Phát biểu khai mạc hội thảo, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết, đến nay Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã được triển khai 13 năm và đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận. Tỷ lệ hút thuốc ở cả thanh thiếu niên và người trưởng thành đều có xu hướng giảm so với trước đây. Tuy nhiên, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá đang đứng trước những thách thức mới.
Hiện Việt Nam có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc; tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, trong đó nam giới chiếm 41,1%. Mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 100.000 ca tử vong cùng nhiều gánh nặng về kinh tế, tổn thất môi trường. Đáng lo ngại, sự gia tăng nhanh của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới đang tạo ra nguy cơ nghiêm trọng đối với thế hệ trẻ.
Thực tế giám sát cũng cho thấy, tình trạng vi phạm quy định về bán và trưng bày thuốc lá vẫn còn phổ biến. Trung bình có 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường học tại các đô thị lớn. Trên thế giới, 59 quốc gia đã cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán và với các quốc gia áp dụng biện pháp này, tỷ lệ hút thuốc ở người lớn thấp hơn khoảng 7% so với các quốc gia không áp dụng.
Thứ trưởng Trần Văn Thuấn cho biết, sau khi Nghị quyết số 173/2024/QH15 về cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có hiệu lực, tình trạng lưu hành các sản phẩm này trên thị trường đã giảm mạnh. Tuy nhiên, để bảo đảm hiệu lực và tính thống nhất của hệ thống pháp luật, việc luật hóa các quy định cấm trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là yêu cầu tất yếu.
Việt Nam có quan điểm rõ ràng trong việc bảo vệ sức khỏe nhân dân là ưu tiên cao nhất; bảo vệ trẻ em, phụ nữ và các nhóm dễ bị tổn thương là trách nhiệm không thể trì hoãn; quyền được sống, học tập và làm việc trong môi trường không khói thuốc phải được đặt ở vị trí trung tâm của mọi quyết sách. Thứ trưởng Trần Văn Thuấn tin tưởng, với sự đồng hành của các cơ quan thuộc Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành, tổ chức quốc tế và toàn xã hội, Việt Nam sẽ xây dựng được khuôn khổ pháp lý đủ mạnh nhằm giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá, ngăn chặn các sản phẩm thuốc lá mới, hướng tới một Việt Nam khỏe mạnh và phát triển bền vững.
Tiến sĩ Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh cho biết, Việt Nam cần có những điều chỉnh mạnh mẽ về chính sách nhằm tiếp tục giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá, hướng tới mục tiêu đến năm 2030: giảm tỷ lệ hút thuốc ở nam giới từ 15 tuổi trở lên xuống dưới 36% và ở nữ giới xuống dưới 1%; giảm tỷ lệ tiếp xúc thụ động với khói thuốc tại nơi làm việc xuống dưới 25%, tại nhà hàng dưới 65%, quán bar và cà phê dưới 70%, khách sạn dưới 50%.
Dự án Luật sửa đổi lần này tập trung vào hai nhóm chính sách trọng tâm. Thứ nhất, cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác. Thứ hai, cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức. Thông chính sách của Dự án Luật cần tập trung vào các nội dung như: Cấm toàn diện thuốc lá thế hệ mới; siết chặt địa điểm cấm hút thuốc, mở rộng và thực thi nghiêm cấm hút thuốc tại nơi công cộng trong nhà, khu vực có nguy cơ cháy nổ cao (cơ sở y tế, giáo dục, vui chơi trẻ em); đồng thời nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá mới.
Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm chống độc Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ, hiện 20% người Việt Nam trưởng thành hút thuốc lá và tác hại của hút thuốc lá là vô cùng to lớn, lâu dài. Thực tế cho thấy, việc nghiện thuốc lá, các loại nghiện chất rất khó bỏ; tỷ lệ hút thuốc lá giảm rất chậm mặc dù đã có Luật và nhiều biện pháp. Bản dự thảo Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá hiện tại, cầm trẻ em hút thuốc lá, nhưng khi hết tuổi trẻ em, các em sẽ bùng nổ hút thuốc lá và nghiện lâu dài. Do vậy, ông Nguyễn Trung Nguyên đề nghị bổ sung nội dung cấm công dân Việt Nam sinh từ năm 2010 hút thuốc lá; cấm học sinh, sinh viên hút thuốc lá.
Bà Đỗ Thị Lan, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đề nghị cần làm rõ phạm vi các nội dung cấm trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đối với thuốc lá truyền thống, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng… Để mở rộng phạm vi cấm, nhất là lộ trình cấm thuốc lá truyền thống, cần có đánh giá tác động về kinh tế, xã hội; phải rõ ràng về chính sách và có ý kiến từ Chính phủ về việc thực hiện cấm hay không cấm thuốc lá truyền thống, lộ trình cấm như thế nào và các vấn đề liên quan. Đồng thời, Dự thảo Luật cần bảo đảm phạm vi điều chỉnh chính sách bao gồm các biện pháp giảm nhu cầu, kiểm tra, kiểm soát nguồn cung và giảm tác hại của thuốc lá.
Tại hội thảo, các chuyên gia chia sẻ thông tin cập nhật về thực trạng sử dụng thuốc lá tại Việt Nam và tác hại đối với sức khỏe; kinh nghiệm quốc tế trong kiểm soát thuốc lá; khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đối với các sản phẩm thuốc lá mới. Đề xuất mở rộng địa điểm cấm hút thuốc, các điều kiện bảo đảm thực thi hiệu quả công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá, kinh nghiệm quốc tế về cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán buôn, bán lẻ cũng được chia sẻ, thảo luận.
Các ý kiến tại Hội thảo sẽ được tổng hợp, nghiên cứu, bổ sung vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI (tháng 4/2026)./.
