Trung tá Nguyễn Văn Ngọc, cán bộ Phòng Chính trị (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên) là người trực tiếp tham gia khâu hoàn nguyên các phần mộ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Tông Khao, xã Thanh Nưa. Anh chia sẻ, quá trình hoàn nguyên các phần mộ đặt ra yêu cầu rất cao về độ chính xác. Sau khi khai quật, lấy mẫu phục vụ công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, nhiều phần mộ đã có sự thay đổi về kết cấu, các góc ghép của từng phần mộ cũng không hoàn toàn giống nhau. Do các góc ghép trên từng phần mộ bị tác động trong quá trình khai quật, lấy mẫu nên mỗi tấm đá dùng để hoàn nguyên đều có kích thước, hình dạng khác nhau. Vì vậy, việc đo đạc từng mảnh ghép phải bảo đảm độ chính xác cao, tiếp đó là công đoạn mài vát các cạnh để các mối ghép khít với nhau. Chỉ khi các khâu này được thực hiện gần như chính xác thì việc hoàn nguyên phần mộ mới diễn ra nhanh chóng, đạt hiệu quả và bảo đảm tính thẩm mỹ.
Xuất phát từ nhiệm vụ thực tế, việc nghiên cứu một thiết bị có khả năng nâng cao độ chính xác, rút ngắn thời gian gia công các tấm đá trở thành yêu cầu cấp thiết đã thôi thúc anh nghiên cứu để có chiếc máy ưng ý. Trung tá Nguyễn Văn Ngọc kể: “Sau nhiều đêm trăn trở, nghiên cứu, tôi đã thiết kế máy với 4 bộ phận gồm: Giá đỡ thân máy, lưỡi mài, máy cắt và hệ thống ray chuyển động. Trong đó, lưỡi mài và máy cắt gạch được mua sẵn, còn giá đỡ thân máy và hệ thống ray chuyển động do tôi thiết kế và chế tạo. Khi đưa máy vào sử dụng, hiệu quả của sáng kiến vượt xa ngoài mong đợi”.
Sau nhiều lần thử nghiệm và điều chỉnh, máy mòi đá do Trung tá Nguyễn Văn Ngọc thiết kế đã đáp ứng tốt yêu cầu thực tiễn. Điểm nổi bật của thiết bị là hệ thống ray dẫn hướng giúp lưỡi mài di chuyển ổn định, hạn chế rung lắc, bảo đảm độ chính xác của bề mặt đá sau gia công. So với phương pháp mài thủ công bằng máy cầm tay trước đây, thiết bị mới không chỉ giúp tăng năng suất lao động mà còn nâng cao chất lượng hoàn thiện các mối ghép, giảm đáng kể sức lao động cho cán bộ, chiến sĩ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ. Nếu trước đây, để mòi hoàn thiện một tấm đá dài khoảng 50cm phải mất từ 25- 30 phút thì nay chỉ còn khoảng 3 phút. Bề mặt đá sau khi mài phẳng, đều và chính xác, góp phần nâng cao chất lượng, tính thẩm mỹ trong quá trình hoàn nguyên các phần mộ.
Trung tá Đào Xuân Trường, Ban Chính sách, Phòng Chính trị (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên) là người trực tiếp tham gia hoàn nguyên các phần mộ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Tông Khao đánh giá cao hiệu quả của sáng kiến của Trung tá Nguyễn Văn Ngọc. Anh chia sẻ, từ khi đồng chí Ngọc nghiên cứu, cải tiến và đưa chiếc máy vào sử dụng, công việc trở nên thuận lợi hơn rất nhiều. Chiếc máy không chỉ giúp giảm đáng kể ngày công lao động mà còn hạn chế bụi, các viên đá sau khi cắt, mài có bề mặt phẳng, mịn, bảo đảm tính thẩm mỹ. Nhờ đó, việc hoàn thiện các phần mộ cũng đạt chất lượng tốt hơn so với phương pháp làm thủ công trước đây”.
Đại tá Dương Quốc Long, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên cho biết, từ thực tiễn công tác, Trung tá Nguyễn Văn Ngọc đã chủ động nghiên cứu, chế tạo nhiều thiết bị hỗ trợ thi công như pa lăng xích để cẩu, nhấc và di chuyển nắp bê tông các phần mộ, tay đòn nâng quách, đặc biệt là máy mòi đá phục vụ công tác hoàn nguyên phần mộ. Qua quá trình sử dụng, các sáng kiến này cho thấy hiệu quả rõ rệt, giúp rút ngắn thời gian thi công, nâng cao độ an toàn, tạo nhiều thuận lợi cho cán bộ, chiến sĩ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Chiến dịch 500 ngày đêm ở Điện Biên đang được triển khai với 2 nhiệm vụ trọng tâm là thu nhận mẫu sinh phẩm từ các phần mộ liệt sĩ tại nghĩa trang để phục vụ giám định ADN và tổ chức tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ còn nằm rải rác. Đơn vị chức năng đã khai quật 1.940 phần mộ tại 4 Nghĩa trang Liệt sĩ gồm Tuần Giáo, Tủa Chùa, Him Lam và Tông Khao; thu nhận 1.822 mẫu sinh phẩm bàn giao Viện Pháp y Quân đội phục vụ giám định ADN, 118 hài cốt không đủ điều kiện lấy mẫu. Vì vậy, việc hoàn nguyên hàng nghìn phần mộ đòi hỏi khối lượng công việc rất lớn, yêu cầu tiến độ nhanh nhưng vẫn phải bảo đảm độ chính xác và tính thẩm mỹ.
Sáng kiến của Trung tá Nguyễn Văn Ngọc không chỉ lan tỏa hình ảnh người quân nhân cách mạng luôn tận tụy, nỗ lực hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao mà còn góp phần thực hiện hiệu quả công tác "Đền ơn đáp nghĩa" và tri ân các anh hùng liệt sĩ./.
