Trước tác động của biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên đất và nước, việc chuyển đổi sang nông nghiệp tuần hoàn không còn là lựa chọn mà trở thành yêu cầu cấp thiết. Khác với phương thức sản xuất tuyến tính "khai thác - tiêu dùng - thải bỏ", mô hình tuần hoàn thiết lập chu trình khép kín giữa trồng trọt, chăn nuôi và chế biến. Phụ phẩm được tái sử dụng, chất thải được xử lý ngay trong hệ thống, vừa tiết kiệm chi phí đầu vào vừa hạn chế ô nhiễm môi trường. Nhờ đó, giá trị gia tăng được giữ lại, thu nhập của người nông dân được cải thiện, nền sản xuất phát triển theo hướng lâu dài, ổn định.
Một điểm sáng là mô hình nuôi ấu trùng ruồi lính đen (sâu canxi) xử lý rác thải hữu cơ của trang trại tổng hợp hơn 5 ha của anh Vũ Văn Quân tại xã Kiến Hưng là ví dụ tiêu biểu. Từ năm 2022, bên cạnh nuôi gà chọi và cá Koi, anh mở rộng diện tích nuôi sâu canxi, hình thành chuỗi thức ăn nội bộ khép kín.
Sâu canxi có khả năng phân hủy rác hữu cơ, phân gia cầm, chuyển hóa thành phân bón giàu dinh dưỡng. Đồng thời, nhờ hàm lượng đạm và canxi cao đã trở thành nguồn thức ăn chất lượng cho gà và cá Koi, giúp vật nuôi phát triển khỏe mạnh. Phần phân thải tiếp tục được bón cho cây trồng, hoàn thiện vòng tuần hoàn, giảm chi phí đầu vào và hạn chế tác động môi trường.
Không dừng lại ở sản xuất thô, anh Quân còn sấy sâu canxi cung cấp cho thị trường sinh vật cảnh; chủ động chọn lọc cá Koi bố mẹ, tự nhân giống tại trang trại. Việc ứng dụng các nền tảng Internet vào quảng bá, tiêu thụ sản phẩm giúp chu trình sản xuất phân phối ngày càng khép kín.
Một hướng đi khác là khu nuôi trùn quế tập trung của Hợp tác xã Đầu tư phát triển Sông Giá, phường Hòa Bình. Mô hình hướng tới mục tiêu sản xuất chất mùn, phân trùn phục vụ trồng cây ăn quả ngắn ngày trong nhà lưới và khu ươm hoa, cây cảnh; đồng thời nghiên cứu chế phẩm sinh học từ trùn quế để cung ứng ra thị trường.
Theo anh Đỗ Đăng Phú, Giám đốc Chiến lược Hợp tác xã Đầu tư phát triển Sông Giá, phân trùn quế đang trở thành giải pháp cải tạo đất hiệu quả. Trước đây, việc lạm dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học khiến nhiều diện tích đất bị chai cứng, nghèo dinh dưỡng, độ pH mất cân bằng. Trong khi đó, phân trùn quế chứa hơn 50% chất mùn hữu cơ, giúp tăng độ tơi xốp, cải thiện độ phì và phục hồi hệ vi sinh đất. Khi đất được cải tạo, lượng phân bón hóa học giảm xuống, chi phí sản xuất theo đó cũng được tiết giảm đáng kể.
Không chỉ dừng lại ở mô hình trùn quế, nhiều hộ dân trên địa bàn thành phố đã chủ động tận dụng phụ phẩm như phế thải trồng nấm, bã đậu, chất thải chăn nuôi, rác hữu cơ sau thu hoạch để hình thành chu trình sản xuất khép kín.
Tại xã Tiền Phong, anh Nguyễn Văn Vương xây dựng trang trại tuần hoàn trên diện tích 7.000 m²; trong đó, hơn 1.000 m² được bố trí khu chăn nuôi nhiều tầng: dưới cùng nuôi giun quế, tầng giữa là gà và thỏ, trên cùng nuôi dế; khoảng 2.000 m² dành đào ao thả cá; phần còn lại trồng hoa màu làm thức ăn cho vật nuôi. Nhờ vận hành hợp lý, mô hình mang lại nguồn thu ổn định trên 400 triệu đồng mỗi năm.
Anh Vương cho biết: Thời gian tới sẽ tiếp tục ứng dụng khoa học kỹ thuật để tối ưu hóa quy trình chăn nuôi, giảm sức lao động, nâng cao chất lượng sản phẩm. Do nguồn cung hiện chưa đáp ứng hết nhu cầu thị trường, anh dự định mở rộng các trại vệ tinh nhằm gia tăng sản lượng và đa dạng sản phẩm...
Thực tế cho thấy, nông nghiệp tuần hoàn đem lại nhiều lợi ích về xử lý hiệu quả chất thải, tận dụng phụ phẩm, giảm chi phí, nâng cao chất lượng nông sản và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, để mô hình lan tỏa rộng, cần sự đồng hành của các cấp Hội Nông dân, Hội Phụ nữ và đoàn thể địa phương thông qua tập huấn, chuyển giao kỹ thuật, hướng dẫn người dân thay đổi thói quen sản xuất theo hướng thân thiện môi trường.
Bà Phạm Thị Đào, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng khẳng định: Nông nghiệp tuần hoàn là xu hướng tất yếu nhằm nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Việc tận dụng phụ phẩm làm phân hữu cơ, thức ăn chăn nuôi hay tái sử dụng nước trong nuôi trồng thủy sản vừa tiết kiệm chi phí vừa giảm thiểu ô nhiễm. Thành phố đang tích cực hỗ trợ hợp tác xã, doanh nghiệp nhân rộng các mô hình hiệu quả.
Mới đây, HĐND thành phố Hải Phòng ban hành Nghị quyết 51/2025/NQ-HĐND về cơ chế, chính sách khuyến khích phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung giai đoạn 2026-2030. Nghị quyết nhấn mạnh định hướng phát triển nông nghiệp công nghệ cao, sản xuất an toàn; hỗ trợ đầu tư nhà lưới, nhà màng, tích tụ đất đai, mua sắm máy móc hiện đại phục vụ sản xuất và bảo quản sau thu hoạch. Đặc biệt, thành phố hỗ trợ các tổ chức, cá nhân áp dụng tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ; hỗ trợ chi phí tư vấn, chứng nhận và sử dụng vật tư thân thiện môi trường. Chính sách cơ giới hóa được đẩy mạnh nhằm tăng năng suất, giảm tổn thất, tiết kiệm chi phí.
Theo đó, Nghị quyết 51 sẽ là khung chính sách thuận lợi để tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng xanh, bền vững, qua đó khuyến khích các mô hình tận dụng phụ phẩm, tái sử dụng tài nguyên và giảm phát thải trong sản xuất. Nghị quyết sẽ là động lực quan trọng thúc đẩy nông nghiệp tuần hoàn phát triển thực chất, nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường lâu dài trên địa bàn thành phố trong thời gian tới./.
