Phát biểu tại tọa đàm, bà Trần Thị Khánh Hòa, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Truyền thông phát triển (RED) cho biết, để có được những thước phim sống động, những bài phóng sự điều tra gai góc, lay động lòng người, các nhà báo, phóng viên đã không quản ngại hiểm nguy, dấn thân vào những "điểm nóng", những vùng rốn lũ, hay đối mặt với cả những mảng tối của xã hội. Tuy nhiên, thực tế tác nghiệp hiện nay đang đặt ra những bài toán vô cùng nhức nhối. Do đó, bảo vệ quyền tác nghiệp của nhà báo không phải là đặc quyền dành riêng cho người làm báo, mà chính là bảo vệ công lý, bảo vệ sự minh bạch và sự phát triển lành mạnh của xã hội.
Đánh giá về thực trạng hoạt động bảo vệ quyền tác nghiệp báo chí, ông Ngô Huy Toàn, Nguyên Trưởng phòng Thanh tra báo chí xuất bản, Thanh tra Bộ Thông tin và Truyền thông cho biết, hiện quy định pháp luật còn bất cập như: Chưa thống nhất tác nghiệp báo chí là hoạt động công vụ hay không phải công vụ; quy định mang tính khái quát, khó áp dụng; khoảng trống quản lý khi thanh tra chuyên ngành không được chú trọng.
Ngoài ra, công tác thực thi còn hạn chế, các vụ việc cản trở tác nghiệp xảy ra khá phổ biến nhưng không được xử lý hoặc xử lý không triệt để; sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa chặt chẽ; nhiều người chưa hiểu biết đầy đủ quy định pháp luật...
Để bảo vệ quyền tác nghiệp báo chí, ông Ngô Huy Toàn đề xuất, trước hết, các bộ ngành chức năng cần hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, đổi mới tuyên truyền, giáo dục pháp luật để nâng cao nhận thức chung toàn xã hội về quyền tác nghiệp báo chí. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan liên quan trong xử lý các hành vi vi phạm quyền tác nghiệp báo chí, giữa cơ quan báo chí, Hội Nhà báo với cơ quan chức năng. Các vụ việc vi phạm quyền tác nghiệp báo chí cần được xử lý nghiêm minh, triệt để đảm bảo tính răn đe, cảnh báo. Cơ quan báo chí cần trang bị kiến thức, kỹ năng để nhà báo, phóng viên chủ động trong bảo vệ quyền tác nghiệp của mình.
Chia sẻ kinh nghiệm an toàn cho nhà báo, Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng, Báo Nhân dân cho biết, trước hết nhà báo cần tới nơi tác nghiệp an toàn, chọn phương tiện di chuyển thông minh và hiệu quả nhất. Đặc biệt là ứng dụng phương tiện kỹ thuật hiện đại để có thể trò chuyện, ghi âm, ghi hình, theo dõi các đối tượng mà không cần nhà báo phải trực tiếp đối mặt. Bên cạnh đó, nhà báo cần “đào” thông tin kỹ và khoa học trước khi đi hiện trường. Các thiết bị định vị, máy quay đặt tại chỗ bí mật, tránh nhà báo phải đi “rình mò” vất vả và nguy hiểm.
Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng nhấn mạnh, điều quan trọng nhất trong quá trình tác nghiệp và sau khi công bố tác phẩm báo chí chính là bản lĩnh, sự am hiểu xã hội (đặc biệt là lĩnh vực chuyên sâu mà nhà báo đang tìm hiểu). Muốn thế, nhà báo phải tìm hiểu, đọc, tham vấn nhiều nguồn khác nhau, để có thể nhập vai hoàn hảo, thành “chuyên gia” ở lĩnh vực đó để…tránh bị bại lộ. Sau khi đăng tải bài viết, làm sao giữ kín được bí mật về thân phận của nhà báo, để tránh bị trả thù, cản trở tác nghiệp; giữ được “tròn vai” để tiếp tục điều tra cho các tác phẩm báo chí tiếp theo.
Ví dụ, với một nhà báo nữ điều tra, họ luôn luôn có những cảm giác đơn độc, bất lực, cô đơn. Nhất là khi trong quá trình tác nghiệp, họ bị chặn đứng bởi những bức tường vô hình, thậm chí, không ít đắng cay khi bị những luồng thông tin nghi kỵ: Đề tài của mình là do phe nhóm đánh nhau hoặc mình “tiếp tay” cho họ vì lợi ích kinh tế…
Để bảo vệ nhà báo trước những thách thức ngày càng tinh vi, Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng đề xuất, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ chế bảo vệ của pháp luật, sự đồng hành, hỗ trợ từ phía tòa soạn và hơn hết là ý thức tự bồi dưỡng kỹ năng tự vệ của chính mỗi phóng viên.
Tại tọa đàm, các chuyên gia đã trao đổi một số nội dung khác như: Kỹ năng “hóa trang” và “nhập vai” của nhà báo; kịch bản thoát hiểm và bảo vệ bản thân trong tác nghiệp báo chí, bài học xương máu từ lằn ranh sinh tử… Từ đó, các chuyên gia nhấn mạnh nhà báo cần thiết phải xây dựng một hệ thống cẩm nang quy chuẩn về kỹ năng tác nghiệp trong môi trường rủi ro, đồng thời đưa các nội dung về bảo hộ pháp lý và kỹ năng sinh tồn vào chương trình đào tạo báo chí chính quy./.
