Cách Việt Nam gần 8.000 km, giữa một xã hội có ngôn ngữ, tôn giáo và tập quán khác biệt, cộng đồng người Việt Nam tại Israel vẫn tìm cách gìn giữ những giá trị văn hóa đã gắn bó với mỗi người từ thuở ấu thơ. Không chỉ hiện diện trong những ngày Tết cổ truyền hay các dịp kỷ niệm lớn, bản sắc Việt còn được duy trì qua tiếng nói trong mỗi gia đình, bữa cơm mang hương vị quê nhà, cách ứng xử giữa các thế hệ và tình cảm dành cho quê hương. Đó là hành trình âm thầm nhưng bền bỉ, giúp những người Việt xa xứ không đánh mất cội nguồn trong quá trình hội nhập.
Văn hóa – sợi dây níu giữ cội nguồn
Đối với những người sống xa Tổ quốc, khoảng cách địa lý đôi khi không phải trở ngại lớn nhất. Điều đáng suy nghĩ hơn là làm thế nào để không bị phai nhạt những ký ức, tập quán và giá trị văn hóa đã hình thành nên bản sắc của mình. Khi cuộc sống hằng ngày gắn với một môi trường xã hội khác, ngôn ngữ sử dụng trong công việc và giao tiếp chủ yếu là tiếng nước sở tại, những phong tục quen thuộc ở quê nhà cũng dần ít có điều kiện xuất hiện.
Với cộng đồng người Việt Nam tại Israel, đây là một thực tế đáng quan tâm. Khoảng 900 người Việt đang sinh sống tại quốc gia Trung Đông này, gồm những người định cư lâu năm, các gia đình Việt - Israel, lao động, tu nghiệp sinh nông nghiệp và sinh viên. Họ sinh sống phân tán ở nhiều địa phương, có hoàn cảnh và điều kiện sinh hoạt khác nhau. Chính sự đa dạng ấy khiến việc duy trì một không gian văn hóa chung càng trở nên cần thiết.
Trong bối cảnh đó, văn hóa không đơn thuần là những hoạt động mang tính lễ hội mà còn là phương thức để cộng đồng nhận diện sự gắn bó với quê hương. Một cuộc trò chuyện bằng tiếng Việt, một món ăn truyền thống hay thói quen sum họp, gặp gỡ trong ngày cuối tuần, dịp lễ, Tết đều có thể trở thành những sợi dây kết nối con người với nguồn cội.
Đặc biệt, đối với những người đã sinh sống tại Israel nhiều thập kỷ, ký ức về quê hương đôi khi được lưu giữ qua những điều rất bình dị: cách gọi tên các món ăn, lời chúc đầu năm, phong tục thắp hương tưởng nhớ tổ tiên hay những câu chuyện về quê quán được kể lại cho con cháu. Những điều tưởng chừng nhỏ bé ấy lại tạo nên chiều sâu của bản sắc văn hóa.
Giữ văn hóa từ những điều bình dị trong đời sống
Nếu Tết Nguyên đán là dịp hội tụ những nét đặc trưng nhất của văn hóa Việt Nam thì đời sống thường ngày mới là nơi quyết định sức sống lâu dài của các giá trị truyền thống.
Ở Israel, việc chuẩn bị những món ăn Việt Nam, duy trì phong tục gia đình và tổ chức các cuộc gặp gỡ đồng hương đã trở thành một phần trong đời sống của nhiều người. Những chiếc bánh chưng, bánh tét, nem rán hay bát canh mang hương vị quê nhà không chỉ đáp ứng nhu cầu ẩm thực mà còn gợi nhớ về gia đình, quê hương và những mùa Tết đã qua.
Đáng chú ý, văn hóa Việt còn được giới thiệu với xã hội sở tại thông qua ẩm thực và hoạt động kinh doanh của người Việt. Tại thành phố Be'er Sheva, giữa vùng sa mạc Negev, sự hiện diện của một nhà hàng mang tên "Hà Nội, Việt Nam" hay ở thành phố Haifa có quán "Nem Việt" là những ví dụ về cách người Việt đưa hương vị quê hương đến gần hơn với bạn bè quốc tế. Những món ăn truyền thống không chỉ giúp người Việt vơi đi nỗi nhớ nhà mà còn mở ra cơ hội để người Israel và khách quốc tế tìm hiểu thêm về văn hóa Việt Nam.
Một yếu tố khác có ý nghĩa đặc biệt là sự gắn kết cộng đồng. Từ khi Hội Người Việt Nam tại Israel được thành lập vào tháng 3/2025, nhiều hoạt động gặp gỡ, giao lưu văn hóa, đón Tết cổ truyền, Tết Trung thu và các ngày lễ truyền thống được tổ chức với sự tham gia tích cực của bà con. Những hoạt động này không chỉ tạo không gian sinh hoạt chung cho cộng đồng mà còn giúp thế hệ trẻ, đặc biệt là con em trong các gia đình đa văn hóa, có cơ hội tìm hiểu và trải nghiệm những nét đẹp của văn hóa Việt Nam.
