Cựu chiến binh dâng hương tại khu bia mộ đồng chí Lương Văn Thăng, Bí thư Chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh Ninh Bình. Ảnh: Thùy Dung - TTXVN
Di tích lịch sử cách mạng Đền, Chùa Tự Lạc, thôn Hồng Thái, xã Xuân Hưng là một trong những “địa chỉ đỏ” tiêu biểu, gắn với sự ra đời và phát triển của phong trào cách mạng ở khu vực phía Đông Nam tỉnh Ninh Bình. Tháng 9/1927, tổ chức Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội được thành lập tại đây; đến tháng 6/1929 chuyển thành tổ chức Đông Dương Cộng sản Đảng, đồng chí Nguyễn Trường Thúy được cử làm Bí thư Chi bộ.
Trong những năm tháng cách mạng phát triển, Đền, Chùa Tự Lạc là nơi nuôi giấu cán bộ, in ấn tài liệu, cất giấu truyền đơn. Tối 20/8/1945, Chi bộ họp bàn kế hoạch lãnh đạo nhân dân khởi nghĩa giành chính quyền, chuẩn bị cờ, vũ khí và lực lượng. Ngày 21/8/1945, các mũi khởi nghĩa tiến vào Xuân Trường, Lạc Quần, sau đó hợp quân chiếm đồn địch tại Giao Thủy, góp phần vào thắng lợi của cuộc Cách mạng Tháng Tám tại địa phương. Những dấu tích và câu chuyện lịch sử tại đây trở thành nguồn tư liệu trực quan, góp phần giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ hôm nay.
Cựu chiến binh Phạm Cảnh Toàn, Chi hội trưởng Chi hội Cựu chiến binh thôn Hồng Thái cho biết, việc Đền, Chùa Tự Lạc gắn với những dấu mốc quan trọng của phong trào cách mạng là niềm tự hào của người dân địa phương. Những câu chuyện, tư liệu về quá trình hoạt động cách mạng tại đây được các thế hệ lưu giữ và truyền lại, qua đó giúp người dân, nhất là thế hệ trẻ hiểu hơn về truyền thống đấu tranh của quê hương.
Thế hệ trẻ tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp đồng chí Lương Văn Thăng, Bí thư Chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh Ninh Bình. Ảnh: Thùy Dung - TTXVN
Bảo tàng Khu căn cứ cách mạng Quỳnh Lưu trưng bày hơn 200 tài liệu, hiện vật, hình ảnh gắn với những sự kiện, chiến công và tấm gương anh dũng của các thế hệ cha anh trong vùng căn cứ cách mạng Quỳnh Lưu, tỉnh Ninh Bình. Ảnh: Thùy Dung - TTXVN
Khu căn cứ cách mạng Quỳnh Lưu, xã Quỳnh Lưu là địa danh ghi dấu những bước phát triển quan trọng của phong trào cách mạng ở Ninh Bình. Tháng 9/1927, tại thôn Lũ Phong, tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đầu tiên của tỉnh được thành lập, tạo tiền đề cho phong trào cách mạng phát triển. Quỳnh Lưu sau đó trở thành nơi thành lập chi bộ Đảng đầu tiên và Tỉnh ủy lâm thời, là địa bàn quan trọng của phong trào cách mạng. Nhiều cán bộ, chiến sĩ cách mạng tiêu biểu trưởng thành từ đây như đồng chí Lương Văn Thăng, Đinh Tất Miễn, Lương Văn Tụy, Hà Thị Quế cùng nhiều chiến sĩ cộng sản kiên trung khác.
Ngày 11/8/1945, trước việc phát xít Nhật đưa quân đánh phá nhằm đàn áp phong trào cách mạng, cấp ủy địa phương đã lãnh đạo Trung đội Giải phóng quân phối hợp với lực lượng tự vệ và nhân dân chiến khu Quỳnh Lưu chủ động đánh trả. Với vũ khí thô sơ, lực lượng cách mạng đã giành thắng lợi, đánh dấu trận chiến đấu đầu tiên của lực lượng vũ trang Ninh Bình, góp phần cổ vũ phong trào đấu tranh giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Cựu chiến binh Nguyễn Văn Bài, Chi hội trưởng Chi hội Cựu chiến binh thôn Lũ Phong nhấn mạnh, gìn giữ các dấu tích cách mạng không chỉ là bảo tồn giá trị lịch sử mà còn giúp thế hệ trẻ trực tiếp tìm hiểu truyền thống ngay tại quê hương. Qua những câu chuyện về đấu tranh, chiến công và sự hy sinh của thế hệ đi trước, lịch sử trở nên gần gũi, sinh động, bồi đắp niềm tự hào và ý thức trách nhiệm gìn giữ, phát huy truyền thống quê hương.
