Giữa nhịp sống sầm uất của phố cổ Hà Nội, căn nhà số 48 Hàng Ngang vẫn lặng lẽ giữ cho mình một vị trí đặc biệt trong dòng chảy lịch sử dân tộc. Không chỉ là một di tích cách mạng, nơi đây còn là chứng nhân thiêng liêng cho thời khắc khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Ngược dòng thời gian, vào những năm 40 của thế kỷ trước, ngôi nhà hai mặt phố 48 tại Hàng Ngang và 35 tại Hàng Cân vốn là hiệu buôn Phúc Lợi, một trong những cơ sở tơ lụa lớn nhất Hà Nội do vợ chồng doanh nhân Trịnh Văn Bô và Hoàng Thị Minh Hồ sở hữu. Nơi đây không chỉ nổi bật bởi vị trí đắc địa, mà còn là cơ sở cách mạng tin cậy từ thời tiền khởi nghĩa.
Tháng 8/1945, trong bối cảnh thời cơ cách mạng chín muồi, gia đình ông Trịnh Văn Bô đã hiến tặng ngôi nhà này để Trung ương Đảng sử dụng làm nơi ở và làm việc cho Chủ tịch Hồ Chí Minh sau khi Người từ chiến khu Việt Bắc trở về Hà Nội. Từ ngày 25/8 đến đầu tháng 9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã làm việc tại đây, cùng Ban Thường vụ Trung ương Đảng quyết định nhiều chủ trương hệ trọng: thể chế, thành phần Chính phủ lâm thời, tổ chức lễ Tuyên ngôn Độc lập...
Đặc biệt, tại căn phòng nhỏ trên tầng hai của ngôi nhà, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp viết bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vào ngày 2/9/1945 trở thành một mốc son chói lọi trong lịch sử dân tộc.
Trải qua 81 năm, ngôi nhà số 48 Hàng Ngang vẫn được gìn giữ gần như nguyên trạng. Tầng một hiện là không gian trưng bày, tái hiện sinh động bối cảnh lịch sử thời điểm cách mạng tháng Tám, chân dung các lãnh đạo cách mạng, cùng những kỷ vật giản dị của Bác Hồ.
Không gian tầng hai, nơi gắn liền với quá trình soạn thảo Tuyên ngôn Độc lập, được bố trí gồm hai phòng nối nhau qua hành lang nhỏ nhìn ra giếng trời. Căn phòng phía sau là nơi họp bàn, ăn uống, chứa chiếc máy đánh chữ mà Chủ tịch Hồ Chí Minh sử dụng. Phòng chính là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh viết Tuyên ngôn Độc Lập được giữ gần như nguyên vẹn với bàn làm việc, tủ tài liệu và chiếc giường vải đơn sơ. Chính sự mộc mạc ấy lại càng tôn lên phong cách sống giản dị và tinh thần cách mạng cao cả của Bác.
Những năm qua, giữa những chuyển động hiện đại của phố cổ Hà Nội, di tích 48 Hàng Ngang trở thành “địa chỉ đỏ” thu hút hàng nghìn học sinh, sinh viên, du khách trong và ngoài nước đến tìm hiểu, học tập, đặc biệt vào các dịp lễ lớn. Lượng khách tham quan ngày càng tăng là minh chứng cho sức sống bền bỉ của ký ức dân tộc./.
