Với 9 thành viên: Phó Giáo sư, Tiến sỹ Vũ Thu Trang, Phó Trưởng Khoa; Phó Giáo sư, Tiến sỹ Phan Thanh Tâm, Giảng viên cao cấp; Phó Giáo sư, Tiến sỹ Hồ Phú Hà, Giảng viên cao cấp; Tiến sỹ Nguyễn Thị Hạnh, Giảng viên; Tiến sỹ Nguyễn Hải Vân, Giảng viên (Khoa Kỹ thuật thực phẩm); Thạc sỹ Bùi Uyển Diễm, Kỹ sư; Thạc sỹ Nguyễn Thị Hoài Đức, Kỹ sư (Trung tâm Kỹ thuật) thuộc Trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội, nhóm các nhà khoa học nữ đã đóng góp lên thành công của dự án nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ trong cụm công trình được ghi nhận.
* Góp phần đưa hương vị Việt ra thế giới
Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Hồ Phú Hà, các dự án, công trình khoa học của nhóm đang thực hiện tập trung vào đổi mới sáng tạo trong cải tiến sản xuất, trong phát triển sản phẩm mới phù hợp xu thế thế giới từ nguồn nguyên liệu Việt Nam, đồng thời sản xuất bền vững gồm hai định hướng chính: Ứng dụng enzyme và vi sinh vật tạo sản phẩm có lợi cho sức khỏe và khai thác phụ phẩm ngành thực phẩm, sản xuất không phế thải.
Nhóm đã thực hiện nghiên cứu và chuyển giao công nghệ trên đa dạng các nguồn nguyên liệu ví dụ nguyên liệu giàu protein (thịt, cá, sữa), nguyên liệu giàu carbohydrate (gạo, ngô, sắn…), nguyên liệu rau củ (nấm tươi, rau quả muối chua...). Xúc tác sinh học (enzyme và vi sinh vật) được sử dụng linh hoạt để tạo ra những giải pháp sáng tạo trong cải tiến nguồn nguyên liệu và chế biến sản phẩm thực phẩm. Các thành viên đã nghiên cứu sử dụng enzyme chuyển hóa sản phẩm giàu tinh bột thu được các oligosaccharide chức năng và tiêu hóa chậm trong sản phẩm (phù hợp với nhiều đối tượng, đặc biệt những người bị mắc bệnh chuyển hóa) làm nền tảng cho quá trình sản xuất thức uống có lợi cho sức khỏe từ hạt giàu tinh bột, đồng thời làm cho gạo, ngô chuyển sang dạng lỏng như một nguyên liệu nền tảng cho quá trình chế biến tiếp các sản phẩm thức uống từ thực vật như sữa ngô, sữa gạo nguyên hạt, giàu chất xơ, sản xuất không bã thải. Sản phẩm biến hình tinh bột nhờ xúc tác enzyme được nhóm ứng dụng cải tiến cấu trúc các sản phẩm từ nấm nhằm đa dạng hóa sản phẩm và tạo sản phẩm thay thế thịt có lợi cho sức khỏe. Ứng dụng xúc tác sinh học cũng được ứng dụng bảo quản nguồn nguyên liệu rau quả, thịt, thủy sản. Nhóm cũng sử dụng vi sinh vật có lợi chuyển hóa các thành phần trong thực phẩm, cạnh tranh với vi khuẩn gây thối, hỏng tạo sản phẩm tạo nhiều sản phẩm có lợi cho sức khỏe đường ruột được ứng dụng cho sản xuất nhiều sản phẩm trên quy mô công nghiệp.
Bên cạnh đó, nhóm cũng hướng tới sản xuất bền vững, sử dụng phế phụ phẩm của ngành nông nghiệp, thực phẩm như hạt điều giả, vỏ tôm, vỏ trứng… để làm ra các sản phẩm thực phẩm có lợi cho sức khỏe.
Thạc sỹ Đỗ Thị Yến chia sẻ: Nhóm nghiên cứu phát triển công nghệ cốt lõi, từ tìm các biện pháp nâng cao chất lượng nguồn nguyên liệu, chế biến sâu các sản phẩm nông nghiệp chủ lực, chuyển giao công nghệ trên dây chuyền sản xuất hiện đại, kiểm soát chất lượng chăt chẽ và tạo sản phẩm phù hợp với xu hướng phát triển của thế giới phù hợp với bối cảnh Việt Nam trong Đổi mới sáng tạo và Hội nhập quốc tế.
