Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, có nhiều khó khăn, thách thức và biến động khó lường cùng với sự thay đổi nhanh chóng của thị trường, yêu cầu về chất lượng, tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số, phát triển bền vững và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu đang đặt ra cả cơ hội lẫn thách thức đối với ngành nông nghiệp Việt Nam, từ đó đòi hỏi những giải pháp đồng bộ, mang tính chiến lược và sự chung tay của Nhà nước, các cơ quan chức năng, doanh nghiệp, các nhà khoa học, các hiệp hội ngành hàng và người sản xuất. Đây cũng chính là con đường để nông, lâm, thủy sản Việt Nam phát triển bền vững trong dài hạn, cải thiện đời sống nhân dân và góp phần quan trọng vào tăng trưởng hai con số.
Tại tọa đàm, các chuyên gia, đại diện hiệp hội đều cho rằng đây là một mục tiêu thách thức và có thể đạt được nếu có những giải pháp đột phá. Muốn đột phá, trước hết phải thay đổi tư duy, chuyển sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, nâng giá trị và liên kết chuỗi giá trị. Không chỉ bán sản phẩm mà phải bán chất lượng, thương hiệu, bán sự tin cậy. Điều đó, nông dân, ngư dân không tự làm được, mà phải là một chuỗi của cả nền kinh tế.
Theo quan điểm của ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), việc đặt mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD là một kỳ vọng khá lớn. Hiện ngành rau, quả cũng như các ngành nông, lâm, thủy sản đang gặp một khăn, số khó “điểm nghẽn”. Việc kiểm dịch, kiểm nghiệm hàng nông sản xuất khẩu vẫn còn những tồn tại. Song, với tiềm năng, năng lực sản xuất và các thị trường xuất khẩu hiện nay, nếu chúng ta cố gắng sẽ có thể đạt được.
Ở góc độ ngành hàng thủy sản, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho rằng, mục tiêu này “khá áp lực”. Chính phủ, các bộ, đặc biệt là Bộ Nông nghiệp và Môi trường phải có những giải pháp cho mô hình tăng trưởng để đạt được con số đó.
“Chúng tôi mong được tham gia vào quá trình thiết kế giải pháp hoặc góp ý cho giải pháp đó. Với mức tăng trưởng này, phải có một mô hình mới, một mô hình khác biệt. Nếu vẫn theo công thức hiện tại, chỉ xoay quanh mức tăng khoảng 15%-20% thì con số 100 tỷ USD của năm tới sẽ khá khó khăn”, ông Nam nói.
Ông chia sẻ, với lĩnh vực thủy sản, ước tính tăng trưởng năm 2026 khoảng 10%, tương đương hơn 12 tỷ USD. Để đồng hành với mục tiêu của toàn ngành Nông nghiệp, mức tăng của lĩnh vực thủy sản phải lên đến 30%.
Còn theo ông Đặng Kim Sơn, nguyên Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển Nông nghiệp, nông thôn, thời gian qua, chúng ta đã đạt một bước phát triển ngoạn mục về xuất khẩu nông sản, liên tục trong nhiều năm xuất khẩu tăng trưởng trên hai con số. Tuy nhiên, thời gian gần đây mức tăng chậm lại. Những khó khăn cũ như sản xuất nhỏ lẻ, chia cắt, cộng với những khó khăn mới về yêu cầu gắt gao của thị trường, sự thay đổi trong hệ thống tổ chức... làm cho tăng trưởng chậm lại.
“Tôi tin tưởng rằng nếu chúng ta quyết tâm đổi mới một cách đột phá, thay đổi cách làm hoàn toàn khác biệt so với trước thì chúng ta sẽ đạt được mục tiêu này. 100 tỷ USD xuất khẩu không phải là ngoài tầm với của nông sản Việt Nam”, ông Sơn khẳng định.
Theo thống kê của ngành Hải quan, từ năm 2021 đến nay, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tăng bình quân khoảng 10-12%/năm. Trong 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch đạt khoảng 35,88 tỷ USD. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng đã chậm lại, chỉ tăng khoảng 6% so với cùng kỳ năm 2025.
Ông Âu Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Hải quan (Bộ Tài chính) cho biết, đánh giá của cơ quan Hải quan, thời gian tới, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam dự báo vẫn tăng trưởng, nhưng tốc độ sẽ chậm lại do chịu tác động của nhiều yếu tố. Đặc biệt là các yếu tố bên ngoài như tăng trưởng toàn cầu chậm, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, biến động tỷ giá và chi phí logistics. Đây là những yếu tố ảnh hưởng khá lớn đến ngành xuất khẩu nông, lâm, thủy sản.
Bên cạnh đó, các rào cản từ thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe hơn, nhất là về tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và giảm phát thải. Điều này thể hiện rõ tại các thị trường xuất khẩu lớn như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và một số thị trường khác.
Đối với mục tiêu đạt kim ngạch 100 tỷ USD vào năm 2027, theo đánh giá của cơ quan Hải quan, đây là thách thức rất lớn. Nếu năm nay dự kiến đạt khoảng 75 tỷ USD, thì sang năm đạt 100 tỷ USD, kim ngạch xuất khẩu phải tăng trên 15%. Đây là mục tiêu không dễ trong bối cảnh thị trường khó khăn hơn và cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Tuy nhiên, với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, ngay từ đầu năm 2026, nhiều giải pháp đã được triển khai như cắt giảm thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh, đẩy mạnh chuyển đổi số. Những giải pháp này sẽ hỗ trợ hoạt động xuất nhập khẩu nói chung, cũng như xuất khẩu nông, lâm, thủy sản nói riêng.
Chuyên gia khoa học công nghệ về truy xuất nguồn gốc nông thủy sản Tô Nguyễn Thành nhận định, việc đưa công nghệ vào từng hoạt động sản xuất của doanh nghiệp, cũng như trong công tác điều hành vĩ mô, sẽ tạo điều kiện thúc đẩy chuyển đổi sản xuất. Đây có thể là một tiền đề quan trọng để từng bước đáp ứng mục tiêu đặt ra.
Cho rằng mục tiêu này tuy thách thức, nhưng cũng là mục tiêu để phấn đấu, theo ông Thành, để đạt được, cần có sự phối hợp của các bộ, ngành, đặc biệt là sự chủ động từ phía doanh nghiệp. Doanh nghiệp phải cùng với Chính phủ thúc đẩy mục tiêu này. Khi các bộ, ngành và cộng đồng doanh nghiệp cùng vào cuộc, mục tiêu đó mới có khả năng đạt được./.
