Đây là hoạt động văn hóa, tín ngưỡng gắn liền với bốn vùng Mường lớn: Bi, Vang, Thàng, Động. Lễ hội là dịp để người dân tưởng nhớ những người đã có công mở đất, lập mường và tôn kính các vị thần linh đã che chở cho bản làng.
Tại buổi lễ, Chủ tịch UBND xã Mường Bi Lê Chí Huyên cho biết, năm 2026 mang ý nghĩa đặc biệt, là dấu mốc quan trọng khi tỉnh Phú Thọ cùng cả nước đã chính thức triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Việc đổi mới bộ máy quản lý không chỉ nâng cao hiệu lực, hiệu quả điều hành mà còn đặt ra trách nhiệm lớn hơn trong việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống ngay từ cơ sở, để văn hóa thực sự là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh của sự phát triển.
Lễ hội Khai hạ năm 2026 được tổ chức với quy mô cấp tỉnh, không chỉ khẳng định sức sống bền bỉ của di sản, mà còn là minh chứng cho sự hội tụ, kế thừa và lan tỏa giá trị di sản văn hóa của dân tộc khi về với đất Mường. Đặc biệt, với sự tham gia của các vùng Mường cổ cùng sự giao lưu của các xã Thanh Sơn, Tu Vũ, Sông Lô và phường Vân Phú... Sự kết nối này đã tạo nên một không gian văn hóa đa dạng, thống nhất, thể hiện tinh thần gắn kết bền chặt giữa các dân tộc anh em trên quê hương Đất Tổ.
Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường không chỉ là một hoạt động tín ngưỡng mà đã trở thành một sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc. Thông qua các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và các trò chơi dân gian, người dân bản địa và du khách thập phương đã cùng nhau quảng bá hình ảnh vùng đất và con người Phú Thọ: Nghĩa tình - Năng động - Hội nhập.
Lễ hội mang theo khát vọng về một năm mới mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, vạn vật sinh sôi và cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho mọi nhà. Thông qua lễ hội, truyền thống yêu nước và lòng tự hào dân tộc được khơi dậy, giúp các tầng lớp nhân dân nâng cao nhận thức trong việc bảo tồn di sản văn hóa dân tộc Mường.
Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường với chủ đề “Về với Đất Mường - Hội tụ, kế thừa và lan tỏa giá trị di sản”, lễ hội diễn ra trong 3 ngày (từ 22-24/2, tức mùng 6-8 tháng Giêng năm Bính Ngọ). Đây là sự kết hợp hài hòa giữa phần lễ trang nghiêm và phần hội sôi động. Phần lễ được tổ chức với nghi lễ cúng Thổ công, Thổ địa và thờ cúng Thành Hoàng tại miếu thờ. Nghi thức rước kiệu Quốc Mẫu Hoàng Bà từ Miếu thờ xóm Lũy xuống sân vận động. Màn diễn xướng “Mo dấng chiêng” và nghi thức xuống đồng đầu xuân tại ruộng Nà Trùng - nét đặc trưng của ngày hội.
Phần hội đa sắc màu diễn ra với các hoạt động thi và trình diễn như trình diễn trang phục dân tộc Mường; thi trưng bày trại văn hóa và kết hợp trình diễn các loại hình văn hóa; thi trưng bày ẩm thực dân tộc; giải bóng chuyền; thi hát đối...
Các hoạt động trải nghiệm, trình diễn gồm nghề dệt thổ cẩm; thiêu rượu, làm rượu cần; làm lịch tre, tìm hiểu giá trị và cách sử dụng lịch tre (Lịch Đoi); trò chơi dân gian; hát thường đang - bộ meẹng (Dân ca dân tộc Mường); các hoạt động văn hóa (thổi sáo ôi, múa sạp, bản âm, chiêng...). Đặc biệt, lễ hội năm nay có sự tham gia trình diễn Hát Xoan (phường Vân Phú) và Trống quân (xã Sông Lô) - những di sản văn hóa tiêu biểu của Đất Tổ.
Chị Bùi Thị Dung, xã Mường Bi cho biết, người dân luôn tự hào về văn hóa bản địa được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Mỗi dịp đầu xuân, lễ hội không chỉ là nghi thức cầu cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu mà còn là dịp để cộng đồng gắn kết, tri ân tổ tiên, tôn vinh bản sắc dân tộc. Những tiếng chiêng, điệu múa truyền thống và trò chơi dân gian tạo nên không khí sôi nổi, đậm đà bản sắc. Với người dân nơi đây, lễ hội là niềm tự hào, là sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa Mường đến bạn bè gần xa.
Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường tỉnh Phú Thọ năm 2026 là cơ hội để du khách thập phương về với vùng đất Mường Bi, hòa mình trong không gian văn hóa rực rỡ, cảm nhận sự hiếu khách và khát vọng vươn lên của người dân nơi đây trong mùa Xuân mới./.
