Thành phố Hồ Chí Minh có 168 đơn vị hành chính cấp xã với 5.947 khu phố, ấp. Trong đó, 66 phường, xã, đặc khu thuộc khu vực Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây vẫn đang duy trì 10.795 tổ nhân dân tự quản, tổ dân cư. Trên thực tế, mô hình tổ nhân dân tự quản, tổ dân cư đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử, hiện không còn phù hợp với quy định của Chính phủ (Nghị định số 185/2026/NĐ-CP của Chính phủ: Quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố). Việc chấm dứt hoạt động của các tổ nhân dân tự quản, tổ dân cư được xem là bước đi cần thiết nhằm tinh gọn bộ máy, giảm đầu mối trung gian và nâng cao hiệu quả điều hành ở cơ sở.

 

Theo phương án tổng thể của UBND Thành phố Hồ Chí Minh, từ 1/7/2026, Thành phố sẽ giảm từ 5.947 khu phố, ấp xuống còn 3.944 khu phố, ấp (giảm 2.003 đơn vị). Thành phố chính thức kết thúc hoạt động của 10.795 tổ nhân dân tự quản, tổ dân cư. Điều này đồng nghĩa với việc loại bỏ một nấc trung gian không cần thiết, giúp thông tin từ phường, xã xuống thẳng khu phố và đến tay người dân một cách nhanh nhất, không bị “mòn” hay sai lệch qua nhiều cấp độ truyền đạt.

 

Việc sắp xếp được thực hiện trên cơ sở quy mô hộ gia đình theo quy định, với mỗi khu phố có từ 700 hộ trở lên và mỗi ấp có từ 500 hộ trở lên. Tên gọi các khu phố, ấp cũng được điều chỉnh linh hoạt để tránh trùng lặp trong cùng một đơn vị hành chính cấp xã; bảo đảm phù hợp với yếu tố lịch sử, văn hóa và nguyện vọng của người dân. Đối với các xã có định hướng phát triển lên phường, quy mô hộ dân được tính toán ngay từ đầu nhằm bảo đảm tính ổn định lâu dài, hạn chế việc chia tách, sáp nhập nhiều lần.

Đặc thù của Thành phố Hồ Chí Minh với nhiều khu chung cư cao tầng, khu chế xuất, khu công nghiệp tập trung đông công nhân và người lao động cũng đã được tính toán kỹ lưỡng. Sau sắp xếp, Thành phố duy trì 91 khu phố và 23 ấp có quy mô từ 2.000 đến 25.000 hộ (lớn hơn gấp nhiều lần so với tiêu chuẩn 700 hộ/khu phố và 500 hộ/ấp). Đây là những khu vực có cộng đồng dân cư ổn định, tập trung, nơi chính quyền đã và đang quản lý hiệu quả. Việc giữ nguyên hiện trạng cho thấy sự linh hoạt trong tổ chức thực hiện, lấy hiệu quả quản lý và sự ổn định của đời sống dân cư làm căn cứ quan trọng.

 

 

Để việc sắp xếp không gây xáo trộn đời sống người dân và bảo đảm tính pháp lý, Thành phố đã chuẩn hóa quy trình triển khai từ khâu rà soát hiện trạng, xây dựng phương án tổng thể, tổ chức lấy ý kiến cử tri, thông qua HĐND các cấp đến hoàn thiện hồ sơ trình cấp có thẩm quyền phê duyệt và tổ chức ra mắt các khu phố, ấp mới..

 

Sự thành công của cuộc cải cách này nằm ở bài toán đồng thuận từ lòng dân. Tại xã Thái Mỹ, công tác lấy ý kiến được triển khai bài bản với sự phối hợp của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp. Ông Nguyễn Đức Thịnh, Chủ tịch UBND xã Thái Mỹ cho biết, địa phương đang khẩn trương triển khai các bước theo quy trình để sắp xếp, tổ chức lại hệ thống các ấp nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn đô thị và chuẩn bị cho lộ trình thành lập phường. Cụ thể, từ 31 ấp hiện hữu, xã sẽ sắp xếp, tổ chức lại còn 16 ấp mới (giảm 13 ấp) với quy mô dân cư đạt từ 700 hộ trở.

 

Phó Bí thư Chi bộ, Trưởng ấp Phước Hưng 1, xã Thái Mỹ Lê Đình Nhân thông tin, việc sắp xếp lại các ấp sẽ giúp tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý; tạo điều kiện tập trung nguồn lực đầu tư hạ tầng, chỉnh trang đô thị và nâng cao các thiết chế văn hóa - xã hội tại địa phương. Nhân dân rất phấn khởi và kỳ vọng địa phương sẽ được đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng từ giao thông đến các thiết chế cộng đồng, qua đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân về mọi mặt.

