*Giữ tiếng nói, chữ viết để giữ hồn dân tộc
Một buổi tối đầu hè tại Thánh đường Hồi giáo Jamiul Azhar, xã Châu Phong, tiếng cười trẻ nhỏ vang lên từ rất sớm. Những học sinh người Chăm, sau khi kết thúc năm học, lại háo hức đến lớp học tiếng Chăm như một thói quen không thể thiếu. Đây là nơi các em tiếp tục học ngôn ngữ, chữ viết và những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình.
Lớp học của ông Ismael không thu học phí, cũng không có lương cho người đứng lớp. Thế nhưng nhiều năm qua, nơi đây vẫn đều đặn duy trì việc dạy và học tiếng Chăm cho thế hệ trẻ. Đúng 18 giờ (trừ thứ 2 và thứ 5), những đứa trẻ người dân tộc Chăm theo đạo Hồi Islam sống ở ấp Châu Giang (xã Châu Phong, tỉnh An Giang) trong độ tuổi từ 6-15 xúng xính trong bộ trang phục truyền thống, tay ôm cuối Kinh Qur’an (Koran) đến Tháng đường Jamiul Azhar để học chữ, học Kinh Qur’an. “Tôi chỉ mong tụi nhỏ biết đọc, biết viết tiếng Chăm để truyền thống của dân tộc mình không bị mai một”, ông Ismael chia sẻ.
Theo ông Ismael, hầu hết các thánh đường và tiểu thánh đường trên địa bàn tỉnh đều tổ chức các lớp học tiếng Chăm miễn phí. Đây là hoạt động được Ban Đại diện cộng đồng Hồi giáo Islam tỉnh An Giang phối hợp cùng Ban Quản trị các thánh đường và chính quyền địa phương duy trì trong nhiều năm qua. Ông Gosaly, Phó Trưởng Ban Đại diện cộng đồng Hồi giáo Islam tỉnh An Giang cho rằng, đối với người Chăm, ngôn ngữ và chữ viết là một trong những giá trị cốt lõi tạo nên bản sắc dân tộc. “Là người Chăm phải biết nói tiếng Chăm, biết đọc và viết chữ Chăm. Đó không chỉ là nhu cầu học tập mà còn là trách nhiệm gìn giữ bản sắc văn hóa của cộng đồng”, ông Gosaly nhấn mạnh.
Hiện nay, trẻ em người Chăm từ 6 đến 15 tuổi đều được học tiếng Chăm song song với chương trình giáo dục phổ thông. Các em được làm quen với chữ cái, học các bài lễ, học ngữ pháp và đọc kinh Qur’an theo từng cấp độ phù hợp. Những lớp học ấy không chỉ giúp các em sử dụng thành thạo tiếng mẹ đẻ mà còn hiểu hơn về lịch sử, phong tục, tập quán và đời sống văn hóa của dân tộc mình.
Em Ab Pal (9 tuổi ở ấp Châu Giang) đã theo học tiếng Chăm hơn 4 năm, hiện có thể đọc bản Kinh Qur’an đầy đủ gồm 114 chương. Theo em Ab Pal, sau khoảng hai tháng làm quen mặt chữ, em đã có thể bắt đầu đọc được Kinh Qur’an.
*Chung tay gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa Chăm
An Giang là địa phương có đông đồng bào Chăm sinh sống ở khu vực Tây Nam Bộ với hơn 21.000 tín đồ Hồi giáo Islam đang sinh hoạt tại 12 thánh đường và 16 tiểu thánh đường.
Những năm qua, công tác bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Chăm luôn được tỉnh đặc biệt quan tâm. Bên cạnh việc duy trì các lớp dạy tiếng nói, chữ viết, địa phương còn tạo điều kiện để cộng đồng bảo tồn các phong tục, tập quán, lễ nghi tôn giáo, trang phục truyền thống và những giá trị văn hóa đặc trưng khác.
