Hội tụ di sản lịch sử - văn hóa đặc biệt
Đặc khu Côn Đảo, hội tụ đa dạng giá trị di sản lịch sử - văn hóa đặc biệt, hệ sinh thái biển đảo nguyên sơ, đa dạng sinh học bậc nhất và đời sống văn hóa tinh thần cao đẹp, giàu bản sắc. Đây là lợi thế cạnh tranh để Côn Đảo đẩy mạnh phát triển kinh tế - du lịch theo hướng bền vững trong giai đoạn tiếp theo. Với quan điểm xuyên suốt “bảo tồn để phát triển, phát triển để bảo tồn”, Côn Đảo đã từng bước chuyển từ tư duy khai thác đơn thuần sang bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, lịch sử, tài nguyên thiên nhiên có kiểm soát, chiều sâu và trách nhiệm.
Thời gian qua, công tác bảo tồn, tu bổ, tôn tạo di tích tại Côn Đảo được chính quyền địa phương triển khai đồng bộ; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý và tổ chức tham quan. Việc xây dựng Bản đồ du lịch số 360° du lịch Côn Đảo, hệ thống thuyết minh tự động, mã QR đa ngôn ngữ, cùng định hướng triển khai tour đêm tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Côn Đảo đã góp phần nâng cao trải nghiệm cho du khách, gia tăng giá trị dịch vụ trên nền tảng bảo tồn di sản. Đây còn là địa phương tiên phong phát triển du lịch gắn với bảo vệ môi trường và xây dựng nếp sống văn minh tại các khu di tích, điểm tham quan, tạo chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức của người dân, du khách, góp phần giữ gìn không gian di sản trang nghiêm, thể hiện rõ cam kết phát triển du lịch bền vững của địa phương.
Từ tháng 7/2025, Côn Đảo đã trở thành đặc khu của Thành phố Hồ Chí Minh và được kỳ vọng sẽ có nhiều điều kiện hơn để trở thành đô thị du lịch sinh thái biển chất lượng cao. Trước bối cảnh mới, ông Nguyễn Văn Mạnh, Phó Chủ tịch UBND đặc khu Côn Đảo chia sẻ, yêu cầu đặt ra đối với địa phương không chỉ là phát triển nhanh, mà quan trọng hơn là đảm bảo hài hòa giữa bảo tồn và khai thác, giữa tăng trưởng kinh tế với gìn giữ và phát huy giá trị lâu dài. Do đó, UBND đặc khu Côn Đảo đã xác định một số định hướng lớn như tiếp tục phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, theo hướng chất lượng, giá trị gia tăng cao,… nhằm tạo nên những sản phẩm du lịch văn hóa, lịch sử, sinh thái đặc sắc và du lịch trải nghiệm, nghỉ dưỡng cao cấp. Côn Đảo sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số trong phát triển du lịch, xây dựng hệ sinh thái du lịch thông minh, nâng cao hiệu quả quản lý điểm đến, kiểm soát sức tải du lịch và gia tăng trải nghiệm của du khách.
Côn Đảo cũng định hướng tập trung xây dựng nơi đây là địa chỉ về nguồn - nơi sinh hoạt chính trị; khuyến khích và đề xuất cơ chế để tổ chức gặp mặt nhân chứng lịch sử, kết nạp Đảng, kết nạp Đoàn cho cơ quan, đơn vị, tổ chức chính trị - xã hội, học sinh, sinh viên tại các trường đại học, cao đẳng,... ở Thành phố. Địa phương hiện thực hóa mục tiêu xây dựng và nâng tầm thương hiệu du lịch Côn Đảo, tăng cường xúc tiến, quảng bá có trọng tâm; từng bước nâng quy mô các lễ hội, sự kiện văn hóa - lịch sử tiêu biểu lên tầm thành phố, quốc gia và quốc tế.
Ông Nguyễn Hữu Y Yên, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Dịch vụ Lữ hành Sài Gòn Tourist cho rằng, năm 2026 và những năm tiếp theo, du lịch cả nước chuyển mình mạnh mẽ thì việc nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước về du lịch tại cấp cơ sở, nhất là phường, xã, đặc khu đóng vai trò hết sức quan trọng nhằm đảm bảo sự phát triển đồng bộ, bền vững. Ngoài ra, du lịch xanh là hướng đi tất yếu của doanh nghiệp trong kỷ nguyên tăng trưởng bền vững. Bên cạnh sự đồng hành của chính quyền địa phương, cộng đồng doanh nghiệp du lịch – lữ hành với vai trò chủ lực trên thị trường, cần từng bước chuyển đổi mô hình hoạt động, ứng dụng công nghệ, đầu tư sản phẩm thân thiện môi trường và xây dựng hình ảnh doanh nghiệp gắn liền với trách nhiệm xã hội.