 

Việc lấy ý kiến người dân về đề án sắp xếp khu phố cũng được triển khai tại phường Diên Hồng. Ông Lê Văn Minh, Bí thư Đảng ủy phường Diên Hồng cho biết, tính đến hết ngày 14/6, phường Diên Hồng đã phát ra 22.402 phiếu lấy ý kiến đến từng hộ dân trên địa bàn. Trong số hơn 17.800 phiếu thu về hợp lệ có tỷ lệ đồng thuận rất cao, đạt trên 99,98%. Phường đang triển khai chặt chẽ các bước để sắp xếp 38 khu phố hiện hữu giảm xuống còn 26 khu phố mới (giảm 12 đơn vị). Kết quả bước đầu cho thấy sự đồng thuận, trách nhiệm của người dân đối với chủ trương sắp xếp khu phố trên địa bàn phường. Hiện các khu phố vẫn đang tiếp tục đẩy nhanh tiến độ phát và thu phiếu, phấn đấu hoàn thành việc lấy ý kiến nhân dân theo đúng kế hoạch đề ra.

 

Khi tổ chức lại, ranh giới quản lý giữa các khu vực trở nên rõ ràng và đồng bộ hơn. Việc sắp xếp, tổ chức lại ấp trên địa bàn là yêu cầu tất yếu, giúp nâng cao hiệu quả hoạt động tự quản của cộng đồng dân cư, tạo thuận lợi cho người dân trong tiếp cận thông tin và tham gia các hoạt động tại địa bàn.

 

Bà Nguyễn Thị Thanh, người dân ngụ tại phường Diên Hồng bày tỏ: Được các cán bộ phát phiếu đến tận nhà hướng dẫn, giải thích rõ ràng về đề án sắp xếp lại khu phố trên địa bàn, gia đình bà hoàn toàn nhất trí. Mọi người đều kỳ vọng việc sắp xếp, tổ chức lại hệ thống khu phố, ấp này sẽ giúp thông tin từ chính quyền đến thẳng người dân nhanh chóng, trực tiếp hơn".

 

*Nâng cao hiệu lực phục vụ

 

Trước khi thực hiện phương án mới, Thành phố có khoảng 17.678 người hoạt động không chuyên trách tại khu phố, ấp và hơn 27.800 người tham gia trực tiếp tại các tổ dân cư. Sau khi sắp xếp, mỗi khu phố, ấp sẽ bố trí tối đa ba chức danh gồm Bí thư Chi bộ, Trưởng ban Công tác Mặt trận và Trưởng khu phố hoặc Trưởng ấp.

 

Hiệu quả của việc sắp xếp bước đầu đã được thể hiện tại nhiều địa phương. Tại phường Nhiêu Lộc, số lượng khu phố giảm từ 52 xuống còn 30 đơn vị (giảm 42,3%), trong khi số người hoạt động không chuyên trách tại khu phố giảm từ 254 người xuống còn 90 người (giảm 64,6%).

 

Tương tự, tại phường Phú Nhuận, số khu phố được sắp xếp từ 31 xuống còn 24 đơn vị, bảo đảm phù hợp với các tiêu chí quy định và tình hình thực tế địa phương. Bà Nguyễn Thị Như Ý, Chủ tịch UBND phường Phú Nhuận chia sẻ, các hội nghị lấy ý kiến cử tri về phương án sắp xếp khu phố đều diễn ra thuận lợi với tỷ lệ đồng thuận cao. Dự kiến Hội đồng nhân dân phường sẽ xem xét, thông qua đề án vào ngày 19/6.

 

Theo đánh giá của các địa phương, mô hình 3 chức danh góp phần tạo sự thống nhất trong điều hành; phân định rõ trách nhiệm của đội ngũ cán bộ ở khu phố, ấp. Việc tinh gọn đầu mối cũng tạo điều kiện tập trung nguồn lực, nâng cao chất lượng hoạt động của đội ngũ trực tiếp làm công tác tại cơ sở. Điều này giúp thu hút những người có năng lực, trình độ, có sức khỏe và nhiệt huyết tham gia vào công việc của địa phương, đưa ban điều hành khu phố, ấp trở thành một thực thể hoạt động chuyên nghiệp, hiệu quả.

 

Khi số lượng nhân sự giảm, bài toán quản lý hàng vạn hộ dân sẽ được giải quyết triệt để bằng đòn bẩy công nghệ và “chính quyền số”. Việc sắp xếp lại khu phố, ấp là cơ hội “vàng” để Thành phố Hồ Chí Minh số hóa toàn diện dữ liệu quản lý dân cư. Mối tương tác giữa người dân và chính quyền không còn phụ thuộc hoàn toàn vào sự hiện diện của cán bộ tổ dân phố mà thông qua hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, ứng dụng di động công vụ, kênh tương tác trực tuyến 24/7./.