tương lại của cà phê trong quốc, toàn cầu.
Thách thức chưa từng có
Ngành cà phê là một trong những chuỗi cung ứng lớn nhất thế giới, mang lại sinh kế cho hơn 125 triệu người. Tuy nhiên, ngành cà phê toàn cầu cùng các quốc gia sản xuất cà phê thành viên đang đứng trước những thử thách khắc nghiệt: biến đổi khí hậu làm giảm năng suất lên đến 50% ở một số vùng; giá cà phê biến động mạnh do lạm phát và xung đột địa chính trị và sự mất cân bằng trong chuỗi giá trị, nơi nông dân chỉ nhận được 10-20% giá bán lẻ.
Theo ông Nguyễn Nam Hải - Chủ tịch Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam, tình hình chính trị thế giới ngày càng nhiều bất ổn với những căng thẳng về chính trị và xung đột lan rộng, nền kinh tế toàn cầu đang đối mặt với những áp lực lớn chưa từng có. Chiến tranh và cấm vận làm đảo lộn dòng chảy thương mại, chuỗi cung ứng và gây biến động nghiêm trọng đến thị trường năng lượng và tài chính.
Hoa Kỳ đã áp thuế đối ứng lên toàn bộ các nước có giao dịch thương mại, trong đó có mặt hàng cà phê của các nước sản xuất cà phê hàng đầu như Brazil, Việt Nam, Colombia, Indonesia…
Tình hình biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, nắng nóng, khô hạn kéo dài đã ảnh hưởng lớn đến năng suất sản lượng cà phê ở các vùng nguyên liệu toàn cầu như các vùng Arabica của Brazil, Robusta của Việt Nam. Niên vụ 2024-2025 tại Việt Nam, nhiều cơn bão liên tiếp kéo dài tạo ra mưa lũ gây thiệt hại nặng nề cho nhiều vườn cây cà phê làm tiến độ thu hoạch chậm lại.
Nhiều ý kiến cũng chỉ ra rằng ngành cà phê đang đứng trước những thách thức lớn, trong đó có vấn đề tái canh cây cà phê, nhất là khi các vườn cà phê đang dần già nua.
Do đó, thay vì xuất khẩu thô với giá trị thấp, việc tập trung vào "chế biến sâu" đang là con đường duy nhất để nâng tầm vị thế thương hiệu Việt.
Cùng với công bố Liên minh cà phê Việt Nam và Thế giới (GCA), King Coffee cũng đề xuất ý tưởng với tầm nhìn chiến lược, nhằm thực hiện Dự án “Phát triển đại dự án The Global Coffee Heritage – chiến lược phát triển ngành cà phê Việt Nam, giai đoạn 2025 – 2040”, theo cơ chế “công - tư đồng kiến quốc”. Dự án bao gồm Sáu hợp phần chính: Thành phố di sản cà phê tại Park City, TP.HCM, Liên minh cà phê toàn cầu (Global Coffee Alliance) & Sàn giao dịch cà phê Việt Nam – Brazil; Vùng trồng cà phê kiểu mẫu công nghệ xanh - ESG tại Đà Lạt; Di sản Việt Nam - kết hợp tham quan, nghỉ dưỡng cao cấp, văn hóa đặc sắc được xây dựng tại Dinh II, Đà Lạt; .Khu hội nghị, nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khoẻ và trải nghiệm cà phê sinh thái chất lượng cao tại khu vực Hồ Tuyền Lâm, Đà Lạt; Dự án AI Coffee Academy. |
Việt Nam đóng vai trò then chốt trong chiến lược toàn cầu
Nhiều ý kiến cho rằng Việt Nam, với lợi thế là "Vương quốc cà phê Robusta," đóng vai trò then chốt trong chiến lược toàn cầu, cần xây dựng tầm nhìn 2050, hướng tới mục tiêu tăng kim ngạch từ 4 tỷ USD hiện nay lên 10 tỷ USD, xây dựng thương hiệu quốc gia "Vietnam Coffee Excellence," thúc đẩy du lịch cà phê và sản phẩm cao cấp như cà phê hòa tan, specialty coffee, đạt 20% sản lượng dành cho thị trường cao cấp, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu thô và tạo việc làm cho 5 triệu lao động.
Theo ông Lương Văn Tự, nguyên Thứ trưởng Bộ Công Thương, Chủ tịch Hiệp hội Thông tin Tư vấn Kinh tế Thương mại Việt Nam, trong 25 năm tới, để đưa kim ngạch xuất khẩu cà phê đạt hơn 10 tỷ USD, chúng ta phải thúc đẩy năng suất, tăng chế biến sâu, giảm xuất khẩu thô, chú trọng “năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng”, đẩy mạnh ngoại giao về kinh tế, bàn thảo với các đối tác quốc tế, gỡ rào cản thương mại cho cà phê Việt.
Để giải bài toán bền vững, sự nỗ lực của nông dân và chính quyền là chưa đủ. Việc liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp và người nông dân không chỉ đảm bảo nguồn cung và đầu ra ổn định mà còn giúp chuyển giao công nghệ, chuẩn hóa quy trình canh tác theo các tiêu chuẩn quốc tế khắt khe nhất, đồng thời giảm bớt các tầng nấc trung gian, trong đó vai trò của các doanh nghiệp đầu tàu như King Coffee là mắt xích then chốt.
Nhấn mạnh vai trò của Liên minh cà phê Việt Nam và Thế giới (GCV), trong việc dẫn dắt tạo thay đổi, biến thách thức thành cơ hội, Bà Lê Hoàng Diệp Thảo - nhà sáng lập & CEO TNI King Coffee đề xuất một chiến lược cho ngành cà phê toàn cầu 2025-2050, toàn diện, dựa trên ba trụ cột chính: Bền vững – Công nghệ – Công bằng. GCA sẽ cùng các thành viên liên minh, dẫn dắt thực hiện chương trình “Cà phê xanh 2050”, nhằm nhằm giảm phát thải carbon 50% trong chuỗi cung ứng vào năm 2030, và đạt trung lập carbon vào 2050; hỗ trợ nông dân chuyển đổi sang nông nghiệp hữu cơ, sử dụng giống cây kháng hạn hán và tưới tiêu thông minh, hợp tác với các đối tác như Nestlé và Starbucks để chứng nhận Rainforest Alliance cho 100% sản lượng xuất khẩu.
GCV cũng sẽ đặt mục tiêu lấy công nghệ là động lực, từ 2025, phải tích hợp AI và blockchain để theo dõi nguồn gốc cà phê từ hạt giống đến tách cà phê, xây dựng "Quỹ Hỗ trợ Nông dân toàn cầu" với ngân sách 1 tỷ USD từ các doanh nghiệp lớn, nhằm nâng cao thu nhập cho nông dân lên ít nhất 50% so với hiện tại, thúc đẩy các hiệp định thương mại công bằng, giúp giảm nghèo và thúc đẩy bình đẳng giới trong ngành.
Với chiến lược này, ngành cà phê toàn cầu không chỉ duy trì ổn định mà còn phát triển, đạt giá trị thị trường 500 tỷ USD vào 2050, mang lại lợi ích cho mọi bên tham gia./.
