Đây là thông điệp được các chuyên gia, cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp chia sẻ tại hội thảo "Thúc đẩy tăng trưởng doanh nghiệp dài hạn thông qua phát triển bền vững và xây dựng niềm tin người tiêu dùng", do Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương) phối hợp với Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh sáng ngày 6/8.
Phát biểu tại hội thảo, bà Trần Thị Mai Hương, Phó Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho biết, xu hướng xanh hóa, chuyển đổi số và phát triển bền vững đang làm thay đổi các yêu cầu của thị trường quốc tế. Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu cạnh tranh bằng chất lượng và giá thành, thì hiện nay thị trường còn đánh giá trách nhiệm với môi trường, xã hội và đặc biệt là cách doanh nghiệp ứng xử với người tiêu dùng.
Theo bà Hương, cùng với việc hoàn thiện hệ thống pháp luật như Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, Luật Quảng cáo năm 2025, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 và Luật Thương mại điện tử năm 2026, Việt Nam đang từng bước xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và phù hợp với xu hướng hội nhập.
"Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là nền tảng để doanh nghiệp phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh. Trong bối cảnh thị trường ngày càng đề cao tính minh bạch và trách nhiệm, niềm tin của người tiêu dùng chính là tài sản chiến lược, quyết định khả năng tiếp cận thị trường và vị thế phát triển lâu dài của doanh nghiệp", bà Hương nhấn mạnh.
Theo bà Hương, người tiêu dùng hiện không chỉ quan tâm sản phẩm có chất lượng hay không, mà còn muốn biết sản phẩm được sản xuất như thế nào, doanh nghiệp có minh bạch thông tin, tôn trọng quyền lợi khách hàng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và thực hiện đúng các cam kết hay không.
"Niềm tin của người tiêu dùng không đến từ một chiến dịch truyền thông mà được hình thành từ những chính sách và hành động cụ thể trong toàn bộ quá trình sản xuất, kinh doanh. Đầu tư cho phát triển bền vững và bảo vệ người tiêu dùng không phải là chi phí tuân thủ mà là khoản đầu tư cho tăng trưởng dài hạn", bà Hương nói.
Theo ông Nguyễn Thi, Giảng viên cao cấp, Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, các quy định mới của Liên minh Châu Âu (EU) đang tạo ra những yêu cầu khắt khe hơn đối với hàng hóa nhập khẩu; trong đó, có hộ chiếu sản phẩm số (Digital Product Passport), thiết kế sinh thái, thuế carbon và báo cáo phát triển bền vững. Đây là những tiêu chuẩn có sự liên kết chặt chẽ, tác động trực tiếp đến khả năng tiếp cận thị trường của doanh nghiệp xuất khẩu.
Với cơ chế hộ chiếu sản phẩm số, doanh nghiệp phải cung cấp đầy đủ và minh bạch các thông tin về nguồn gốc, vật liệu, quy trình sản xuất cũng như các dữ liệu liên quan đến vòng đời sản phẩm, hệ thống sẽ tự động đối chiếu, xác thực các thông tin này. Nếu không đáp ứng yêu cầu, sản phẩm có nguy cơ không được thông quan, bị trả lại hoặc thậm chí bị thu hồi khỏi thị trường.
Một điểm mới đáng chú ý khác là quy định cấm tiêu hủy hàng hóa tồn kho không bán được đối với nhiều nhóm sản phẩm như dệt may, điện tử. Theo ông Thi, quy định này nhằm kéo dài vòng đời sản phẩm, thúc đẩy sửa chữa, tái sử dụng và tái chế, qua đó giảm phát sinh chất thải và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.
"Điều này không đồng nghĩa với việc làm giảm sức tiêu dùng mà buộc doanh nghiệp phải thay đổi cách thiết kế và sản xuất sản phẩm theo hướng có thể sửa chữa, thay thế linh kiện, tái chế và tái sử dụng nhiều hơn", ông Thi phân tích.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, ông Thi khuyến nghị cần sớm đầu tư hệ thống truy xuất nguồn gốc, chuẩn bị dữ liệu cho hộ chiếu sản phẩm số, chủ động tính toán dấu chân carbon và chuyển đổi sang thiết kế sinh thái. Đồng thời, doanh nghiệp cần nâng tỷ lệ sử dụng vật liệu tái chế, xây dựng phương án thu hồi, tái chế sản phẩm bị trả về để đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường EU.
"Nếu không chủ động thích ứng, doanh nghiệp không chỉ đối mặt với nguy cơ hàng hóa bị trả lại mà còn có thể mất đơn hàng và mất lợi thế cạnh tranh trên các thị trường xuất khẩu lớn", ông Thi nhấn mạnh.
Ở góc độ quốc tế, bà Sita Zimpel, Giám đốc Dự án GIZ Việt Nam cho rằng, trong nền kinh tế số và kinh tế tuần hoàn, minh bạch và trung thực đã trở thành điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận thị trường. Nhiều quy định mới của Liên minh châu Âu (EU) và các hiệp định thương mại thế hệ mới đều đặt ra yêu cầu cao hơn về truy xuất nguồn gốc, tính minh bạch, trách nhiệm môi trường và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững.
"Thực hành kinh doanh bền vững không còn đơn thuần là lựa chọn marketing mà đã trở thành điều kiện để tiếp cận thị trường. Từ quảng cáo có trách nhiệm đến truy xuất nguồn gốc sản phẩm, tất cả đều góp phần xây dựng niềm tin của người tiêu dùng và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp", bà Sita Zimpel nhận định.
Theo các chuyên gia, cùng với xu hướng phát triển kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi xanh, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động đổi mới công nghệ, minh bạch thông tin, thực hiện trách nhiệm với người tiêu dùng và nâng cao tiêu chuẩn quản trị để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các thị trường xuất khẩu. Đây không chỉ là điều kiện duy trì khả năng tiếp cận thị trường mà còn là nền tảng cho tăng trưởng dài hạn trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng./.
