Sự kiện quy tụ gần 50 diễn giả cùng khoảng 300 đại biểu là các nhà hoạch định chính sách, nhà ngoại giao, chuyên gia và học giả uy tín từ hơn 30 quốc gia và vùng lãnh thổ, kết hợp cùng hình thức tham dự trực tuyến.
Phát biểu khai mạc hội thảo, Tiến sĩ Nguyễn Hùng Sơn, Giám đốc Học viện Ngoại giao Việt Nam, nhấn mạnh, qua hành trình 17 năm, Hội thảo khoa học quốc tế về Biển Đông đã phát triển thành một trong những diễn đàn có uy tín của khu vực về các vấn đề hàng hải, quy tụ các nhà hoạch định chính sách, nhà ngoại giao, học giả và chuyên gia thực tiễn đến từ Việt Nam, ASEAN và thế giới; qua đó góp phần định hình góc nhìn về Biển Đông như một mối quan tâm chung vì hòa bình, ổn định và thượng tôn luật pháp quốc tế.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Hùng Sơn, trong bối cảnh an ninh hàng hải đang biến đổi nhanh chóng trước nguy cơ đứt gãy tuyến vận tải, biến đổi khí hậu cùng sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và hạ tầng cáp ngầm, ba khái niệm chủ đề của hội thảo có sự gắn kết nội hàm sâu sắc. Theo đó, cạnh tranh phản ánh các lợi ích đối lập về chủ quyền, tài phán và hiện diện chiến lược; kết nối khẳng định vai trò của vùng biển trong gắn kết các quốc gia với nhau cũng như tuyến hàng hải, cảng, mạng lưới hậu cần, hạ tầng cáp ngầm và năng lượng ngoài khơi là nền tảng cho sự thịnh vượng khu vực; trong khi hợp tác là yêu cầu bắt buộc để quản trị rủi ro, ngăn ngừa sự cố và bảo vệ hạ tầng thiết yếu, giữ gìn môi trường biển và xây dựng một tương lai hàng hải có khả năng chống chịu tốt hơn.
Tiến sĩ Nguyễn Hùng Sơn đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận bốn câu hỏi lớn về quản trị cạnh tranh, bảo vệ kết nối, thúc đẩy-mở rộng hợp tác trong bối cảnh bất định và xây dựng Biển Đông thành nền tảng cho trật tự hàng hải khu vực ổn định.
Nhân dịp này, Giám đốc Học viện Ngoại giao Việt Nam cho biết, hội thảo dự kiến tiếp tục công bố Báo cáo thường niên về Biển Đông lần thứ 4, đồng thời chào đón sự tham gia tích cực của các nhà lãnh đạo trẻ và đại biểu đại diện các quốc gia hải đảo Thái Bình Dương.
Thay mặt lãnh đạo Bộ Ngoại giao dự và phát biểu dẫn đề tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Thị Hoàng Vân nhận định đại dương từ xưa đến nay vẫn kết nối các nền kinh tế, thương mại và năng lượng, định hình vận mệnh chiến lược của các quốc gia. Điều đang thay đổi là quy mô và cường độ mà an ninh, kinh tế, công nghệ và địa chính trị đang hội tụ trên biển. An ninh hàng hải toàn cầu đang trải qua chuyển dịch sâu sắc, chuyển từ việc kiểm soát không gian biển sang bảo vệ các hệ thống, quy tắc và kết nối.
Đối với Biển Đông, đây vẫn là một trong những không gian hàng hải quan trọng nhất thế giới, nối Thái Bình Dương với Ấn Độ Dương, chuyên chở những dòng thương mại và năng lượng thiết yếu, nuôi sống sinh kế của hàng triệu người. Tuy nhiên, sự gia tăng hiện diện các hoạt động trên biển, năng lực và công nghệ mới đang làm thu hẹp khoảng cách giữa sự cố và khủng hoảng, đòi hỏi các quốc gia phải quản trị cạnh tranh song song với việc duy trì điều kiện cho hợp tác.
Thứ trưởng khẳng định, Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982) tiếp tục là khuôn khổ pháp lý toàn diện điều chỉnh mọi hoạt động trên biển, đồng thời nhấn mạnh cam kết của ASEAN và Trung Quốc trong việc thực hiện đầy đủ Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) và thúc đẩy đàm phán sớm đạt được Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) hiệu quả, thực chất, phù hợp với UNCLOS 1982.
