Tại Trung tâm Phát thanh - Truyền hình Quân đội (tòa nhà số 165 Xã Đàn, phường Đống Đa, thành phố Hà Nội), bộ phận tiếp thân nhân liệt sĩ thuộc Chương trình “Đi tìm đồng đội” đang trở thành nơi tiếp nhận những thông tin, hồ sơ, kỷ vật và ký ức được thân nhân, cựu chiến binh và các nhân chứng gửi đến, góp thêm những manh mối cho hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trong Chiến dịch 500 ngày đêm.
Một cựu chiến binh mang đến một tấm bản đồ đã được đánh dấu nhiều vị trí và danh sách 43 liệt sĩ từng là đồng đội của mình. Những địa điểm, mốc giới, cao độ và vị trí chôn cất được ông ghi chú lại dựa trên những gì còn nhớ sau nhiều năm. Từng điểm đánh dấu trên tấm bản đồ không chỉ là thông tin địa lý, mà còn là những mảnh ký ức về một thời chiến đấu đã lùi xa.
Ông ngồi cùng cán bộ hỗ trợ, lần lượt chỉ từng vị trí trên bản đồ, đối chiếu với những ghi chép mang theo. Danh sách 43 liệt sĩ được đặt trên bàn, bên cạnh là những tờ giấy ghi chú về địa hình, vị trí và các mốc mà ông cho rằng có thể giúp lực lượng tìm kiếm khoanh vùng nơi đồng đội từng hy sinh, an táng.
Sau nhiều thập kỷ, địa hình chiến trường có thể đã thay đổi, những dấu mốc năm xưa không còn nguyên vẹn và nhiều nhân chứng không còn nữa. Bởi vậy, ký ức của những người từng trực tiếp tham gia chiến đấu trở thành nguồn thông tin đặc biệt. Kế hoạch truyền thông Chiến dịch 500 ngày đêm cũng xác định việc thu thập thông tin có giá trị từ nhân dân, cựu chiến binh và nhân chứng lịch sử trong nước, ngoài nước để phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là một nhiệm vụ quan trọng.
Không phải ai đến đây cũng mang theo được một tấm bản đồ như người cựu chiến binh ấy. Có người chỉ có một tấm ảnh đen trắng đã cũ, một giấy báo tử, một giấy giới thiệu thăm mộ từ nhiều năm trước. Có người mang theo những thông tin được truyền lại trong gia đình về đơn vị, chiến trường và những ngày cuối cùng của người thân. Những giấy tờ tưởng như đã cũ kỹ theo thời gian, khi được đặt lên bàn tiếp nhận, lại trở thành những dữ liệu cần được xem xét và đối chiếu.
Ở một góc khác, những thân nhân cao tuổi cẩn thận sắp xếp lại hồ sơ gia đình. Họ trao đổi với cán bộ hỗ trợ về những thông tin còn nhớ, cung cấp ảnh chân dung, giấy tờ và các dữ liệu liên quan đến liệt sĩ. Có người đến để tìm người thân; có những cựu chiến binh trở lại với mong muốn tìm những đồng đội năm xưa.
Câu chuyện của người cựu chiến binh mang danh sách 43 đồng đội cho thấy hành trình tìm kiếm không chỉ bắt đầu từ những cuộc khai quật trên thực địa. Nó có thể bắt đầu từ một ký ức được giữ lại, một tấm bản đồ cũ, một cái tên trong danh sách hay một vị trí mà người từng trải qua chiến tranh vẫn còn nhớ.
Những thông tin ấy được tiếp nhận, ghi nhận và chuyển hóa thành dữ liệu phục vụ các bước xác minh tiếp theo. Trong Chiến dịch 500 ngày đêm, việc kết nối các nguồn thông tin khác nhau – từ hồ sơ, nhân chứng, dữ liệu lịch sử đến các phương pháp khoa học, công nghệ – đang mở thêm những cơ hội để tìm kiếm và xác định danh tính các liệt sĩ.
Không chỉ tiếp nhận trực tiếp, Trung tâm tiếp nhận còn có một "cánh cửa" khác để những thông tin từ khắp nơi có thể tìm về: Tổng đài 500 ngày đêm. Các cán bộ, lực lượng hỗ trợ thường trực bên máy tính, tiếp nhận các cuộc gọi và trao đổi với thân nhân qua các nền tảng trực tuyến. Những câu chuyện được kể qua điện thoại, những bức ảnh và hồ sơ được gửi qua Zalo hay các kênh thông tin khác cũng được ghi nhận để phục vụ quá trình tiếp nhận, xử lý thông tin.
Ở phía bên kia đường dây là những người đang kể lại câu chuyện của gia đình mình. Có thể họ chỉ nhớ một địa danh cũ, một đơn vị, một trận đánh, một người đồng đội hoặc một nơi người thân từng được an táng. Những thông tin ấy có khi chưa đủ để xác định ngay một phần mộ, nhưng có thể là một mắt xích trong quá trình xác minh lâu dài.
Công việc của những người tiếp nhận vì thế không đơn thuần là nghe và ghi chép. Họ phải cẩn thận tiếp nhận từng thông tin, từng tài liệu, hình ảnh và câu chuyện, bởi mỗi chi tiết đều có thể mang giá trị đối với một hành trình tìm kiếm.
Ở cuối khu vực tiếp nhận, tấm biển chỉ dẫn "đi tìm đồng đội" trở thành một hình ảnh giàu ý nghĩa. Một người cao tuổi chậm rãi bước vào Trung tâm, giống như rất nhiều người đã tìm đến đây với mong muốn gửi lại một phần ký ức của mình.
Và có lẽ, trong hành trình 500 ngày đêm ấy, điều quý giá nhất đôi khi không nằm trong những hồ sơ hoàn chỉnh, mà nằm ở những ký ức vẫn được gìn giữ qua thời gian. Một tấm bản đồ, một danh sách 43 cái tên, một bức ảnh cũ hay một câu chuyện của người đồng đội còn sống – tất cả đều có thể trở thành những manh mối để hành trình tìm kiếm tiếp tục.
Bởi phía sau mỗi thông tin được trao gửi là một cái tên đang được chờ gọi lại, một gia đình đang chờ đợi và một người đồng đội vẫn mong ngày những người đã nằm lại chiến trường được trở về./.

Bài và ảnh: Công Đạt/ Báo ảnh Việt Nam