Giữ được sắc đào trong bối cảnh ấy không chỉ là gìn giữ một loài hoa, mà là bảo tồn một biểu tượng văn hóa giữa quá trình phát triển đô thị ngày càng mạnh mẽ.
*Từ làng nghề cổ đến thương hiệu văn hóa đô thị
Trung tâm của câu chuyện ấy vẫn là Nhật Tân - vùng đất đã định hình thương hiệu đào Tết Hà Nội suốt mấy thế kỷ. Từ thời Lê, người dân nơi đây đã gây dựng nghề trồng hoa, trong đó cây đào trở thành sản phẩm chủ lực nhờ thổ nhưỡng phù sa ven sông Hồng và khí hậu đặc trưng vùng Hồ Tây.
Qua nhiều thế hệ, kỹ thuật uốn thế, khoanh gốc, tuốt lá, “hãm” và “thúc” hoa được hoàn thiện, biến mỗi cây đào thành một tác phẩm nghệ thuật sống. Nghề trồng đào không còn đơn thuần là nông nghiệp, mà là một ngành nghề thủ công mang giá trị thẩm mỹ cao.
Trải qua thăng trầm, hoa đào Nhật Tân trở thành biểu tượng văn hóa Tết của Hà Nội, kết tinh giá trị lịch sử, mỹ cảm đô thị và sức sống bền bỉ của một làng nghề Thăng Long.
Hiện nay, vùng trồng đào Nhật Tân duy trì khoảng 80ha tại bãi ven sông Hồng, với hơn 750 hộ trực tiếp sản xuất, kinh doanh đào cảnh; giá trị thương mại - dịch vụ của làng nghề ước đạt khoảng 60 tỷ đồng mỗi năm. Con số ấy cho thấy đào không chỉ là biểu tượng tinh thần mà còn là một phần quan trọng trong kinh tế làng nghề và công nghiệp văn hóa của địa phương.
Ông Nguyễn Hải Đăng, Phó Chủ tịch UBND phường Hồng Hà nhấn mạnh: Hoa đào Nhật Tân là sản phẩm đặc trưng, gắn bó lâu đời với đời sống văn hóa của Thủ đô, không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn thể hiện bản sắc, thẩm mỹ và sự sáng tạo của người nghệ nhân. Trong những năm qua, làng nghề hoa đào Nhật Tân đã không ngừng phát triển, từng bước khẳng định thương hiệu, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Thời gian tới, phường Hồng Hà sẽ tiếp tục bảo tồn và phát huy giá trị làng nghề hoa đào gắn với phát triển du lịch văn hóa, du lịch trải nghiệm, xây dựng thương hiệu hoa đào Nhật Tân theo hướng chuyên nghiệp, bền vững.
Giữa quá trình đô thị hóa, diện tích canh tác có lúc thu hẹp, người trồng đào vẫn chuyển vùng trồng đào ra bãi sông để duy trì giống quý. Đó là cách làng nghề thích ứng với phát triển, không đứng ngoài mà song hành cùng thành phố.
*Những vùng đào mới - cấu trúc lại “bản đồ sắc Xuân”
Nếu Nhật Tân là hạt nhân truyền thống, thì các vùng trồng mới đang góp phần tái cấu trúc “bản đồ sắc Xuân” Hà Nội theo hướng nông nghiệp đô thị, sinh thái và hàng hóa quy mô lớn.
Tại vùng Hồng Hà thuộc xã Ô Diên, hơn 20 năm qua, người dân đã chuyển đổi mạnh mẽ từ trồng rau màu sang trồng đào cảnh. Toàn xã hiện có khoảng 50ha đào; riêng Chi hội nghề nghiệp trồng đào Hồng Hà chiếm khoảng 40ha, trở thành lực lượng nòng cốt bảo đảm nguồn cung ổn định cho thị trường. Khác với mô hình nhỏ lẻ trước đây, vùng đào mới được quy hoạch tập trung, áp dụng quy trình kỹ thuật đồng bộ, cập nhật kinh nghiệm từ nghệ nhân Nhật Tân. Trong điều kiện thời tiết biến động, việc “hãm” và “thúc” hoa đòi hỏi tính toán chính xác gần như một bài toán kỹ thuật.
Ông Nguyễn Văn Quyết, Chi hội trưởng Chi hội nghề nghiệp trồng hoa đào Hồng Hà, xã Ô Diên chia sẻ: "Kỹ thuật đối với cây đào rất quan trọng, từ bón phân, hãm hoa đến điều tiết sinh trưởng để hoa nở đúng dịp Tết. Chỉ cần lệch thời điểm nhỏ là cả vụ có thể bị ảnh hưởng. Chúng tôi thường xuyên cập nhật kỹ thuật, học hỏi kinh nghiệm từ các nghệ nhân Nhật Tân để nâng cao chất lượng, giữ uy tín với thị trường".
