Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 được ban hành nhằm khắc phục những hạn chế của Luật năm 2013 và đưa ra các giải pháp thúc đẩy công tác hòa giải trong bối cảnh mới hướng tới xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật qua 6 nhóm nội dung trọng tâm.
Trong đó: Quy định chuẩn hóa và đa dạng hóa đội ngũ hòa giải viên, hoàn thiện tiêu chuẩn của hòa giải viên, đa dạng hóa phương thức bầu và bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên nhằm kết hợp giữa sự tín nhiệm của cộng đồng với tính linh hoạt trong kiện toàn tổ hòa giải; mở rộng nguồn lực xã hội, bổ sung quy định về hình thức tham gia, quyền và nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải, qua đó hỗ trợ hòa giải viên xử lý các vụ việc phức tạp, bảo đảm đúng pháp luật và phù hợp với phong tục tập quán.
Bên cạnh đó, bảo đảm nguồn lực tài chính, xác định rõ trách nhiệm của Nhà nước, trong đó ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở; thúc đẩy chuyển đổi số, quy định khuyến khích việc ứng dụng công nghệ thông tin gắn với yêu cầu bảo mật thông tin, bảo đảm tính tự nguyện, linh hoạt và phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương; nâng cao giá trị pháp lý của kết quả hòa giải, ghi nhận quyền yêu cầu Tòa án nhân dân công nhận kết quả hòa giải thành theo pháp luật tố tụng dân sự nhằm gia tăng tính ràng buộc và niềm tin của nhân dân; chuyển từ giải quyết sang chủ động phòng ngừa, thiết lập cơ chế để các bên tự do lựa chọn hòa giải, đồng thời tăng cường trách nhiệm nhận diện, ngăn ngừa sớm mâu thuẫn có nguy cơ dẫn đến bạo lực; bổ sung quy định bố trí người phiên dịch cho người dân tộc thiểu số và người khuyết tật nhằm bảo đảm quyền con người và quyền công dân.
Để những quy định tiến bộ của Luật sớm đi vào cuộc sống, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh, việc ban hành Nghị định quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật là nhiệm vụ hết sức quan trọng và cấp thiết. Luật Hòa giải ở cơ sở số 16/2026/QH16 đã giao Chính phủ quy định chi tiết nhiều nội dung liên quan trực tiếp đến tổ chức và hoạt động hòa giải, phạm vi hòa giải ở cơ sở, hòa giải viên, kinh phí, ứng dụng công nghệ thông tin, trách nhiệm quản lý nhà nước và các điều kiện bảo đảm khác. Yêu cầu đặt ra đối với Nghị định là phải bám sát Luật, quy định cụ thể, rõ ràng, khả thi, dễ thực hiện, phù hợp với điều kiện thực tế của cơ sở, đồng thời tránh hành chính hóa, thủ tục hóa quá mức hoạt động hòa giải ở cơ sở - vốn là hình thức tự quản, tự nguyện của cộng đồng dân cư.
Báo cáo tóm tắt dự thảo Nghị định, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Ngô Quỳnh Hoa cho biết, dự thảo Nghị định được kết cấu gồm 06 chương, 35 điều (tăng 15 điều so với Nghị định số 15/2014/NĐ-CP). Dự thảo tập trung cụ thể hóa nhiều nội dung quan trọng của pháp luật về hòa giải ở cơ sở, trong đó tiếp tục đề cao nguyên tắc tự nguyện của các bên; hoàn thiện các quy định về bầu, công nhận Tổ trưởng tổ hoà giải, thôi làm hòa giải viên, Tổ trưởng tổ hoà giải; bổ sung quy định về người được mời tham gia hòa giải và người phiên dịch; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin; bảo đảm kinh phí và làm rõ trách nhiệm quản lý nhà nước đối với công tác hòa giải ở cơ sở…
Bà Quỳnh Hoa cho biết, quy định về người được mời tham gia hòa giải là nội dung mới so với pháp luật hiện hành. Do đó, dự thảo cần xác định rõ phạm vi, trình tự, thủ tục mời, sự thỏa thuận của các bên cũng như trách nhiệm phối hợp của cơ quan, tổ chức có liên quan trong việc cử người tham gia quá trình hòa giải.
Một điểm mới khác là yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động hòa giải ở cơ sở. Nếu trước đây hoạt động hòa giải chủ yếu được thực hiện theo phương thức truyền thống thì dự thảo lần này đặt vấn đề ứng dụng công nghệ trong nhiều khâu, từ bầu hòa giải viên đến tổ chức hòa giải, kể cả khả năng thực hiện hòa giải trực tuyến. Đi cùng với đó phải có các quy định phù hợp nhằm bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin và quyền riêng tư của các bên tham gia. Hoạt động hòa giải dựa trên sự kết hợp giữa quy định pháp luật với các yếu tố văn hóa, đạo đức, tình và lý. Vì vậy, quy định phải đủ rõ để hòa giải viên có thể nhận diện được vụ việc nào thuộc phạm vi hòa giải, vụ việc nào phải chuyển cho cơ quan có thẩm quyền giải quyết.
Bà Ngô Quỳnh Hoa cho rằng, mục tiêu đặt ra là tiếp tục hoàn thiện dự thảo Nghị định theo hướng rõ phạm vi, rõ trách nhiệm, bảo đảm nguồn lực và thuận lợi trong tổ chức thực hiện, qua đó tạo cơ sở để các quy định mới về hòa giải ở cơ sở thực sự đi vào cuộc sống, đồng thời giảm tối đa những thủ tục không cần thiết đối với đội ngũ hòa giải viên.
Tại Hội thảo, các đại biểu đã tập trung trao đổi, thảo luận đối với những nội dung của dự thảo Nghị định, những vấn đề cần được tháo gỡ vướng mắc từ thực tiễn. Các ý kiến cho rằng, Luật đã đặt ra nhiều yêu cầu mới như hòa giải trực tuyến, biên bản hòa giải điện tử. Tuy nhiên, khi cụ thể hóa tại Nghị định, cần rà soát kỹ trình tự, thủ tục và điều kiện thực hiện tại thôn, tổ dân phố, khu dân cư, bảo đảm quy định vừa tuân thủ pháp luật, vừa phù hợp với điều kiện thực tế ở cơ sở./.
