Nhiều chuyển biến tích cực
Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ sau Phiên họp thứ 35, các bộ, ngành, địa phương đã tập trung triển khai các nhiệm vụ chống khai thác IUU, đạt được những chuyển biến tích cực, từng bước khắc phục các tồn tại, hạn chế theo khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC).
Đáng chú ý, công tác chống khai thác IUU đang từng bước chuyển từ phương thức quản lý hành chính sang quản trị nghề cá dựa trên dữ liệu, quản lý rủi ro và trách nhiệm giải trình; từ kiểm tra từng công đoạn sang kiểm soát chuỗi dữ liệu, theo dõi toàn bộ quá trình xử lý vi phạm và kiểm chứng kết quả thực hiện. Bước đầu hình thành công cụ điều hành chống khai thác IUU trên phạm vi quốc gia, giúp theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện của từng địa phương, nhận diện các nhóm tàu, vụ việc có nguy cơ để tập trung chỉ đạo, kiểm tra.
Trong quản lý đội tàu, các địa phương đã chuyển từ quản lý số lượng sang quản lý trạng thái từng tàu cá; tăng cường rà soát, chuẩn hóa dữ liệu, kiểm soát các tàu không đủ điều kiện hoạt động và tàu có nguy cơ cao vi phạm IUU. Đến ngày 30/9, toàn bộ 80.003 tàu cá từ 6 m trở lên đã đăng ký, cập nhật trên hệ thống cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia; tỷ lệ giấy phép khai thác còn hạn đạt khoảng 96%.
Công tác giám sát hành trình tiếp tục được tăng cường, chuyển từ theo dõi vị trí tàu cá sang phát hiện, cảnh báo và quản lý rủi ro. Đến nay, 27.238/27.520 tàu cá từ 15 m trở lên đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS); tình trạng mất kết nối VMS giảm so với trước.
Cùng với đó, việc ứng dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT) được đẩy mạnh tại 141 cảng, bến cá, từng bước chuyển từ số hóa khai báo sang kiểm soát hoạt động khai thác, sản lượng và nguồn gốc thủy sản. Công tác thực thi pháp luật có chuyển biến, thời gian xử lý các vụ việc có dấu hiệu vi phạm VMS được rút ngắn, cơ bản đáp ứng yêu cầu theo quy định; các vụ việc được cập nhật, theo dõi trên cơ sở dữ liệu, phục vụ xác minh, xử lý và kiểm chứng kết quả.
Đến ngày 30/9, Việt Nam đã thực hiện đầy đủ 31/38 khuyến nghị của EC sau đợt thanh tra lần thứ 5, có kết quả kiểm chứng; 5 khuyến nghị đang tiếp tục hoàn thiện theo lộ trình và 2 khuyến nghị tiếp tục được trao đổi, làm rõ với EC. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang hoàn thiện báo cáo tổng hợp kết quả thực hiện các khuyến nghị, dự kiến gửi EC trước ngày 15/10/2026.
Để chuẩn bị cho đợt thanh tra lần thứ 6 của EC, hướng tới mục tiêu gỡ cảnh báo "thẻ vàng" trong năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất tập trung ngăn chặn, không để phát sinh tình trạng tàu cá Việt Nam vi phạm vùng biển nước ngoài; quản lý chặt chẽ đội tàu; theo dõi, kiểm soát tàu cá qua hệ thống VMS; hoàn thiện cơ sở dữ liệu tích hợp dùng chung; khép kín chuỗi truy xuất nguồn gốc; nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật; tổ chức kiểm tra theo phương thức "kiểm chứng ngược"; hoàn thiện các khuyến nghị còn lại của EC theo đúng lộ trình... Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Ban Chỉ đạo thống nhất một số điều kiện cốt lõi trước khi làm việc với Đoàn thanh tra EC lần thứ 6.
