Tại tọa đàm, các chuyên gia nhận định rằng, phóng viên hiện đại không còn chỉ đối mặt với việc thiếu thông tin, mà ngược lại, đang bị "ngộp" trong biển dữ liệu. Kết quả khảo sát nghiệp vụ thực tế cho thấy, nhiều phóng viên cảm thấy kiệt sức khi phải xử lý các báo cáo chuyên ngành dài hàng trăm trang, các bảng số liệu Excel chằng chịt hay các tệp dữ liệu phi cấu trúc từ các cơ quan quản lý nhà nước.
Bên cạnh đó, một nỗi lo sợ vô hình mang tên "ảo giác AI" đang trở thành rào cản lớn. Nhiều nhà báo muốn ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tăng tốc độ viết bài nhưng lại lo ngại việc AI tự ý "sáng tạo" ra những con số không có thật, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của các cơ quan báo chí chính thống.
Ông Phạm Tấn Anh Vũ, Trưởng đại diện khu vực phía Nam Công ty Cổ phần Giải pháp Trí thông minh nhân tạo Việt Nam (VAIS), chuyên gia hàng đầu về ứng dụng công nghệ AI nhấn mạnh: “Chúng ta phải thiết lập một nguyên tắc: Báo chí dữ liệu là nền tảng cốt lõi, còn AI chỉ đóng vai trò là công cụ gia công. AI giúp giải phóng sức lao động thủ công, nhưng tính xác thực và đạo đức báo chí vẫn phải nằm trọn vẹn trong tay người cầm bút”.
Điểm nhấn thu hút sự quan tâm đặc biệt của các học viên là phần thực hành mang tên "Từ mỏ quặng đến mặt báo". Tại đây, các nhà báo trẻ được tiếp cận với tư duy xử lý dữ liệu hiện đại: Coi dữ liệu thô là "quặng" và sản phẩm báo chí là "vàng" đã qua tinh chế. Thay vì dành hàng chục giờ đồng hồ để rà soát thủ công các tệp dữ liệu từ bộ ngành, phóng viên được hướng dẫn cách sử dụng AI để "làm sạch" dữ liệu tự động. AI có khả năng phát hiện các lỗi logic, đồng bộ hóa đơn vị đo lường và định dạng lại các tập tin phức tạp chỉ trong vài giây.
Sau khi dữ liệu được làm sạch, AI tiếp tục hỗ trợ tóm tắt các ý chính và xây dựng kịch bản để phục vụ việc thiết kế đồ họa thông tin (Infographic) và các bài viết đa phương tiện (Megastory). Quy trình này không chỉ giúp tiết kiệm tối đa thời gian mà còn đảm bảo tiêu chuẩn "Dữ liệu sạch" yếu tố tiên quyết quyết định sự thành bại của một tác phẩm báo chí hiện đại.
Một trong những nội dung mang tính đột phá nhất của tọa đàm là giải pháp chống lại tình trạng AI tự bịa đặt thông tin. Để hóa giải rủi ro này, chuyên gia Phạm Tấn Anh Vũ giới thiệu phương pháp tạo "vòng kim cô" dựa trên nền tảng công nghệ RAG (phương pháp đưa tài liệu gốc của tòa soạn báo vào làm nguồn dữ liệu duy nhất) để AI truy xuất. Thay vì để AI tự do tìm kiếm và tổng hợp thông tin trôi nổi, thiếu kiểm chứng trên Internet, tòa soạn báo sẽ tải các tài liệu "sạch" như: Kết luận thanh tra, văn bản quy phạm pháp luật, báo cáo thống kê chính thức vào hệ thống riêng biệt.
Lúc này, AI chỉ được phép trích xuất và trả lời dựa trên kho dữ liệu nội bộ này. Ví dụ, nếu trong tài liệu gốc không có số liệu về tai nạn giao thông, AI sẽ trả lời "không biết" thay vì tự ý bịa ra một con số để làm hài lòng người dùng. Đây là chìa khóa để bảo vệ tính chính xác tuyệt đối, giá trị cốt lõi của báo chí chính thống.
Không dừng lại ở lý thuyết, các học viên còn được chuyển giao công thức đặt lệnh B-H-K (Bối cảnh - Hành động - Kỳ vọng). Công thức này buộc AI phải dẫn chiếu rõ ràng số trang, mục lục từ tài liệu gốc, giúp phóng viên thực hiện việc kiểm chứng chéo lập tức, qua đó, có thể loại bỏ gần như tuyệt đối rủi ro sai sót số liệu.
Kết thúc tọa đàm, các nhà báo trẻ không chỉ được giải đáp những vướng mắc thực tế mà còn được trang bị bộ tài liệu chuẩn hóa để ứng dụng ngay vào công việc hàng ngày. Tọa đàm đã mở ra một tư duy mới về quy trình tòa soạn số, nơi mà tính chính xác tuyệt đối và tốc độ xử lý thông tin luôn được song hành, góp phần nâng cao vị thế của báo chí trong cuộc chiến chống tin giả đang diễn biến phức tạp./.