Trong các đề tài đã thực hiện, có nhiều đề tài được nhóm tâm đắc, ứng dụng thực tế và đem lại hiệu quả cao cho cộng đồng. Phó Giáo sư Lương Hồng Nga cho biết: Với hơn 40 sản phẩm được thương mại hóa. Mỗi công trình sẽ đáp ứng được mục tiêu khác nhau tùy thuộc vào bài toán thực tế đang giải quyết cải thiện chất lượng, tạo ra sản phẩm mới. Nhiều công trình có ý nghĩa lớn cho doanh nghiệp và cộng đồng.
Có thể kể đến như tại Thanh Hóa, trên cơ sở dự án sản xuất thử nghiệm với một doanh nghiệp, nhóm tham gia thiết kế dây chuyền, lựa chọn thiết bị và chuyển giao công nghệ lõi để vận hành dây chuyền sản xuất tự động hóa hoàn toàn từ nguyên liệu đến bao gói; sản phẩm đã thương mại hóa với nhãn hiệu sữa gạo. Dây chuyền đạt 40 tấn/ngày, tương đương 66 triệu hộp/năm, tạo việc làm cho 50 công nhân, tạo sinh kế cho hàng trăm nông dân khu vực huyện Thiệu Hóa (cũ) và lân cận.
Nhóm cũng chuyển giao công nghệ và đồng hành cùng 2 dây chuyền chế biến sản phẩm Phở ăn liền ít sinh năng lượng dạng tươi và xốt lần đầu ra mắt trên thị trường, với nhiều hương vị từ các nguồn nguyên liệu Việt Nam, đặc biệt khai thác nguồn gia vị tuyệt vời của xứ sở nhiệt đới và bí quyết sử dụng gia vị khéo léo của người Việt. Sản phẩm đã được thị trường quốc tế tại Pháp, Đức chấp nhận góp phần đưa hương vị Việt ra thế giới.
Một sản phẩm được nhắc đến và được người tiêu dùng Việt Nam đón nhận đó là dòng sản phẩm xúc xích lên men (Salami), đây là dòng sản phẩm thịt lên men cao cấp có xuất xứ từ các nước phương Tây và chủ yếu được nhập khẩu do cần quá trình lên men, làm chín sinh hóa dài ngày ở điều kiện khắt khe (kiểm soát nhiệt độ/độ ẩm). Nhóm nghiên cứu đã phân lập tuyển chọn được bộ chủng giống vi sinh vật có các đặc tính nổi trội như lên men tốt, sinh hương thơm, phù hợp với nguồn nguyên liệu thịt trong nước và đặc biệt có hoạt tính kháng lại các vi sinh vật gây hại có nguy cơ gây bệnh giúp sản phẩm an toàn cho người sử dụng. Sản phẩm xúc xích lên men lần đầu tiên được sản xuất tại Việt Nam và đã chuyển giao thành công cho doanh nghiệp, được người tiêu dùng đón nhận.
* Ươm mầm khát vọng chinh phục khoa học
Trong khi thực hiện cụm công trình "Ứng dụng xúc tác sinh học nâng cao giá trị nông sản Việt", nhóm các nhà khoa học nữ còn gặp một số khó khăn, trở ngại. Phó Giáo sư Phan Thanh Tâm cho biết: Khi chuyển từ phòng thí nghiệm ra thực tế nhóm gặp rào cản lớn nhất thường là nguồn nguyên liệu trong nước khó đồng đều về chất lượng nên việc tiêu chuẩn hoá đầu vào nguyên liệu gặp khó khăn đòi hỏi phải nghiên cứu điều chỉnh các thông số công nghệ cho phù hợp từng mẻ, từng đợt... Thêm vào đó, khi chuyển giao từ quy mô phòng thí nghiệm sang quy mô công nghiệp mẻ lớn cần có thêm quy mô nhỏ (pilot) để ổn định chất lượng, nhóm nghiên cứu ngoài việc khai thác triệt để trang thiết bị có sẵn tại khoa, tại trường, nhóm đã có rất nhiều sáng kiến năng động sáng tạo để khắc phục được khó khăn và đã thu được nhiều kết quả chuyển giao công nghệ có hiệu quả, khả thi.
Phó Giáo sư Nguyễn Thị Hạnh khẳng định: Việt Nam có nguồn tài nguyên nông nghiệp vô cùng phong phú, nhiều đặc sản địa phương. Đây cũng là những tư liệu sản xuất quan trọng cho nghiên cứu của nhóm. Thời gian sắp tới, nhóm sẽ tập trung phát triển các sản phẩm thực phẩm dinh dưỡng, sản phẩm có lợi cho sức khỏe ăn liền từ rau củ quả tại một số tỉnh miền Bắc, tạo tiền đề cho các sản phẩm thực phẩm bảo quản dài hạn trên quy mô công nghiệp, thuận tiện với người tiêu dùng sớm được ra mắt.