Tại cuộc họp, đại diện các địa phương, bộ, ngành đã báo cáo, đánh giá kết quả thực hiện các nhiệm vụ chống khai thác IUU, trao đổi về những khó khăn, vướng mắc và biện pháp khắc phục trong quản lý đội tàu, giám sát hành trình, kiểm soát tàu cá ra, vào cảng, truy xuất nguồn gốc, ngăn chặn và xử lý vi phạm vùng biển nước ngoài; đồng thời rà soát các điều kiện chuẩn bị làm việc với Đoàn thanh tra EC lần thứ 6.
Tháo gỡ cảnh báo ‘thẻ vàng’ gắn với phát triển bền vững ngành thủy sản
Phát biểu chỉ đạo tại phiên họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng ghi nhận, đánh giá cao nỗ lực của cả hệ thống chính trị, các bộ, ngành, địa phương trong triển khai các nhiệm vụ chống khai thác IUU thời gian qua, nhất là từ sau Phiên họp thứ 35 đến nay. Đặc biệt, Phó Thủ tướng biểu dương các cơ quan thông tấn, báo chí, trong đó có Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam, Báo Nhân Dân đã tích cực vào cuộc, thực hiện tốt công tác thông tin, tuyên truyền về chống khai thác IUU.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh, từ nay đến cuối năm 2026, các bộ, ngành, địa phương phải xác định việc gỡ cảnh báo "thẻ vàng" của EC là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, tập trung chỉ đạo quyết liệt, đồng bộ, gắn với mục tiêu phát triển ngành thủy sản bền vững.
Theo đó, Phó Thủ tướng yêu cầu tập trung thực hiện "5 không": không để phát sinh tàu cá bị nước ngoài bắt giữ; không để tàu cá không đủ điều kiện hoạt động; không để các vụ việc vi phạm quy định về VMS không được xử lý hoặc kéo dài; không để lô hàng thủy sản không truy xuất được nguồn gốc; không để số liệu báo cáo sai khác với dữ liệu, hồ sơ và thực tế. Việc báo cáo phải bảo đảm chính xác, trung thực, dữ liệu thống nhất, đồng bộ.
Để thực hiện các mục tiêu trên, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, tham mưu, điều phối triển khai các nhiệm vụ chống khai thác IUU; bám sát kế hoạch hành động của Thủ tướng Chính phủ, chủ động phối hợp với các bộ, ngành, địa phương xử lý triệt để những tồn tại theo khuyến nghị của EC. Đồng thời, sau phiên họp, thiết lập đầu mối thường xuyên tiếp nhận, trao đổi, giải trình và làm rõ các vấn đề EC quan tâm, kịp thời cung cấp thông tin, bằng chứng về kết quả khắc phục, không chờ đến các phiên họp mới triển khai chỉ đạo.
Các bộ, ngành liên quan tiếp tục nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước theo chức năng, nhiệm vụ được giao; tăng cường phối hợp kiểm soát tàu cá xuất, nhập bến, đăng ký, đăng kiểm, cấp giấy phép khai thác và giám sát hoạt động trên biển. Bộ Quốc phòng duy trì lực lượng tại các vùng biển trọng điểm, khu vực giáp ranh với các nước, tăng cường tuần tra, kiểm soát, kịp thời phát hiện, ngăn chặn tàu cá khai thác trái phép tại vùng biển nước ngoài; chỉ đạo lực lượng Bộ đội Biên phòng phối hợp chặt chẽ với các cảng cá trong kiểm soát tàu cá ra, vào cảng, xuất, nhập bến.
Bộ Công an tiếp tục chỉ đạo lực lượng công an các địa phương tăng cường điều tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, trong đó có gian lận hồ sơ, gian lận nguồn gốc thủy sản, tổ chức khai thác trái phép; xem xét xử lý hình sự đối với các trường hợp đủ căn cứ theo quy định của pháp luật...
