Thay đổi phương thức tổ chức bán trú
Tại Nghệ An, một trong những thay đổi dễ nhận thấy là xu hướng chuyển từ tự tổ chức nấu ăn sang sử dụng suất ăn chế biến sẵn. Trường Tiểu học Hà Huy Tập 2, phường Vinh Phú là một trong những đơn vị lựa chọn phương án cung cấp suất ăn sẵn. Theo Hiệu trưởng Trần Thị Mận, mỗi ngày trường phục vụ gần 1.800 học sinh bán trú. Do bếp ăn nhà trường chưa đảm bảo nên việc ký hợp đồng với đơn vị cung ứng suất ăn được xác định là giải pháp phù hợp trong năm học này.
Nhà trường đã lựa chọn đơn vị cung ứng theo hướng công khai, minh bạch, đồng thời thành lập nhóm giám sát gồm đại diện nhà trường, giáo viên, Ban liên lạc và Hội cha mẹ học sinh. Đơn vị cung ứng có trách nhiệm cập nhật thực đơn, thực phẩm và bữa ăn để phụ huynh theo dõi; thực đơn hằng tuần phải thể hiện định lượng và giá trị dinh dưỡng của từng bữa.
Tuy nhiên, theo bà Trần Thị Mận, phương án sử dụng suất ăn sẵn cũng có những hạn chế. Chi phí phải tính thêm thuế, nhân công, vận chuyển và lợi nhuận của đơn vị cung ứng, khiến suất ăn khó có thể đầy đủ như khi nhà trường trực tiếp tổ chức nấu ăn với mục tiêu chủ yếu phục vụ học sinh.
Khó khăn về chi phí cũng đang khiến một số trường chưa thể triển khai bán trú. Tại Trường Trung học cơ sở Đặng Thai Mai, phường Trường Vinh, sau khoảng 2 tuần đầu năm học, gần 600 học sinh đăng ký nhưng nhà trường vẫn chưa tổ chức được bữa ăn bán trú. Trong khi trường tổ chức dạy học 2 buổi/ngày, nhiều học sinh ở xa khiến việc đưa đón giữa buổi của gia đình gặp khó.
Theo Hiệu trưởng Nguyễn Thị Thu Hiền, những năm trước, trường tổ chức bán trú thông qua đấu thầu để lựa chọn đơn vị cung ứng. Năm nay, việc triển khai gặp vướng mắc liên quan đến mức giá suất ăn theo quy định mới.
Cụ thể, Quyết định số 44/2026/QĐ-UBND ngày 14/7/2026 của UBND tỉnh Nghệ An quy định suất ăn trưa đối với học sinh trung học cơ sở, trung học phổ thông và giáo dục thường xuyên không quá 35.000 đồng/em. Theo nhà trường, mức giá này thấp hơn mặt bằng chi phí tổ chức bữa ăn tại khu vực thành thị và thấp hơn mức thực hiện trong những năm trước.
Đáng chú ý, mức 35.000 đồng không chỉ bao gồm tiền ăn mà còn phải tính cả chi phí tổ chức bán trú. Trong khi đó, năm học trước, chi phí tổ chức bán trú được phép thu riêng, tối đa 200.000 đồng/học sinh/tháng theo Nghị quyết số 15/2022/NQ-HĐND của HĐND tỉnh.
Việc gộp các khoản chi phí vào mức tiền ăn mới khiến các trường gặp khó khăn khi xây dựng phương án tổ chức, lựa chọn nhà cung ứng và bảo đảm chất lượng bữa ăn. Đại diện đơn vị từng cung ứng cho Trường Trung học cơ sở Đặng Thai Mai cũng cho rằng nếu giá suất ăn giảm từ 44.000 đồng xuống 35.000 đồng, đơn vị khó duy trì thực đơn như trước, có thể phải giảm số lượng hoặc cắt món tráng miệng để ưu tiên chất lượng và nguồn gốc thực phẩm.
Tăng cường kiểm soát nguồn thực phẩm
Trong năm học này, Sở Giáo dục và Đào tạo đã có văn bản yêu cầu các cơ sở giáo dục tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm tại bếp ăn tập thể, khu vực chế biến, bán trú, nội trú, căng tin và nơi cung cấp suất ăn.
Ông Nguyễn Văn Khoa, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh: “Các nhà trường phải kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc, xuất xứ và chất lượng thực phẩm; chỉ tiếp nhận thực phẩm, nguyên liệu, suất ăn từ các tổ chức, cá nhân đủ điều kiện. Quá trình thực hiện phải thường xuyên, kiểm tra, giám sát và nêu trách nhiệm của người đứng đầu và từng cá nhân trong các khâu, không để các nguy cơ mất an toàn thực phẩm tồn tại kéo dài hoặc tái diễn”.