Ông Nguyễn Văn Hợp, Phó Chủ tịch UBND xã Châu Phong cho biết, xã hiện có hơn 1.000 hộ dân tộc Chăm, sống tập trung tại hai ấp Phũm Xoài và Châu Giang. Bình quân mỗi năm có từ 250-300 học sinh người Chăm tham gia các lớp học tiếng Chăm miễn phí. Theo ông Nguyễn Văn Hợp, giữ gìn tiếng nói và chữ viết là cách thiết thực nhất để bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc Chăm. Vì vậy, hàng năm, địa phương cùng với Ban đại diện cộng đồng Hồi giáo Islam tỉnh An Giang, Ban quản trị các Thánh đường vận động xã hội hóa, duy trì đều đặn các lớp học miễn phí, thu hút đông đảo học sinh người dân tộc Chăm theo học. Riêng năm nay, ngay sau kỳ nghỉ hè gắn liền với Tháng ăn chay Ramadan thiêng liêng, các điểm trường giáo lý Islam tại các Thánh đường, tiểu Thánh đường trên địa bàn xã đã rộn ràng khai giảng năm học mới 2026 – 2027.
Theo thống lê, toàn xã Châu Phong hiện có hơn 20 lớp học giáo lý Islam. Học sinh là người dân tộc Chăm từ 6 tuổi trở lên đều có thể tham gia lớp học, những lớp học được tổ chức dạy hoàn toàn miễn phí. Năm học sẽ diễn ra từ lúc khai giảng đến Tháng Ramadan năm tới. Cuối năm, vào thời gian gần Tháng Ramadan các điểm trường sẽ tổ chức tổng kết và khen thưởng học sinh có thành tích tốt trong học tập.
Để tạo điều kiện thuận lợi cho các em học sinh theo học giáo lý, các lớp học thường được tổ chức vào buổi tối và được phân theo nhiều lớp học. Hằng tuần các em học sinh được nghỉ vào tối thứ hai và tối thứ 5 thay vì nghỉ cuối tuần thứ bảy, chủ nhật như lớp học phổ thông.
Tuy nhiên, theo Phó Chủ tịch UBND xã Châu Phong Nguyễn Văn Hợp, công tác bảo tồn văn hóa dân tộc Chăm trên địa bàn hiện vẫn còn nhiều khó khăn. Số người am hiểu sâu về ngôn ngữ và văn hóa Chăm ngày càng ít; đội ngũ giáo viên còn mỏng; tài liệu giảng dạy chưa thật sự đầy đủ và thống nhất; cơ sở vật chất phục vụ dạy học còn nhiều hạn chế,…
Ông Mukh Tar, Giáo cả Thánh đường Jamiul Azhar cho hay, điều cộng đồng Hồi giáo Islam tỉnh An Giang mong muốn nhất hiện nay là xây dựng được bộ giáo trình tiếng Chăm hoàn chỉnh và đào tạo đội ngũ giáo viên chuyên trách để nâng cao chất lượng giảng dạy.
Trước những khó khăn trên, tỉnh An Giang đã và đang triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó có dân tộc Chăm. Theo ông Danh Phúc, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh An Giang, Sở đang khẩn trương hoàn thiện dự thảo Nghị quyết quy định chính sách đặc thù hỗ trợ người dạy tiếng và chữ dân tộc thiểu số tại các cơ sở tôn giáo và các điểm dạy tiếng và chữ do cộng đồng tổ chức trên địa bàn tỉnh An Giang để trình Hội đồng Nhân dân tỉnh trong kỳ họp sắp tới.
Đặc biệt, trong chiến lược phát triển văn hóa giai đoạn 2026 - 2030, cộng đồng dân tộc Chăm được xác định là một trong bốn chủ thể văn hóa quan trọng của tỉnh, cùng với các dân tộc Kinh, Khmer và Hoa, tạo nên bức tranh di sản phong phú, độc đáo cho vùng đất An Giang. Trong đó, An Giang ưu tiên bảo vệ các loại hình di sản có nguy cơ mai một; đẩy mạnh số hóa dữ liệu văn hóa; hỗ trợ nghệ nhân và những người trực tiếp tham gia gìn giữ di sản; đồng thời phát triển du lịch văn hóa cộng đồng gắn với bản sắc riêng của từng dân tộc.
Bảo tồn văn hóa không chỉ là lưu giữ những giá trị của quá khứ, mà còn là tạo điều kiện để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay. Với đồng bào Chăm ở An Giang, mỗi buổi học tiếng mẹ đẻ, mỗi dòng chữ được viết đúng, mỗi câu kinh được đọc chuẩn đều là cách gìn giữ “hồn cốt” dân tộc. Đó cũng là minh chứng sinh động cho nỗ lực của địa phương trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa Chăm - một phần không thể thiếu trong bức tranh đa dạng của văn hóa Việt Nam./.