Thanh tra Chính phủ tiếp tục kiểm tra việc thực hiện các kết luận thanh tra tại những địa phương đã được thanh tra, phổ biến các dạng vi phạm, tồn tại để các địa phương khác chủ động rà soát, khắc phục; đồng thời tiếp tục thanh tra một số địa phương còn hạn chế trong công tác chống khai thác IUU. Các bộ, ngành tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ các địa phương khắc phục tồn tại, hạn chế; kịp thời biểu dương, nhân rộng mô hình, cách làm hiệu quả, bảo đảm chuyển biến đồng đều trong công tác chống khai thác IUU giữa các địa phương.
Đối với công tác đối ngoại, Bộ Ngoại giao, Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường tăng cường phối hợp, chủ động thông tin, trao đổi với EC thông qua các cơ quan đại diện ngoại giao, thương vụ Việt Nam ở nước ngoài, nhất là tại các nước thành viên EU. Qua đó, giúp EC nắm bắt đầy đủ những nỗ lực, chuyển biến thực chất của Việt Nam trong thực hiện các khuyến nghị, đồng thời chủ động đưa nội dung tháo gỡ cảnh báo "thẻ vàng" vào các hoạt động đối ngoại, tiếp xúc, trao đổi với các đối tác liên quan.
Chủ tịch UBND 22 tỉnh, thành phố ven biển có tàu cá, phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và chịu trách nhiệm toàn diện về kết quả chống khai thác IUU trên địa bàn, không khoán trắng nhiệm vụ cho cấp phó hoặc cơ quan chuyên môn. Những địa phương tiếp tục để xảy ra tồn tại, vi phạm, chậm chuyển biến phải kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của người đứng đầu.
Các địa phương khẩn trương khắc phục tồn tại, vi phạm được Thanh tra Chính phủ chỉ ra; quản lý chặt chẽ đội tàu, nhất là tàu không đủ điều kiện hoạt động, tàu đã xóa đăng ký và tàu có nguy cơ cao; tăng cường phối hợp với các lực lượng chức năng trong kiểm soát hoạt động khai thác, xử lý nghiêm vi phạm.
Các địa phương tập trung nguồn lực, huy động lực lượng đến từng xã, thôn, phối hợp giữa chính quyền, công an, quân đội và các cơ quan chuyên môn để đẩy nhanh việc rà soát, chuẩn hóa, cập nhật dữ liệu tàu cá trên hệ thống eCDT, phấn đấu cơ bản hoàn thành trong năm 2026. Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục củng cố, hoàn thiện các hệ thống phần mềm, bảo đảm kết nối, liên thông, vận hành hiệu quả, phục vụ quản lý, điều hành trên cơ sở dữ liệu.
Các địa phương ven biển chưa được Thanh tra Chính phủ thanh tra, phải bổ sung nhiệm vụ thanh tra công tác chống khai thác IUU, tổ chức thực hiện từ nay đến cuối năm 2026; tập trung kiểm tra việc quản lý đội tàu, kiểm soát tàu cá xuất, nhập bến, hoạt động của cảng cá và trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ tại cơ sở, kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những tồn tại, vi phạm.
Cùng với nhiệm vụ trước mắt, Phó Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu phát triển ngành thủy sản thực sự bền vững. Các bộ, ngành, địa phương cần quan tâm bố trí, lồng ghép các nguồn lực đầu tư nâng cấp cảng cá, hạ tầng thủy sản; xây dựng, triển khai các đề án phát triển thủy sản gắn với ứng dụng khoa học, công nghệ, đẩy mạnh nuôi trồng, khai thác, chế biến, phát triển thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm.
Các hiệp hội ngành hàng, nhất là Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, cần chủ động nắm bắt tình hình, kịp thời phản ánh, kiến nghị tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh, góp phần thực hiện mục tiêu xuất khẩu thủy sản trên 12 tỷ USD trong năm 2026.
Phó Thủ tướng khẳng định, việc chống khai thác IUU, tháo gỡ cảnh báo "thẻ vàng" phải gắn chặt với phát triển bền vững ngành thủy sản, ứng dụng khoa học, công nghệ, phát triển kinh tế biển và nâng cao đời sống người dân ven biển, tạo nền tảng lâu dài để ngăn ngừa vi phạm./.