Kết nối đặc khu với du lịch nội tỉnh
Không gian đô thị Thành phố Hồ Chí Minh được mở rộng theo mô hình “một trung tâm – ba vùng – một đặc khu”, cùng với đầu tư đồng bộ vào hạ tầng giao thông, số hóa và kết nối liên vùng, đã tạo điều kiện thuận lợi để phát triển những dòng sản phẩm du lịch mới, đa dạng hóa trải nghiệm và kéo dài thời gian lưu trú của du khách. Là đặc khu duy nhất trực thuộc Thành phố, Côn Đảo được kỳ vọng trở thành khu kinh tế du lịch - dịch vụ chất lượng cao, kết hợp hài hòa giữa du lịch sinh thái biển đảo, văn hóa - lịch sử - tâm linh và du lịch nghỉ dưỡng cao cấp.
Ngoài ra, trong phát triển đa tầng của Thành phố thì khu vực Vũng Tàu, trong đó có đặc khu Côn Đảo được xác định là khu vực tập trung phát triển du lịch, đặc biệt du lịch đường thủy là một bộ phận không tách thể tách rời của du lịch. Liên quan đến phát triển đường thủy trong thời gian tới, Sở Xây dựng đang cùng Sở Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh đã và đang khảo sát, nghiên cứu và đưa ra những định hướng để tham mưu Thành phố trong năm 2026.
Ông Bùi Hoài An, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh chỉ ra rằng, đường thủy ra Côn Đảo đang hoạt động rất ổn định và định hướng phát triển không có gì thay đổi, đồng thời các tàu lớn trên 1.000 khách vẫn đi từ trung tâm Thành phố ra Côn Đảo. Tuy nhiên đường thủy có một nhược điểm là đi theo thời tiết, nên giai đoạn sóng gió thì phương tiện khó vận chuyển. Do đó, phát triển đường bay là một giải pháp vừa khai thác hiệu quả điểm đến Côn Đảo, vừa góp phần xây dựng thương hiệu du lịch đặc khu Thành phố Hồ Chí Minh.
Còn sân bay Côn Đảo hiện nay là cấp 3C trong quy hoạch theo phân cấp, đang đón tàu bay thân nhỏ, khoảng 100 khách trở lại, với đường băng ngắn. Trong quy hoạch đến năm 2030, sân bay Côn Đảo quy hoạch cấp 4E, đón tàu bay thân rộng, khoảng vài trăm khách. Thống kê, hiện tại Côn Đảo đón 400.000 khách đường bay mỗi năm, dự báo đến năm 2030 có thể phục vụ khoảng 3 triệu khách đường bay.
UBND Thành phố Hồ Chí Minh cũng đã có Kế hoạch thực hiện Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch chung xây dựng Côn Đảo đến năm 2045, mở ra một giai đoạn phát triển mới với tham vọng đưa Côn Đảo trở thành đô thị biển sinh thái, di sản và du lịch tầm quốc tế. Kế hoạch này nhằm hiện thực hóa định hướng của Chính phủ, vốn xác định Côn Đảo là một "đảo du lịch đặc sắc, độc đáo có tầm quốc gia và quốc tế", phát triển bền vững song song với bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và di sản. Với 76 dự án và tổng vốn hơn 65.000 tỷ đồng, điểm nhấn lớn nhất là việc nâng cấp Cảng hàng không Côn Đảo đón máy bay thân rộng và xây dựng bến tàu khách quốc tế sẽ góp phần giải quyết hai "điểm nghẽn" lớn nhất về tiếp cận cho du khách. Quy hoạch cũng ưu tiên những dự án du lịch cao cấp (sân golf, bến du thuyền) song song với bảo tồn di sản và hạn chế xe xăng.
Đáng chú ý, Thành phố Hồ Chí Minh lên danh mục kêu gọi đầu tư nhiều dự án bằng hình thức đối tác công-tư (PPP). Trong đó, có những dự án được kỳ vọng tạo động lực phát triển cho đặc khu Côn Đảo: dự án Cảng hàng không Côn Đảo; Tổ hợp dịch vụ du lịch, nhà ở, sân golf tại Cỏ Ống; Bến tàu khách Côn Đảo (đủ tiêu chuẩn năng lực để đón các tàu du lịch quốc tế) tại khu Bến Đầm; hai dự án lấn biển là khu lấn biển tại phía Đông Nam Suối Ớt, Cỏ Ống và khu vực lấn biển tại trung tâm Côn Đảo. Thành phố cũng định hướng Côn Đảo trở thành đặc khu hiện đại, đáng sống, mang tầm khu vực và quốc tế, bởi đặc khu này hội tụ đầy đủ yếu tố về điều kiện tự nhiên, lịch sử, con người để trở thành hình mẫu phát triển biển đảo xanh, bền vững của Việt Nam./.
