Bài viết nhấn mạnh, mối quan hệ đặc biệt giữa Lào và Việt Nam là mối quan hệ có lịch sử lâu đời, được tôi luyện qua những tháng ngày “đồng cam cộng khổ” qua nhiều thế kỷ. Lào và Việt Nam là hai nước láng giềng gần gũi, có chung đường biên giới kéo dài hơn 2.000 km, cùng tựa lưng vào dãy Trường Sơn hùng vĩ và cùng uống chung dòng nước mát Mekong. Nhân dân hai nước luôn gắn bó khăng khít từ kinh tế, văn hóa đến đời sống sinh hoạt hằng ngày. Trong suốt chặng đường lịch sử, nhân dân hai nước luôn tương trợ lẫn nhau, thúc đẩy giao thương và trao đổi văn hóa. Các địa phương dọc tuyến biên giới hai nước không chỉ có mối quan hệ dòng họ ruột thịt, mà còn chung một lý tưởng cao đẹp và nguyện vọng tha thiết về một quốc gia độc lập, hòa bình và thịnh vượng.
Mối quan hệ gắn bó keo sơn giữa Lào-Việt Nam được tôi luyện và thử thách trong thời kỳ đấu tranh cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương, sau này là Đảng Nhân dân Cách mạng Lào và Đảng Cộng sản Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, Chủ tịch Kaysone Phomvihane và Chủ tịch Souphanouvong kính yêu là những người đã đặt nền móng cho mối quan hệ đặc biệt này, biến nó trở thành tài sản vô giá của hai dân tộc.
Từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, thực dân Pháp đã xâm lược ba nước Đông Dương. Nhân dân hai nước Lào và Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương đã đồng lòng đứng lên đấu tranh kiên cường, quả cảm. Tháng 8/1945, Việt Nam thực hiện thành công cuộc Cách mạng Tháng Tám và tuyên bố độc lập vào tháng 9/1945. Ngay sau đó, ngày 12/10/1945, nhân dân Lào cũng đã tuyên bố độc lập và thành lập Chính phủ Lào Issara. Năm 1946, khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược lần thứ hai, quân và dân hai nước Lào - Việt Nam đã cùng chung lưng đấu cật, kề vai sát cánh trong cùng một chiến hào với tinh thần “hạt gạo cắn đôi, cọng rau chia nửa” để chống lại kẻ thù chung. Đến năm 1951, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng Cộng sản Đông Dương đã ra nghị quyết để Lào và Campuchia thành lập đảng độc lập ở mỗi nước nhằm trực tiếp lãnh đạo sự nghiệp cách mạng tại quốc gia mình.
Năm 1954, phía Lào chủ động mở nhiều chiến trường trên khắp cả nước nhằm tiêu hao lực lượng địch, chia cắt sự hỗ trợ của chúng, tạo tiền đề và phối hợp chiến lược quan trọng với quân đội Việt Nam tấn công tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy đã khiến thực dân thất bại nặng nề và phải ký Hiệp định Geneva công nhận độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của ba nước Đông Dương.
Bước sang năm 1955, chủ nghĩa đế quốc kiểu mới nhảy vào can thiệp và xâm lược ba nước Đông Dương. Lào và Việt Nam tiếp tục chung một số phận, cùng đối mặt với một kẻ thù chung. Ngày 22/3/1955, Đảng Nhân dân Lào, nay là Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, chính thức được thành lập. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, quân và nhân dân Lào đã kiên cường chiến đấu, đánh bại các chiến dịch xâm lược của địch trên khắp các chiến trường.
