Trước xu thế hội nhập, tỉnh Nghệ An đang ghi nhận sự chuyển dịch mạnh mẽ trong định hướng nghề nghiệp của học sinh sau tốt nghiệp trung học phổ thông khi lựa chọn du học theo hình thức “vừa học, vừa làm”. Không chỉ nhằm giải quyết bài toán kinh tế, đây được xem là giải pháp chiến lược để thế hệ trẻ tiếp cận môi trường giáo dục quốc tế, tích lũy kỹ năng và kiến thức chuyên môn bài bản, tạo nguồn lực chất lượng cao cho thị trường lao động trong tương lai.
* Chuyển dịch tư duy hướng nghiệp
Những năm gần đây, xu hướng nghề nghiệp của học sinh ở Nghệ An đã có những thay đổi đáng kể. Thay vì lựa chọn các trường đại học, cao đẳng trong nước, một bộ phận lớn học sinh khá, giỏi đã chủ động tìm kiếm cơ hội tại nước ngoài. Điểm khác biệt lớn nhất chính là sự thay đổi trong tư duy: du học không chỉ để kiếm tiền mà là để tích lũy tri thức và trải nghiệm trong môi trường quốc tế.
Tại Trường Trung học Phổ thông Quỳ Châu - một ngôi trường thuộc khu vực miền núi xã Quỳ Châu của tỉnh, em Lô Bình Như (lớp 12C1) là một ví dụ điển hình. Vừa tốt nghiệp năm 2025, Như là nữ sinh duy nhất của lớp nhận được học bổng sang Nhật Bản. Để chuẩn bị cho hành trình này, em đã kiên trì theo học các lớp Tiếng Nhật miễn phí tại trường từ năm lớp 11 và duy trì kết quả học tập khá tốt. Hiện, Như đang học tập tại xứ sở hoa anh đào và được tạo điều kiện làm thêm để trang trải sinh hoạt phí.
Chia sẻ về sự thay đổi này, cô giáo Nguyễn Hà (giáo viên chủ nhiệm lớp 12C1, Trường Trung học Phổ thông Quỳ Châu) cho biết, trước đây học sinh thường có xu hướng đi lao động ở nước ngoài ngay sau khi tốt nghiệp. Tuy nhiên thời gian gần đây, nhiều em có học lực khá đã xác định mục tiêu rõ ràng hơn: đi du học để nâng cao trình độ chuyên môn, đồng thời làm thêm để hỗ trợ gia đình.
Thầy Cao Thanh Lưu, Hiệu trưởng Trường Trung học Phổ thông Quỳ Châu thông tin, mỗi năm, trường có hơn 20 học sinh đi du học theo diện "vừa học vừa làm", chủ yếu tại các thị trường Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc và Nhật Bản. Theo thầy Lưu, với đặc thù vùng cao còn nhiều khó khăn, đây là tín hiệu tích cực giúp học sinh tiếp cận giáo dục quốc tế, tích lũy kinh nghiệm sống và mở rộng cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp.
Một trong những yếu tố then chốt quyết định sự thành công của du học sinh chính là sự chuẩn bị nghiêm túc về ngoại ngữ và tâm thế hòa nhập. Em Lê Đức Anh, cựu học sinh Trường Trung học Phổ thông Diễn Châu 3 (xã Minh Châu) dù đã nhận giấy báo nhập học đại học trong nước nhưng vẫn quyết định sang Nhật Bản học tập tại Trường Nhật ngữ Human Academy. Đức Anh chia sẻ, em tự học Tiếng Nhật từ những năm cấp III và tìm hiểu rất kỹ về các chương trình du học. Với mức chi phí đầu tư ban đầu khoảng 150 triệu đồng, em xác định: "Nếu mình tập trung học tốt, cơ hội việc làm sau này sẽ rộng mở hơn".
Tương tự, em Lê Thị Vân Anh (cựu học sinh Trường Trung học Phổ thông Huỳnh Thúc Kháng, phường Thành Vinh) cũng chọn Hàn Quốc làm điểm đến dù đã sở hữu chứng chỉ IELTS 6.5. Với trình độ TOPIK 5, Vân Anh đã trúng tuyển vào Trường Đại học Trung Á tại Seoul. Sự chuẩn bị ngoại ngữ từ năm lớp 10 giúp những học sinh như Vân Anh tự tin hơn khi bước chân vào môi trường giáo dục uy tín tại nước bạn.
