Tin tức
Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI: Những giải pháp đột phá để chấm dứt tình trạng phân bổ vốn dàn trải, chậm giải ngân vốn
Tiến độ giải ngân có nhiều tiến bộ
Tại phiên chất vấn, nhiều đại biểu nêu vấn đề, đầu tư công được xác định là một động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tuy nhiên thực tế vẫn còn tình trạng vốn đã bố trí nhưng không giải ngân được, nhiều dự án kéo dài, đội vốn, chậm đưa vào khai thác gây lãng phí nguồn lực; trong khi nhiều công trình thiết yếu phục vụ người dân và phát triển kinh tế lại thiếu vốn.
Đại biểu Lê Hữu Trí (Khánh Hòa) chất vấn Bộ trưởng Bộ Tài chính về nguyên nhân cốt lõi của những tồn tại này và những giải pháp đột phá để chấm dứt tình trạng phân bổ vốn dàn trải, điều chuyển kịp thời vốn từ dự án chậm tiến độ, kém hiệu quả sang dự án có khả năng triển khai tốt, để nâng cao thực chất hiệu quả đầu tư công. Còn đại biểu Tráng A Dương (Lào Cai) chất vấn về việc nhiều vùng sâu, vùng xa cần vốn, trong khi nhiều địa phương, bộ, ngành chậm giải ngân.
Về vấn đề này, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, tiến độ giải ngân năm nay có nhiều tiến bộ so với năm trước. Đến hết tháng 10, cả nước đã giải ngân được 74% kế hoạch vốn.
Theo Bộ trưởng, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo quyết liệt việc đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công. Tại các cuộc họp định kỳ, Thủ tướng đều yêu cầu thúc đẩy tiến độ, phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn trong năm nay. Đồng thời, giải ngân vốn đầu tư công cũng được đưa vào một trong các tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Đề cập đến những khó khăn trong giải ngân, Bộ trưởng cho biết có một số nguyên nhân khách quan như: đây là năm đầu triển khai kế hoạch, tổng vốn đầu tư công tăng cao, khoảng 22% so với năm trước. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn những nguyên nhân chủ quan trong quá trình tổ chức thực hiện.
Về nguyên nhân chậm giải ngân, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho rằng vướng mắc vẫn nằm ở khâu tổ chức thực hiện.
Theo Bộ trưởng, thủ tục giải ngân vốn đầu tư công đã được cải tiến đáng kể. Sau khi Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất ra đời, các thủ tục hành chính sẽ tiếp tục được đơn giản hóa, bảo đảm công trình, dự án được triển khai qua 5 khâu: lựa chọn và đề xuất vốn; quyết định chủ trương đầu tư; quyết định đầu tư và phân bổ vốn; tổ chức triển khai, thực hiện; thanh quyết toán và đưa công trình vào sử dụng.
Qua theo dõi công tác quản lý, Bộ trưởng nhận định khâu yếu nhất vẫn là tổ chức thực hiện, đặc biệt là chuẩn bị dự án và phân bổ vốn đầu tư. Đơn cử, việc chuẩn bị cho giai đoạn 2026-2030 đã được triển khai từ tháng 7/2025, với chỉ thị về xây dựng dự toán. Trong quá trình này, các địa phương, bộ, ngành được yêu cầu rà soát danh mục dự án dự kiến đầu tư trong năm 2026, 2027 và những năm tiếp theo, căn cứ vào Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV.
Trên cơ sở đề xuất, Bộ Tài chính tổng hợp, báo cáo Chính phủ và Quốc hội về dự toán. Sau khi có dự toán, trước ngày 30/1, Chính phủ đã quyết định phân bổ vốn đầu tư cho các bộ, ngành và địa phương. Các bộ, ngành, địa phương có trách nhiệm căn cứ vào tiêu chuẩn, điều kiện để phân bổ vốn chi tiết cho từng dự án.