Điều đáng quý là tinh thần cộng đồng không chỉ thể hiện trong những dịp vui mà còn được khẳng định rõ nét qua những lúc khó khăn, hoạn nạn. Khi có người đau ốm, phải nhập viện hoặc gặp hoàn cảnh khó khăn trong cuộc sống, bà con thường chủ động thăm hỏi, động viên, hỗ trợ cả về vật chất lẫn tinh thần, giúp nhau vượt qua những thời điểm không dễ dàng nơi đất khách. Trong những giai đoạn Israel đối mặt với tình hình an ninh phức tạp, việc chia sẻ thông tin, hỗ trợ lẫn nhau và quan tâm đến sự an toàn của đồng hương càng cho thấy ý nghĩa thiết thực của tình đoàn kết.
Không chỉ gắn bó, đùm bọc nhau trong cuộc sống ở sở tại, cộng đồng người Việt tại Israel còn luôn hướng về quê hương. Mỗi khi trong nước xảy ra thiên tai, bão lũ, nhiều người lại chung tay quyên góp, ủng hộ đồng bào vùng bị ảnh hưởng, dù sự đóng góp có thể không lớn nhưng thể hiện tình cảm và trách nhiệm đối với quê hương, đất nước. Những nghĩa cử ấy cho thấy các giá trị truyền thống như tương thân tương ái, lá lành đùm lá rách vẫn được gìn giữ và phát huy, trở thành sợi dây gắn kết những người Việt xa quê trong một hoàn cảnh sống hoàn toàn khác biệt.
Trao truyền bản sắc cho thế hệ tương lai
Thách thức lớn nhất đối với việc gìn giữ văn hóa Việt Nam ở nước ngoài có lẽ không nằm ở thế hệ đã trưởng thành tại Việt Nam, mà ở những người trẻ sinh ra và lớn lên tại nước sở tại.
Đối với các em nhỏ trong những gia đình Việt - Israel, tiếng Hebrew và tiếng Anh có thể trở thành ngôn ngữ giao tiếp chủ yếu trong trường học và xã hội. Nếu không được nuôi dưỡng thường xuyên, tiếng Việt dễ dần trở thành ngôn ngữ chỉ được sử dụng trong một số tình huống giao tiếp với cha mẹ hoặc ông bà. Cùng với đó, những phong tục, tập quán và câu chuyện về lịch sử, văn hóa dân tộc cũng có nguy cơ trở nên xa lạ.
Bởi vậy, gìn giữ tiếng Việt cần được xem là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất. Tiếng mẹ đẻ không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn là cánh cửa giúp thế hệ trẻ hiểu được văn hóa, lịch sử và tâm hồn người Việt. Việc khuyến khích các gia đình sử dụng tiếng Việt trong sinh hoạt, tạo điều kiện để trẻ em tham gia các hoạt động văn hóa cộng đồng và nghiên cứu tổ chức những hình thức học tiếng Việt phù hợp là những giải pháp thiết thực.
Quan trọng hơn, việc trao truyền văn hóa không nên chỉ dừng ở việc yêu cầu thế hệ trẻ ghi nhớ các phong tục. Các em cần được hiểu ý nghĩa của những giá trị truyền thống, từ lòng hiếu thảo, sự kính trọng người lớn tuổi đến tinh thần đoàn kết và tình yêu gia đình. Khi hiểu và cảm nhận được những giá trị đó, các em sẽ có ý thức tự nhiên hơn trong việc gìn giữ bản sắc của cha ông.
Hội nhập nhưng không hòa tan
Gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc không có nghĩa là khép mình trước những khác biệt của xã hội sở tại. Ngược lại, việc tiếp thu những giá trị tiến bộ của nước sở tại, tôn trọng sự đa dạng văn hóa và chủ động hòa nhập sẽ giúp cộng đồng người Việt có thêm điều kiện phát triển, đồng thời quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam.
Trong mối quan hệ với Israel, mỗi người Việt có thể trở thành một cầu nối văn hóa thông qua công việc, học tập, kinh doanh và giao tiếp hằng ngày. Sự cần cù, thân thiện, tinh thần vượt khó, lòng nhân ái và sự coi trọng gia đình vốn là những phẩm chất tốt đẹp của người Việt cũng chính là những giá trị góp phần tạo dựng hình ảnh tích cực của cộng đồng.
Giữ hồn Việt nơi đất khách, vì thế, không phải là níu giữ quá khứ mà là đưa những giá trị tốt đẹp của dân tộc tiếp tục hiện diện trong cuộc sống hôm nay và mai sau. Khi một đứa trẻ vẫn có thể nói tiếng Việt với ông bà, khi một gia đình vẫn sum họp bên mâm cơm truyền thống và khi những người xa quê vẫn sẵn lòng sẻ chia, giúp đỡ đồng hương, văn hóa Việt Nam vẫn đang được tiếp nối.
Khoảng cách địa lý có thể khiến con người xa quê hương, nhưng không nhất thiết làm họ xa rời cội nguồn. Bởi bản sắc dân tộc không chỉ nằm trong những biểu tượng hay nghi lễ, mà trước hết được gìn giữ trong mỗi gia đình, trong cách sống và trong tình cảm của mỗi người Việt Nam./.
Báo ảnh Việt Nam/TTXVN