* Nhiều cơ hội việc làm
Hình thức du học “vừa học, vừa làm” đang trở thành lộ trình ưu tiên giúp học sinh nâng cao trình độ chuyên môn và giải bài toán kinh tế cho gia đình. Tại các thị trường như: Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc) hay Hàn Quốc, các em có cơ hội tiếp cận môi trường giáo dục quốc tế, tích lũy kinh nghiệm sống và rèn luyện ngoại ngữ thông qua giao tiếp thực tế.
Mỗi năm, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Cung ứng nhân lực và Giáo dục quốc tế Koko Vinh đưa từ 30 - 50 học viên sang du học Nhật Bản theo hình thức "vừa học vừa làm"; trong đó độ tuổi chủ yếu từ 18 - 20 tuổi. Theo ông Nguyễn Văn Nguyên, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Cung ứng nhân lực và Giáo dục quốc tế KokoVinh, hiện nay, khâu tuyển chọn đối tượng được thực hiện rất khắt khe. Các đơn vị tư vấn phải xem xét kỹ năng lực ngoại ngữ, kết quả học tập trung học phổ thông và định hướng nghề nghiệp của học sinh để tránh tình trạng bỏ học ra ngoài làm việc bất hợp pháp, gây ảnh hưởng đến uy tín chung.
Ông Nguyên phân tích, chương trình du học "vừa học vừa làm" tại Nhật Bản cho phép du học sinh làm thêm tối đa 28 giờ/tuần theo quy định pháp luật. Đây là điều kiện thuận lợi để các em rèn luyện ngôn ngữ thông qua giao tiếp thực tế và có thu nhập tự trang trải.
Ngoài Nhật Bản, du học Hàn Quốc và Trung Quốc cũng đang trở thành lựa chọn của nhiều học sinh Nghệ An bởi sự tương đồng về văn hóa, chương trình học cũng như cơ hội việc làm tại cả Việt Nam và nước sở tại.
Tại thị trường Hàn Quốc, ông Nguyễn Đình Chín, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Tư vấn Giáo dục CTS nhấn mạnh vào chính sách học bổng hấp dẫn. Tùy theo trình độ TOPIK, học sinh có thể nhận học bổng từ 30 - 100%, giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho phụ huynh. Tuy nhiên, ông Chín cũng khuyến cáo học sinh cần chọn ngành nghề phù hợp với xu hướng thị trường để đảm bảo tương lai nghề nghiệp.
Theo số liệu thống kê từ Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Nghệ An, trong năm 2025, các đơn vị đã đưa hơn 1.300 học sinh ra nước ngoài học tập, tăng hơn 500 em so với năm 2024. Trong đó, dẫn đầu là thị trường Hàn Quốc với 629 em, Đài Loan (Trung Quốc) với 387 em, Nhật Bản 137 em, châu Âu (chủ yếu là Đức) 139 em...
Hiện trên địa bàn tỉnh có 169 tổ chức tư vấn du học được cấp phép; riêng năm 2025 có thêm 37 đơn vị mới. Ông Nguyễn Mạnh Hà, Trưởng phòng Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên (Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An) khẳng định, đơn vị thường xuyên yêu cầu các tổ chức rà soát hồ sơ pháp lý, địa điểm hoạt động và chuẩn hóa đội ngũ nhân viên tư vấn. "Các đơn vị cần có trách nhiệm hỗ trợ lưu học sinh trong quá trình học tập ở nước ngoài. Việc tổ chức hội thảo, tư vấn tại các trường trung học phổ thông nếu có người nước ngoài tham gia phải báo cáo với Sở Ngoại vụ và được sự đồng ý của UBND tỉnh", ông Nguyễn Mạnh Hà nhấn mạnh.
Sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, doanh nghiệp tư vấn và cơ quan quản lý nhà nước đang tạo ra môi trường du học lành mạnh tại Nghệ An. Đây chính là nền tảng để học sinh hiện thực hóa ước mơ vươn ra biển lớn, trở thành nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ sự phát triển của quê hương và đất nước trong tương lai./.