Không chỉ phục vụ Hà Nội, đào Hồng Hà còn được vận chuyển tới nhiều tỉnh, thành từ Bắc vào Nam. Những chuyến xe nối dài mỗi ngày cuối năm cho thấy đào đã thực sự trở thành một sản phẩm nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn, mang thương hiệu Thủ đô.
Bên cạnh đó, các vùng như La Cả (phường Hà Đông) với đào bích, đào phai; hay thôn Phù Trì (xã Mê Linh) chuyển đổi sang đào cảnh…đang góp phần mở rộng chuỗi giá trị sản xuất - tiêu thụ, hình thành mạng lưới cung ứng đa dạng và linh hoạt.
*Từ sản phẩm Tết đến không gian trải nghiệm văn hóa
Không dừng ở sản xuất, đào Hà Nội đang từng bước bước vào không gian công nghiệp văn hóa. Lễ hội “Đào Nhật Tân - Sắc Xuân Hồng Hà” năm 2026 được tổ chức bài bản, trở thành điểm hẹn tham quan, chụp ảnh, trải nghiệm làng nghề cho người dân và du khách.
Giữa không gian trưng bày, những thế đào uốn lượn mềm mại bên cạnh các gốc cổ thụ rêu phong đã tạo nên một “triển lãm sống” về mỹ học mùa xuân. Tại Hội chợ mùa Xuân, sắc thắm hoa đào cũng làm sáng bừng không gian phân khu “Tết sum vầy” của thành phố Hà Nội. Nói đến hoa đào là thấy cả mùa xuân – mùa của đoàn viên, của hạnh phúc.
Trong các khu chung cư mới, văn phòng hiện đại hay không gian sáng tạo, một cành đào được đặt ở vị trí trang trọng. Dù thành phố đổi thay từng ngày, người Hà Nội vẫn lựa chọn hoa đào như cách kết nối với ký ức, gia đình và nhịp điệu truyền thống của Tết Việt.
Không chỉ là sản phẩm của làng nghề hay hàng hóa của thị trường, đào Tết còn gắn với một thú chơi tao nhã của người Tràng An. Người Hà Nội xưa chọn đào không đơn thuần vì sắc thắm, mà vì “thế” và “hồn” của cây. Một gốc đào cổ, thân xù xì, cành vươn khoáng đạt; một cành đào phai thanh mảnh, nụ chúm chím vừa đủ độ…tất cả đều được cân nhắc kỹ lưỡng. Chơi đào là thưởng thức sự hài hòa, là tìm trong dáng cây một chút phong vị đất trời, một lời chúc đầu Xuân kín đáo mà sâu xa. Cái thú ấy không ồn ào, không phô trương, mà lặng lẽ thể hiện cốt cách thanh lịch của người Tràng An.
Trong mỗi gia đình Hà Nội, cây đào ngày Tết thường được đặt ở vị trí trang trọng nhất, bên bàn thờ gia tiên hoặc giữa phòng khách - nơi cả nhà quây quần trong đêm giao thừa. Khi những cánh hoa đầu tiên bung nở cũng là lúc Tết thực sự hiện diện. Sắc hồng ấy không chỉ làm sáng không gian, mà còn đánh thức ký ức về những cái Tết xưa, về mâm cỗ tất niên, về khoảnh khắc sum họp đầu năm. Cây đào vì thế trở thành nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, nối ông bà với con cháu, nối nếp nhà truyền thống với nhịp sống hiện đại - một biểu tượng lặng lẽ nhưng bền bỉ trong Tết cổ truyền của mỗi gia đình Thủ đô.
Ông Trần Tuấn Việt - Chủ tịch Hội làng nghề truyền thống Hoa đào Nhật Tân khẳng định, hoa đào Nhật Tân không chỉ là sản phẩm lao động mà còn là biểu tượng văn hóa tinh thần, gắn bó sâu sắc với Tết cổ truyền của dân tộc. Lễ hội là dịp để tôn vinh giá trị làng nghề và giới thiệu những tác phẩm đào nghệ thuật tới nhân dân, du khách, góp phần giữ gìn và lan tỏa sắc Xuân truyền thống của Hà Nội.
Giữ sắc đào cho mùa xuân Hà Nội vì thế không chỉ là duy trì một nghề, mà là giữ gìn một cấu phần quan trọng của bản sắc đô thị. Từ làng nghề cổ đến vùng trồng mới, từ bãi sông Hồng đến những tuyến cao tốc hướng tâm, sắc hồng ấy đang tiếp tục đồng hành cùng sự phát triển của Thủ đô - vừa truyền thống, vừa hiện đại; vừa kinh tế, vừa văn hóa.
Để mỗi mùa xuân đến, giữa một Hà Nội đang vươn mình mạnh mẽ, hoa đào vẫn nở đúng độ như lời cam kết lặng lẽ mà bền bỉ với hồn cốt Thăng Long./.