Với 5.071 di tích được kiểm kê, trong đó 1.106 di tích đã được xếp hạng, Ninh Bình có nguồn di sản lịch sử, văn hóa phong phú. Cùng với bảo tồn, tôn tạo, tỉnh từng bước phát huy giá trị các “địa chỉ đỏ” trong giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, biến di tích thành nguồn tư liệu trực quan, sinh động.
Phát huy giá trị của hệ thống di tích, các địa phương, tổ chức Đoàn và trường học đẩy mạnh hoạt động tham quan, tìm hiểu di tích, nghe kể chuyện lịch sử, gặp gỡ nhân chứng, tham gia các chương trình về nguồn. Qua đó, lịch sử trở nên gần gũi, sinh động, giúp thế hệ trẻ hiểu sâu hơn về truyền thống quê hương.
Anh Vũ Văn Nam, Bí thư Đoàn xã Xuân Hưng cho rằng, giáo dục truyền thống cho đoàn viên, thanh niên cần được triển khai bằng những hoạt động thiết thực, phù hợp với tâm lý và nhu cầu của tuổi trẻ. Việc đưa đoàn viên đến các di tích, địa chỉ đỏ để tìm hiểu lịch sử giúp các bạn trẻ có điều kiện tiếp cận những câu chuyện cụ thể về quê hương, từ đó khơi dậy niềm tự hào, ý thức trách nhiệm và tinh thần cống hiến.
Ngành Giáo dục tỉnh Ninh Bình cũng đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối học sinh với các giá trị lịch sử, văn hóa của địa phương. Những chuyến trải nghiệm thực tế giúp kiến thức lịch sử trong sách giáo khoa được mở rộng bằng những câu chuyện, hiện vật và không gian cụ thể. Đây cũng là cách để việc giáo dục truyền thống trở nên gần gũi, hấp dẫn hơn đối với thế hệ trẻ.
Ông Nguyễn Văn Thuận, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Ninh Bình cho biết, thời gian tới, ngành tiếp tục triển khai giáo dục truyền thống theo hướng chiến lược, bền vững và lan tỏa. Trong đó, ngành chú trọng phát huy Chương trình phối hợp với Sở Văn hóa và Thể thao, Sở Du lịch giai đoạn 2026 - 2030; chuẩn hóa các mô hình như “Tour hành trình di sản”, giáo dục tại bảo tàng và trải nghiệm gắn với di tích, di sản, đưa các hoạt động đi vào thực chất, hiệu quả.
Các di tích lịch sử đang trở thành những “lớp học đặc biệt”, nơi thế hệ trẻ được học lịch sử bằng trải nghiệm và cảm nhận. Mỗi câu chuyện về một nhân vật, một sự kiện hay một địa danh đều góp phần giúp các em hiểu rằng những giá trị của độc lập, tự do hôm nay được đánh đổi bằng biết bao công sức, hy sinh của cha ông.
Ông Nguyễn Hoàng Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Quỳnh Lưu nhấn mạnh, phát huy giá trị di tích lịch sử cần gắn với giáo dục truyền thống, nhất là thế hệ trẻ, qua đó bồi đắp kiến thức, tình cảm, niềm tự hào và ý thức gìn giữ di sản. Để nâng cao hiệu quả, cần đổi mới phương thức giáo dục, kết hợp tham quan, về nguồn với ứng dụng công nghệ, xây dựng nội dung trải nghiệm phù hợp từng lứa tuổi và tăng cường phối hợp giữa ngành Văn hóa, Giáo dục, tổ chức Đoàn và chính quyền địa phương.
Khi lịch sử được tái hiện qua những câu chuyện chân thực, dấu tích hiện hữu và gắn với quê hương, truyền thống sẽ trở nên gần gũi, sinh động hơn với thế hệ trẻ. Qua đó, hoạt động góp phần bồi đắp niềm tự hào, lý tưởng sống, khát vọng cống hiến và ý thức trách nhiệm của tuổi trẻ Ninh Bình trong việc gìn giữ, phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa của quê hương./.
