Theo phóng viên TTXVN tại Moskva, ông Evgeny Kobelev lúc sinh thời là nhà báo, Tiến sĩ lịch sử, nhà nghiên cứu hàng đầu của Trung tâm nghiên cứu Việt Nam và ASEAN thuộc Viện Trung Quốc và châu Á đương đại, Viện Hàn lâm Khoa học Nga. Ông sinh năm 1938 tại thành phố Ulyanovsk thuộc Liên Xô (nay thuộc Nga), cũng là quê hương của lãnh tụ Vladimir Lenin. Năm 1960, ông hoàn thành khóa học hai năm tại Đại học Hà Nội; năm 1962, ông tốt nghiệp Viện Ngôn ngữ phương Đông thuộc Đại học Quốc gia Moskva, chuyên ngành tiếng Việt và văn học Việt Nam. Từ năm 1961 đến 1964, ông làm phiên dịch tiếng Việt tại Trường Đoàn Thanh niên Cộng sản Trung ương thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Liên Xô.
Từ năm 1964 đến 1967, ông là phóng viên của hãng thông tấn TASS tại Việt Nam, sau đó là trưởng văn phòng báo Pravda tại các nước Đông Dương. Ngày nay, nhắc đến ông, nhiều nhà nghiên cứu Việt Nam tại Nga cho rằng, ông đã chứng kiến giai đoạn đặc biệt quan trọng trong lịch sử Việt Nam, khi đất nước vừa đấu tranh để thống nhất non sông, vừa xây dựng kinh tế, thiết lập bang giao, lựa chọn và định hình đường lối đối ngoại. Chính vì vậy, những nhà ngoại giao Liên Xô làm việc tại Việt Nam thường tìm đến ông như một “cuốn từ điển sống” về cả chính trị, văn hoá, truyền thống, tập tục hay ngôn ngữ của Việt Nam. Cựu Đại sứ Nga tại Việt Nam Andrey Tatarinov nhớ lại, dù là thế hệ đi trước, ông Kobelev luôn trò chuyện với ông bằng thái độ trân trọng, gần gũi như những người đồng niên. Mỗi lời tư vấn, nhận định của ông không chỉ khiến người nghe tâm phục, khẩu phục bởi sự uyên bác, cẩn trọng mà còn bởi nét hài hước, dí dỏm.
Sau khi bảo vệ luận án tiến sĩ lịch sử tại Viện Nghiên cứu Phương Đông thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô năm 1980, ông dần chuyển trọng tâm sang nghiên cứu; sau này từng lãnh đạo Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam và ASEAN thuộc Viện Nghiên cứu Viễn Đông của Viện Hàn lâm Khoa học Nga. Thông thạo ba ngoại ngữ Việt, Pháp và Anh, ông dành tất cả thời gian cho 100 công trình khoa học, chủ yếu trong số đó là những công trình về Việt Nam, về quan hệ Việt Nam-Liên Xô, và sự tiếp nối Việt-Nga. Tưởng nhớ về nhà khoa học Evgeny Kobelev, lãnh đạo Trung tâm nghiên cứu Đông Nam Á và châu Đại Dương, Viện Hàn lâm KH Nga Dmitry Mosyakov cho rằng sự ra đi của ông đã để lại khoảng trống trong giới nghiên cứu cũng hoạt động giao lưu Việt-Nga. Kể cả khi đã cao tuổi, nhiệt huyết của ông Kobelev vẫn đủ lan toả, khích lệ những đồng nghiệp thế hệ sau trong tìm tòi, phát hiện, lao động và cho ra đời những công trình nghiên cứu chất lượng, có cái nhìn mới mẻ về những trang sử đã qua của Việt Nam.
Nhắc đến Kobelev, không thể không nói đến những cuốn sách ông viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Phó Chủ tịch thứ nhất Hội hữu nghị Nga-Việt Petr Tsvetov nhắc lại rằng, ông Kobelev đã luôn lưu ý các nhà nghiên cứu Việt Nam về vai trò của lòng yêu nước và khát vọng độc lập dân tộc trong quá trình hình thành tư tưởng, lựa chọn con đường cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Maxim Syunnerberg, Học viện các nước Á-Phi thuộc Đại học Quốc gia Moskva mang tên Lomonosov (IAAS MGU), nhà Việt Nam học thế hệ thứ hai, chia sẻ, cuốn “Hồ Chí Minh” của E.Kobelev có nền tảng thông tin vững chắc và cũng rất dễ đọc, dễ nhớ nhờ ngòi bút tài hoa của tác giả. Giữa những cuốn sách hàn lâm về Việt Nam, ông Evgeny Kobelev biết cách viết về những vấn đề quan trọng bằng ngôn ngữ đẹp, hay, dễ hiểu, khiến cho sách của ông vừa thú vị đối với các học giả vừa dễ đọc đối với người bình thường. Là một giảng viên tiếng Việt và lịch sử Việt Nam, Tiến sĩ Maxim Syunnerberg coi đây là một điều rất quan trọng đối với việc nghiên cứu tiếng Việt.
Thấm đẫm văn hoá phương Đông từ thuở bé bên cạnh người cha uyên bác, chị Tatyana Kobeleva nhớ lại, trong những lần cùng cha đến thăm Việt Nam, nhiều người thậm chí nhận ngay ra ông trên đường phố. Chị Tatyana Kobeleva cho rằng ông Evgeny Kobelev thực sự yêu Việt Nam, và người Việt Nam cũng dành cho ông tình cảm sâu sắc. Đó là tình yêu đẹp từ cả hai phía.
Phóng viên TTXVN nhớ lại một kỷ niệm bên ông Evgeny Kobelev khi vừa đặt chân tới Moskva. Ông hỏi phóng viên đã thưởng thức món thịt nướng shashlyk Nga chưa, rồi nói chỉ có ông mới biết cách nướng đúng kiểu Nga, trên than hồng đốt từ gỗ táo, giữa thiên nhiên khoáng đạt, và hẹn sẽ tìm dịp trổ tài. Lời hẹn ấy vẫn còn nguyên trong ký ức, bởi ông vẫn hiện diện qua những trang viết, trong lòng những người Nga yêu Việt Nam, chọn Việt Nam làm nghề, làm nghiệp, làm niềm đam mê và tình yêu trọn vẹn, vượt qua mọi ngưỡng thời gian./.
