Theo Giáo sư Mễ Lương, bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mang tính tích cực và xây dựng, về cơ bản phản ánh quan điểm của hầu hết các nước Đông Nam Á. Thứ nhất, quan điểm về “3 cuộc khủng hoảng nền tảng” hiện nay của thế giới rất khách quan. Thế giới thực sự đang đối mặt với 3 cuộc khủng hoảng: khủng hoảng trật tự quốc tế - việc thực thi luật lệ một cách chọn lọc và sự trỗi dậy của chủ nghĩa đơn phương; khủng hoảng mô hình phát triển - việc vũ khí hóa các công cụ kinh tế và sự tách rời giữa phát triển và an ninh; khủng hoảng niềm tin chiến lược -  sự gia tăng các phán đoán sai lầm và thiếu minh bạch. Ba cuộc khủng hoảng này thực sự là nguyên nhân gốc rễ của sự hỗn loạn và bất ổn toàn cầu hiện nay, đồng thời ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhiều quốc gia vừa và nhỏ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm kêu gọi tái thiết trật tự quốc tế dựa trên Hiến chương Liên hợp quốc (LHQ) và luật pháp quốc tế. Giáo sư Mễ Lương cho rằng điều này phù hợp chặt chẽ với lập trường của hầu hết các nước Nam bán cầu, phản ánh nguyện vọng của hầu hết các quốc gia Đông Nam Á và thậm chí cả châu Á. Trong bài phát biểu của mình, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tái khẳng định và nhấn mạnh vai trò trung tâm của Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), nêu rõ rằng Việt Nam coi ASEAN là “không gian chiến lược quan trọng nhất”; chủ trương cấu trúc an ninh khu vực châu Á - Thái Bình Dương nên do ASEAN dẫn dắt, thay vì trở thành sân khấu cho sự đối đầu giữa các cường quốc, kêu gọi xây dựng hợp tác an ninh khu vực toàn diện để tránh “trận địa hóa”. Trên cương vị một nhà nghiên cứu, Giáo sư Mễ Lương đánh giá rất cao quan điểm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Theo Giáo sư, là một tổ chức liên chính phủ khu vực, ASEAN cần phải độc lập và tự chủ, cần được tôn trọng và không chịu sự can thiệp từ bất kỳ thế lực bên ngoài nào. Theo luật quốc tế, điều này hoàn toàn không phải là vấn đề.

Giáo sư Mễ Lương cho biết trong bài phát biểu của mình, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng đã làm rõ nguyên tắc “quốc phòng 4 không” của Việt Nam, nhấn mạnh rằng an ninh bền vững phải dựa trên sự phát triển và lòng tin lẫn nhau, chứ không phải là chạy đua vũ trang. Ông nhận định nguyên tắc “quốc phòng 4 không” của Việt Nam phù hợp với lập trường của hầu hết các quốc gia yêu chuộng hòa bình, Hiến chương LHQ và Năm nguyên tắc cùng tồn tại hòa bình. Giáo sư khẳng định: “Nguyên tắc này đứng về phía lẽ phải của lịch sử”. Ngoài ra, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng thể hiện quan điểm về ngoại giao cân bằng, “không đứng về phe nào, nhưng tuân thủ các giới hạn tối thiểu”. Chủ trương xây dựng an ninh chung thông qua ngoại giao phòng ngừa, các chuẩn mực công nghệ mới và khả năng phục hồi trong sinh kế của người dân (an ninh lương thực, năng lượng và dữ liệu).

Nhìn chung, học giả Trung Quốc nhận định bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mang tính tích cực, xây dựng, độc lập, phù hợp với luật pháp quốc tế và thực tế, phù hợp với lợi ích của Việt Nam và thể hiện nguyện vọng của hầu hết các nước Đông Nam Á. Giáo sư tin tưởng rằng bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sẽ định hướng chính sách đối ngoại của Việt Nam trong thời gian tới.

Điều đáng chú ý, nhân dịp này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã trả lời câu hỏi của đại diện Trung Quốc, chỉ ra rằng Việt Nam coi cơ chế đối thoại chiến lược “3+3” (ngoại giao, quốc phòng, công an) là cơ chế quan trọng được thiết lập giữa các thể chế nòng cốt nhằm duy trì hòa bình và an ninh khu vực trong quan hệ Việt Nam - Trung Quốc. Cơ chế này có ý nghĩa thực tiễn quan trọng đối với việc tăng cường quan hệ Việt Nam - Trung Quốc cũng như đảm bảo và thúc đẩy hòa bình, ổn định và hợp tác khu vực, phản ánh lập trường “tự lực và tự cường” của Việt Nam, đồng thời cam kết tuân thủ luật pháp quốc tế, theo đuổi hòa bình và cùng có lợi, và thể hiện tầm quan trọng mà Việt Nam dành cho kênh phối hợp Trung Quốc - Việt Nam.

Giáo sư Mễ Lương cho biết Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lần đầu tiên có bài phát biểu quan trọng tại Đối thoại Shangri-La trên cương vị Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam, đánh dấu sự chuyển mình của Việt Nam từ một nước tuân thủ luật lệ sang một nước tham gia tích cực vào các vấn đề nghị sự, thông qua diễn đàn đa phương để đề cao “vai trò trung tâm của ASEAN”, để đoàn kết các tiếng nói trong khu vực chống lại áp lực đơn phương.             

Đánh giá về những đóng góp tiềm năng từ đề xuất của Việt Nam đối với việc xây dựng một cấu trúc an ninh khu vực bao trùm và bền vững, giám đốc Trung tâm nghiên cứu Đông Nam Á khẳng định các đề xuất của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 giúp tăng cường vai trò trung tâm của ASEAN và thúc đẩy ngoại giao phòng ngừa cùng cơ chế “3+3”, cung cấp một con đường dựa trên luật lệ, không đối đầu và gắn liền với phát triển - an ninh để xây dựng một cấu trúc an ninh khu vực toàn diện và bền vững.

Quan điểm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La bao gồm các lĩnh vực phi truyền thống như cải cách luật lệ, quản trị công nghệ mới và khả năng phục hồi xã hội; liên kết an ninh với các vấn đề như phát triển bền vững, biến đổi khí hậu và kinh tế số, vượt qua những hạn chế của an ninh quân sự truyền thống và phù hợp với các yêu cầu quản trị toàn diện và có hệ thống của một kiến trúc an ninh bền vững. Giáo sư Mễ Lương khẳng định lập trường “không liên kết, không đứng về phe nào và tự chủ nhưng có trách nhiệm” cùng với thực tiễn ngoại giao của Việt Nam vừa tránh việc hình thành các khối, vừa vẫn mang lại những kỳ vọng ổn định thông qua đối thoại thể chế và các nền tảng đa phương, vừa mở ra con đường thực tế để cấu trúc an ninh khu vực chuyển từ “quyền lực cân bằng” sang “quản trị chung dựa trên luật lệ”./.