Tranh luận về tình trạng chậm giải ngân vốn đầu tư công, đại biểu Tạ Văn Hạ (Đà Nẵng) cho rằng cần nhìn nhận thêm một nguyên nhân là tình trạng nhà thầu trúng thầu nhưng không trực tiếp thi công, mà phân chia công việc qua nhiều tầng nấc trung gian. Theo đại biểu Tạ Văn Hạ, cơ chế phân chia nhiều tầng nấc như vậy có thể dẫn đến tình trạng đội vốn, chiếm dụng vốn, chậm thanh toán cho đơn vị thi công, thậm chí phát sinh nợ đọng. Đây là vấn đề cần được nhận diện, xem xét trong quá trình tìm giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn giải ngân vốn đầu tư công.
Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho rằng trách nhiệm trước hết thuộc về chủ đầu tư. Sau khi tổ chức đấu thầu và ký kết hợp đồng, chủ đầu tư phải theo dõi, giám sát chặt chẽ, bảo đảm nhà thầu thực hiện đúng các điều khoản đã cam kết. Đồng thời, các bộ, ngành, địa phương và cơ quan chức năng cần vào cuộc giám sát vấn đề này.
Cũng theo Bộ trưởng, tình trạng chậm giải phóng, bàn giao mặt bằng là nguyên nhân tồn tại qua nhiều năm, tiếp tục ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công. Riêng trong năm nay, việc giá nhân công và nguyên vật liệu tăng cao cũng phát sinh thêm khó khăn cho quá trình triển khai dự án.
Dù còn những vướng mắc trên, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đánh giá tiến độ giải ngân vốn đầu tư công đang đạt kết quả tích cực. Với quyết tâm của cả hệ thống chính trị, Bộ trưởng tin tưởng giải ngân năm nay sẽ đạt mục tiêu đề ra. Bộ Tài chính đã trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định về chấm điểm giải ngân vốn đầu tư công.
Cắt giảm, cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh
Về cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và giảm chi phí tuân thủ, đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai) cho rằng, thước đo của cải cách chính là sự thuận lợi và chi phí thực tế của doanh nghiệp khi thực hiện các thủ tục.
Đại biểu đề nghị Bộ trưởng cho biết những điểm nghẽn cần ưu tiên tháo gỡ để các kết quả cải cách thực sự chuyển thành lợi ích thiết thực cho cộng đồng doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ; các giải pháp đột phá cụ thể để doanh nghiệp cảm nhận rõ môi trường kinh doanh thuận lợi hơn, chi phí tuân thủ thấp hơn trong năm 2027 và các năm tiếp theo.
Theo Bộ trưởng, việc cắt giảm, cải cách thủ tục hành chính nhằm cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, hỗ trợ và tạo điều kiện cho doanh nghiệp vừa và nhỏ là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Chính phủ xác định và giao cho các bộ, ngành liên quan, trong đó có Bộ Tài chính.
Những cải cách thời gian qua đã giúp giảm 53% thời gian tuân thủ và 55% chi phí cho doanh nghiệp. Thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục rà soát các quy định theo hướng thông thoáng, đồng thời bảo đảm quản lý chặt chẽ, tạo thuận lợi cho hoạt động kinh doanh chính đáng của doanh nghiệp.
Các lĩnh vực được ưu tiên cải thiện gồm thủ tục gia nhập thị trường, thủ tục thuế, tiếp cận đất đai và tín dụng. Trong đó, thủ tục thuế sẽ tiếp tục được đơn giản hóa, giúp người nộp thuế thực hiện thuận tiện hơn.
Bộ trưởng cũng đề cập việc nâng ngưỡng doanh thu và lựa chọn phương pháp tính thuế, gồm phương pháp khấu trừ hoặc tính theo doanh thu, với phạm vi bao quát trên 90% doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Về tiếp cận đất đai, quy định yêu cầu các địa phương dành tối thiểu 20% quỹ đất trong các khu, cụm công nghiệp để hỗ trợ doanh nghiệp. Bên cạnh đó, Bộ trưởng cho rằng tiếp cận vốn là nhu cầu chính đáng của doanh nghiệp, cần được quan tâm tháo gỡ khó khăn./.