"Thật may mắn khi chúng tôi làm việc trong lĩnh vực Thực phẩm, một lĩnh vực gần gũi và thiết yếu nhất của cuộc sống. Chính vì thế các nghiên cứu của chúng tôi đều xuất phát từ những nhu cầu cụ thể của địa phương, các bài toán của doanh nghiệp sản xuất. Nhiều doanh nghiệp đến với chúng tôi nhờ sự tin tưởng và uy tín của Đại học Bách Khoa Hà Nội, chia sẻ các yêu cầu và cùng lên ý tưởng triển khai nghiên cứu từ kinh phí của doanh nghiệp, kết hợp kinh phí từ các đề tài, dự án nhà nước và quốc tế: đi từ công nghệ lõi, thử nghiệm trên quy mô phòng thí nghiệm, quy mô pilot và quy mô nhà máy sau đó phát triển cụm sản phẩm ứng dụng công nghệ đó và tiếp tục cải tiến" - Phó Giáo sư Vũ Thu Trang nói.
Tiến sỹ Đỗ Thị Yến chia sẻ thêm: "Cũng tại trong môi trường làm việc liên ngành trong Khoa, Trường, cùng không gian cởi mở trong thúc đẩy nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo của Đại học Bách Khoa Hà Nội, chúng tôi có rất nhiều trợ giúp cho hoàn thành các phần công nghệ của mình để từ ý tưởng thành sản phẩm thương mại: ví dụ như hợp tác với các nhóm chuyên môn quá trình thiết bị, nhóm chuyên môn quản lý chất lượng, nhóm nghiên cứu cảm quan và khoa học người tiêu dùng. Những người bạn đồng hành tuyệt vời nhất của chúng tôi chính là bạn sinh viên với tinh thần ham học hỏi, lòng nhiệt tình và sức trẻ, các bạn là nhân tố quan trọng giúp chúng tôi biên ý tưởng thành hiện thực".
Gửi lời các bạn trẻ, nhất là các bạn nữ đang ấp ủ đến với ngành công nghệ thực phẩm, Phó Giáo sư Vũ Thu Trang nhắn nhủ: Là nhà khoa học nữ ngành Công nghệ Thực phẩm, chúng tôi hiểu khoa học không phải là công việc khô khan trong phòng thí nghiệm, mà là hành trình khám phá đam mê, vượt qua thử thách để đạt được những thành quả có ý nghĩa cuộc sống. Để gần gũi hơn với bạn nữ, khoa học cần được miêu tả như một cuộc phiêu lưu sáng tạo, nơi bạn thử nghiệm ý tưởng, thất bại rồi học hỏi để tiến bộ. Mỗi thành quả nhỏ trong các nghiên cứu lại là động lực khai phóng tư duy sáng tạo của bạn, đặc biệt khi bạn làm trong lĩnh vực nhóm nghiên cứu gọi là "Ngành học của hạnh phúc".
Nhóm nghiên cứu thể hiện niềm vinh dự, xúc động được đứng vào hàng ngũ cùng các nhà khoa học nữ tài năng - những người đã vinh dự nhận Giải thưởng Kovalevskaia, tấm gương truyền cảm hứng về tinh thần nghiên cứu khoa học kiên cường, đầy đam mê; đồng thời sự kiện này tình cờ lại trở thành dấu mốc đặc biệt cho 70 năm truyền thống các thế hệ nhà giáo và nhà khoa học ngành Công nghệ Thực phẩm, Đại học Bách Khoa Hà Nội, những người thầm lặng cống hiến, đào tạo hàng ngàn kỹ sư, đưa tri thức khoa học thực phẩm "từ phòng thí nghiệm đến nhà máy và phục vụ cộng đồng", là cái nôi đầu tiên của ngành công nghệ thực phẩm tại Việt Nam và đồng hành với sự phát triển của đất nước.
"Đây là món quà tuyệt vời dành cho tất cả các nhà khoa học nữ đi trước, cũng như lời tri ân sâu sắc đến sinh nhật lần thứ 70 của Đại học Bách Khoa Hà Nội – nơi ươm mầm khát vọng chinh phục khoa học vì nhân dân. Giải thưởng nhận được sẽ được nhóm nghiên cứu sử dụng tiếp tục phát triển các nhà khoa học nữ tương lai trong các dự án nghiên cứu của sinh viên/nhóm sinh viên nữ; các nữ sinh viên nghiên cứu khoa học xuất sắc nhất trong lĩnh vực khoa học sự sống" - Phó Giáo sư Vũ Thu Trang khẳng định./.
