Tại hội trường, các đại biểu tán thành việc sửa đổi, bổ sung một số điều như dự thảo Luật nhằm thống nhất đầu mối quản lý nhà nước, đơn giản hóa thủ tục và giảm điều kiện kinh doanh. Một nội dung nhận được sự quan tâm của các đại biểu Quốc hội là quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm có sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Dự thảo Luật Sở hữu trí tuệ quy định cơ sở pháp lý về việc phát sinh, xác lập quyền sở hữu trí tuệ đối với đối tượng được tạo ra có sử dụng trí tuệ nhân tạo và giao Chính phủ quy định chi tiết.

Về nội dung này, đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Đồng Nai) cho rằng, trước sự phát triển nhanh chóng của AI, cần làm rõ hơn các nguyên tắc cơ bản ngay trong lần sửa đổi, bổ sung này, bảo đảm tính minh bạch, thống nhất và ổn định.

Đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung, hoàn thiện theo hướng xác định rõ nền tảng trí tuệ nhân tạo không phải là chủ thể của quyền sở hữu trí tuệ; sản phẩm do người sử dụng AI tạo ra được bảo hộ tương ứng với mức độ đóng góp sáng tạo của cá nhân đó.

Đại biểu cho rằng, cần hoàn thiện quy định về giới hạn quyền sở hữu trí tuệ, làm rõ điều kiện sử dụng tác phẩm, dữ liệu được bảo hộ để phát triển và vận hành nền tảng AI, bảo đảm cân bằng giữa quyền lợi của chủ thể sáng tạo với nhu cầu nghiên cứu, phát triển công nghệ. Bên cạnh đó, cần phân biệt việc sử dụng dữ liệu hợp pháp để nghiên cứu, phát triển, huấn luyện AI với hành vi sao chép, khai thác thương mại trái phép tác phẩm được bảo hộ; không để AI trở thành công cụ hợp pháp hóa hành vi xâm phạm bản quyền.

Tán thành việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) cho rằng, vấn đề hiện nay không còn là giữ hay bỏ điều kiện, mà thay bằng cơ chế gì để bảo đảm độ tin cậy của kết luận giám định sau khi chuyển từ tiền kiểm sang thông báo và công khai.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề xuất các nguyên tắc trong xây dựng quy định pháp luật về nội dung này. Về tính độc lập và phòng ngừa xung đột lợi ích, Luật nên xác lập nguyên tắc người giám định phải độc lập, không có lợi ích liên quan đến vụ việc; các trường hợp cụ thể phải từ chối giám định giao Chính phủ quy định. Đối với hồ sơ và dữ liệu điện tử, Luật nên đặt yêu cầu về tính xác thực, toàn vẹn, khả năng truy xuất và kiểm chứng. Phương pháp thu thập, lưu giữ, xác thực dữ liệu là vấn đề kỹ thuật có thể giao Chính phủ quy định. Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng, trong môi trường số, đây là điều kiện trực tiếp quyết định độ tin cậy của kết luận giám định.

Về trách nhiệm hậu kiểm của cơ quan quản lý nhà nước, theo đại biểu, cần có căn cứ rõ trong Luật. Khi đã bỏ điều kiện đầu vào, cơ chế phải vận hành theo chuỗi: thông báo, công khai, báo cáo, hậu kiểm và xử lý vi phạm. Trình tự, tần suất và phương thức hậu kiểm có thể giao Chính phủ quy định.

Phát biểu giải trình, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, dự thảo sửa đổi lần này tập trung vào hai phạm vi cốt lõi. Thứ nhất là cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi tối đa trong đăng ký, xác lập quyền sở hữu trí tuệ. Thứ hai, chuyển chức năng quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn sang Bộ Khoa học và Công nghệ để đảm bảo tính thống nhất, hiệu quả.

Đối với các vấn đề mới như trí tuệ nhân tạo, thương mại hóa kết quả nghiên cứu hay hợp đồng chuyển giao công nghệ do các đại biểu đề xuất, Bộ Khoa học và Công nghệ ghi nhận và sẽ nghiên cứu, đánh giá tác động để trình Chính phủ sửa đổi trong các giai đoạn tiếp theo.

Về đảm bảo chất lượng hoạt động giám định sau khi bãi bỏ điều kiện kinh doanh, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh, chất lượng giám định sẽ được quản lý theo cơ chế hậu kiểm thông qua nghĩa vụ cung cấp thông tin và cơ chế tự chịu trách nhiệm. Các quy định về trình tự thủ tục, xử lý xung đột lợi ích và bồi thường thiệt hại được quy định chi tiết tại Nghị định của Chính phủ.

Cơ quan chủ trì soạn thảo ghi nhận nhiều ý kiến tán thành của các đại biểu Quốc hội về sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ; việc chuyển giao chức năng quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng để không được ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của tổ chức, cá nhân; cắt giảm điều kiện kinh doanh phải đảm bảo chất lượng hoạt động giám định sở hữu trí tuệ./.