Bên cạnh phương án sử dụng suất ăn chế biến sẵn, phần lớn trường học tại Nghệ An vẫn duy trì mô hình tự tổ chức nấu ăn tại trường. Với phương thức này, việc kiểm soát nguồn thực phẩm đầu vào được xác định là khâu đặc biệt quan trọng.
Tại Trường Tiểu học Thành Vinh 4, phường Thành Vinh, nhà trường đã thay đổi cách thức cung ứng trong năm học mới. Thay vì ký hợp đồng với nhiều đơn vị như trước, trường lựa chọn một đơn vị duy nhất để cung cấp toàn bộ thực phẩm phục vụ bữa ăn bán trú.
Hiệu trưởng Nguyễn Thị Quyên cho biết, việc tập trung đầu mối cung ứng giúp trường thuận lợi hơn trong quản lý, từ kiểm soát nguồn gốc, chất lượng đến giao nhận thực phẩm hằng ngày. Khi chỉ có một đơn vị chịu trách nhiệm, việc kiểm tra, đối chiếu hồ sơ và xác định trách nhiệm nếu xảy ra vấn đề cũng rõ ràng hơn.
Tại Trường Tiểu học Vinh Phú 1, phường Vinh Phú, nhà trường tổ chức bếp ăn theo mô hình một chiều và trực tiếp ký hợp đồng với các đơn vị cung ứng thực phẩm. Từ tháng 8, trường xây dựng tiêu chí lựa chọn, công khai thông tin trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia và thực hiện lựa chọn theo quy định.
Ban đại diện cha mẹ học sinh, Thanh tra nhân dân và cán bộ phụ trách bán trú cùng khảo sát giá thị trường, đối chiếu với mức giá của các nhà cung ứng trước khi lựa chọn. Hiện trường ký hợp đồng với hơn 10 đơn vị, gồm doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở nhỏ.
Các đơn vị phải đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm, chứng minh nguồn gốc sản phẩm. Tuy nhiên, Hiệu trưởng Trần Thị Nga cho rằng, việc kiểm soát vẫn gặp khó do truy xuất nguồn gốc và hệ thống kiểm dịch tại các lò mổ tập trung trên địa bàn trước đây không còn duy trì như trước. Vì vậy, ngoài yêu cầu về giấy tờ, nhà trường yêu cầu các đơn vị cung ứng cam kết cụ thể về chất lượng, nguồn gốc thực phẩm, điều kiện vận chuyển và bảo quản. Trách nhiệm của nhà cung cấp trong trường hợp phát sinh sự cố liên quan đến chất lượng thực phẩm cũng được quy định trong hợp đồng và bản cam kết.
Theo Chỉ thị số 33/CT-TTg, bên cạnh trách nhiệm của các cơ sở giáo dục, chính quyền địa phương cũng phải quan tâm và chịu trách nhiệm đối với công tác tổ chức bữa ăn bán trú. Sau gần 2 tuần đầu năm học mới, phần lớn trường học tại Nghệ An đã cơ bản triển khai bán trú trở lại. Một số trường còn chậm chủ yếu do chưa lựa chọn, ký kết được với đơn vị cung ứng đáp ứng đầy đủ yêu cầu về hồ sơ, thủ tục. Tình trạng này tập trung nhiều hơn ở các trường xa trung tâm, nơi trước đây nguồn thực phẩm chủ yếu do các hộ kinh doanh nhỏ lẻ cung cấp.
Phó Chủ tịch UBND xã Nghi Lộc Nguyễn Văn Thông cho rằng, dù quy trình cung ứng thực phẩm ngày càng được siết chặt, nguy cơ mất an toàn thực phẩm vẫn hiện hữu, nhất là khi việc truy xuất nguồn gốc trong thực tế còn khó khăn.
Trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, công tác tổ chức, quản lý bán trú cũng đặt ra yêu cầu mới đối với chính quyền cơ sở và các nhà trường. Tại xã Nghi Lộc, địa phương đã phân công cán bộ phụ trách triển khai bán trú, đồng thời yêu cầu các trường phát huy vai trò giám sát của phụ huynh học sinh.
Việc siết chặt quy trình tổ chức bán trú được xem là yêu cầu cần thiết nhằm hạn chế rủi ro và bảo đảm quyền lợi của học sinh. Tuy nhiên, để quy định đi vào thực tế, cùng với sự chủ động của các nhà trường, việc tháo gỡ những vướng mắc về chi phí, nguồn cung và truy xuất nguồn gốc thực phẩm cũng là vấn đề cần được quan tâm, nhất là tại những địa bàn có điều kiện tổ chức bán trú còn hạn chế./.