Cho biết Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đã ban hành Nghị quyết 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 về định hướng xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, Thứ trưởng Nguyễn Thị Hoàng Vân nhấn mạnh đây là tầm nhìn về phát triển bền vững, tự lực, tự cường và hợp tác quốc tế. Thứ trưởng Bộ Ngoại giao nêu rõ bốn ưu tiên hàng đầu gồm: duy trì UNCLOS 1982 làm nền tảng giải quyết hòa bình các tranh chấp; bảo vệ các tuyến huyết mạch hàng hải quốc tế; tăng cường khả năng chống chịu của hạ tầng hàng hải trọng yếu; quản trị rủi ro đi đôi với mở rộng không gian hợp tác tại các lĩnh vực có lợi ích song trùng.
“Biển đã kết nối khu vực chúng ta qua nhiều thế kỷ. Trách nhiệm của chúng ta hôm nay là bảo đảm biển tiếp tục kết nối thay vì ngăn cách chúng ta. Việt Nam sẵn sàng hợp tác với các quốc gia thành viên ASEAN và tất cả các đối tác hướng tới một khu vực hàng hải hòa bình, ổn định, có khả năng chống chịu và thịnh vượng”, Thứ trưởng Nguyễn Thị Hoàng Vân khẳng định.
Trong Phiên đặc biệt dành cho các khách mời quốc tế, Thứ trưởng Ngoại giao kiêm Trưởng SOM ASEAN của Philippines, ông Leo M. Herrera-Lim, khẳng định UNCLOS 1982 và Phán quyết Trọng tài Biển Đông năm 2016 là nền tảng pháp lý bảo vệ quyền chủ quyền và tự do hàng hải của các quốc gia ven biển.
Đánh giá cao việc Việt Nam và Philippines nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược tăng cường cũng như các hoạt động cứu hộ, cứu nạn nhân đạo giữa hai nước trên biển, Thứ trưởng Ngoại giao Philippines nhấn mạnh việc nâng cao sức bền hạ tầng hàng hải trọng yếu và cam kết nỗ lực cùng ASEAN hoàn tất đàm phán COC thực chất trong năm nay.
Về phía Canada, Trung tướng Derek A.Macaulay, Đại diện Quân sự cao cấp phụ trách khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương nhấn mạnh, là quốc gia ven biển Thái Bình Dương, Canada ủng hộ giải quyết hòa bình tranh chấp dựa trên UNCLOS 1982 và việc áp dụng DOC cho các sự cố bất ngờ trên biển để giảm thiểu rủi ro va chạm do hiểu lầm.
Phát biểu trực tuyến tại hội thảo, Thứ trưởng Ngoại giao và Thương mại Australia Michelle Chan khẳng định tính chung thẩm, ràng buộc của Phán quyết Trọng tài năm 2016 và nhấn mạnh Australia đang triển khai Chương trình Đối tác Hàng hải Đông Nam Á nhằm hỗ trợ các nước nâng cao năng lực an ninh hàng hải và nhận thức đại dương.
Theo Chương trình, Hội thảo khoa học quốc tế về Biển Đông lần thứ 18 diễn ra trong hai ngày (7-8/10) với chuỗi phiên thảo luận chuyên đề bao quát toàn diện các khía cạnh an ninh, pháp lý và kinh tế hàng hải.
Trong ngày làm việc thứ nhất, các đại biểu tập trung phân tích bối cảnh chiến lược tại Biển Đông qua sự chuyển dịch cán cân quyền lực, việc quản lý hiện đại hóa các lực lượng trên biển và phương tiện không người lái, cũng như tác động lan tỏa từ các đứt gãy tại eo biển Hormuz tới an ninh năng lượng và chi phí vận tải biển khu vực.
Bên cạnh đó, hội thảo làm rõ những rủi ro an ninh mạng hàng hải đối với cảng biển, vận tải biển, hệ thống dẫn đường, các nền tảng dữ liệu hàng hải và yêu cầu bảo vệ hệ thống cáp ngầm dưới biển trong môi trường số.
Trong ngày làm việc thứ hai, các phiên họp đi sâu thảo luận về vai trò của UNCLOS 1982 trong bảo đảm tính chính danh trên biển; thúc đẩy các cơ chế do ASEAN dẫn dắt nhằm củng cố tiến trình đàm phán COC; việc triển khai Hiệp định về bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học biển ở vùng biển ngoài phạm vi tài phán quốc gia (BBNJ), còn gọi là Hiệp định biển cả, để bảo tồn đa dạng sinh học ngoài vùng tài phán quốc gia và nâng cao sức bền của các cảng biển cùng cộng đồng ven biển.
Cũng tại hội thảo, sẽ có Phiên thảo luận của các lãnh đạo trẻ với những đề xuất chính sách thiết thực hướng tới một trật tự hàng hải đề cao hợp tác bền vững./.
