Phát biểu khai mạc, ông Hồ Xuân Lâm, Phó Chủ tịch Thường trực Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, quan hệ giữa các quốc gia không chỉ được vun đắp thông qua hợp tác chính trị, kinh tế, khoa học - công nghệ mà còn từ sự hiểu biết, tôn trọng và chia sẻ các giá trị văn hóa. Ẩm thực, với tư cách là một thành tố của văn hóa, không chỉ phản ánh bản sắc của mỗi dân tộc mà còn mở ra cơ hội đối thoại, giao lưu vượt qua những khác biệt về ngôn ngữ, tôn giáo và phong tục. Đặc biệt, ẩm thực chay tại châu Á mang nhiều giá trị nhân văn sâu sắc, gắn với các truyền thống văn hóa, tín ngưỡng và triết lý sống hài hòa cùng thiên nhiên.
Theo ông Hồ Xuân Lâm, hội thảo được tổ chức nhằm tạo diễn đàn học thuật, kết nối các mạng lưới nghiên cứu, tổ chức xã hội, doanh nghiệp và cá nhân quan tâm đến văn hóa, sức khỏe cộng đồng và phát triển bền vững. Thông qua các trao đổi học thuật và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn tại hội thảo, Ban tổ chức kỳ vọng thúc đẩy giao lưu và hiểu biết liên văn hóa, góp phần làm sâu sắc thêm tình hữu nghị giữa nhân dân Việt Nam với nhân dân các nước; đồng thời tăng cường kết nối giữa các tổ chức quốc tế, cơ sở giáo dục, tổ chức xã hội và cộng đồng doanh nghiệp, hình thành những sáng kiến hợp tác thiết thực, bền vững. Những kết nối được thiết lập tại hội thảo tiếp tục được duy trì, phát triển thành chương trình giao lưu, hợp tác nghiên cứu và các sáng kiến cộng đồng thời gian tới.
Ở góc độ nghiên cứu và đào tạo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lưu Văn Quyết, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh nhận định, tại châu Á, ẩm thực chay không đơn thuần là một phương thức ăn uống mà còn là một hành trình văn hóa lâu đời, gắn với các truyền thống tôn giáo, tư tưởng triết học, quan điểm đạo đức và tinh thần hòa hợp với tự nhiên.
Các tham luận và trao đổi học thuật tại hội thảo góp phần làm rõ nhiều khía cạnh, từ lịch sử, văn hóa, xã hội, dinh dưỡng đến sinh thái của ẩm thực chay; đồng thời mở ra hướng nghiên cứu liên ngành, hợp tác quốc tế với những sáng kiến có khả năng ứng dụng trong thực tiễn. Kết quả học thuật của hội thảo góp phần kết nối tri thức truyền thống với khoa học hiện đại, kết nối nghiên cứu với thực tiễn, đóng góp cho mục tiêu phát triển bền vững.
Trình bày báo cáo đề dẫn hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Thị Hồng Xuân, Trưởng Khoa Đông phương học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, ẩm thực không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh tồn của con người mà thông qua mỗi món ăn, tập quán lựa chọn và chế biến thực phẩm, có thể nhận diện những giá trị văn hóa, quan niệm về sức khỏe, mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và cách một xã hội ứng xử với các nguồn lực.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Thị Hồng Xuân, ẩm thực chay không chỉ được nghiên cứu trong phạm vi thực hành tôn giáo hay tập quán ăn uống truyền thống mà đang trở thành một chủ đề liên ngành, kết nối khoa học dinh dưỡng, môi trường, giáo dục, kinh tế, văn hóa và chính sách phát triển bền vững. Tuy nhiên, ăn chay không tự động đồng nghĩa với ăn uống lành mạnh hay phát triển bền vững. Hiệu quả của mỗi lựa chọn thực phẩm còn phụ thuộc vào sự cân bằng dinh dưỡng, nguồn nguyên liệu, phương thức sản xuất, chế biến và tiêu dùng. Vì vậy, nghiên cứu ẩm thực chay cần được đặt trên nền tảng khoa học, đồng thời quan tâm đầy đủ đến bối cảnh văn hóa và điều kiện thực tiễn của từng cộng đồng.
Từ nhận thức đó, hội thảo hướng đến cách tiếp cận rộng hơn, xem văn hóa ẩm thực chay không chỉ là di sản cần gìn giữ mà còn là nguồn lực có thể góp phần thúc đẩy giáo dục, đổi mới sáng tạo, giao lưu văn hóa và những thực hành phát triển bền vững trong xã hội đương đại.
Gần 40 tham luận của các học giả, nhà nghiên cứu và chuyên gia trong nước, quốc tế đã đề cập đến nhiều nội dung, từ triết lý tôn giáo, di sản ẩm thực, tri thức bản địa đến dinh dưỡng, sức khỏe, giáo dục xanh, du lịch, công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số và chính sách công, qua đó, mở ra không gian đối thoại học thuật đa chiều về ẩm thực chay./.