Năm 1960, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chủ tịch Kaysone Phomvihane đã có cuộc gặp gỡ lịch sử và khẳng định “quan hệ Lào - Việt Nam là mối quan hệ đoàn kết đặc biệt”, nối tiếp truyền thống đoàn kết, gắn bó lâu đời. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đúc kết tình đoàn kết ấy qua những áng thơ bất hủ: “Yêu nhau mấy núi cũng trèo; Mấy sông cũng lội, mấy đèo cũng qua; Việt - Lào hai nước chúng ta; Tình sâu hơn nước Hồng Hà-Cửu Long”. Và Chủ tịch Kaysone Phomvihane cũng từng khẳng định “Núi có thể mòn, sông có thể cạn, nhưng tình nghĩa Lào - Việt Nam sẽ mãi mãi vững bền vững hơn núi, hơn sông”. Từ đó, mối quan hệ hữu nghị vĩ đại và tình đoàn kết đặc biệt càng được củng cố, trở thành ý chí và tình cảm cách mạng cháy bỏng trong lòng nhân dân hai nước.
Năm 1962, khi Chính phủ Liên hiệp 3 bên của Lào được thành lập, trở thành cột mốc đánh dấu sự thiết lập quan hệ cấp nhà nước một cách chính thức và hợp pháp giữa hai nước Lào-Việt Nam. Trong giai đoạn 1967 - 1973, quân đội và nhân dân hai dân tộc Lào-Việt Nam đã sát cánh bên nhau trong liên minh chiến đấu, cùng chống lại “Chiến tranh đặc biệt” và “Chiến tranh đặc biệt tăng cường” của đế quốc ngoại xâm cùng lực lượng tay sai. Tiêu biểu là các chiến dịch lớn như “Chiến dịch Cù Kiệt” (Kou Kiet), “Chiến dịch Thạ-nông-kiệt” (Thanong Kiet), “Chiến dịch Phu Cút” (Phou Kout), “Chiến dịch Sảm Sỏn” (Sam Sone), “Chiến dịch Sỏn xay” (Sone Xay), “Chiến dịch Lam Sơn 719” và nhiều chiến dịch quan trọng khác.
Song song với đó, phía Lào tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để phía Việt Nam có thể phát huy tối đa thế và lực cho cuộc đấu tranh giải phóng và thống nhất đất nước; trong đó đặc biệt nhất là việc cho phép Việt Nam mở tuyến đường Hồ Chí Minh đi qua lãnh thổ Lào. Tuyến đường Hồ Chí Minh vươn dài hàng trăm km trên đất Lào đã trở thành con đường huyền thoại vang danh khắp thế giới sau chiến thắng lịch sử giải phóng miền Nam Việt Nam.
Tháng 1/1973, đế quốc xâm lược kiểu mới cùng lực lượng tay sai đã buộc phải chấp nhận đàm phán và ký kết Hiệp định Paris nhằm chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình tại Đông Dương. Sau sự kiện giải phóng miền Nam ngày 30/4/1975 và sự ra đời của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào vào ngày 2/12/1975, mối quan hệ Lào - Việt Nam đã chính thức bước sang một kỷ nguyên mới – kỷ nguyên của sự hợp tác toàn diện.
Ngày 30/4/1975, Việt Nam giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước; về phía Lào, bằng việc vận dụng linh hoạt “ba mỏ neo chiến lược” (ba đòn tiến công chiến lược), nhân dân Lào đã tiến hành nổi dậy giành chính quyền trên cả nước vào ngày 23/8/1975 và chính thức tuyên bố thành lập nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào vào ngày 2/12/1975.
Bài viết kết luận, tất cả những mốc son lịch sử của mối quan hệ đặc biệt Lào-Việt Nam đã chứng minh một cách sinh động và khẳng định chắc chắn rằng “mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện và gắn kết chiến lược giữa hai Đảng, hai Nhà nước và nhân dân hai nước Lào-Việt Nam, Việt Nam-Lào sẽ mãi tiếp tục không ngừng phát triển đi vào chiều sâu, vì đây là mối quan hệ được hình thành từ máu xương và nước mắt, từ sự hy sinh và lòng yêu thương nhau chân thành sâu sắc trên tinh thần những người đồng chí, anh em ruột thịt giữa hai dân tộc Lào-Việt Nam./.
