Hội thảo tập trung thảo luận các nguyên tắc mã hóa, chuẩn hóa dữ liệu và bảo đảm tính xác thực của di sản trong môi trường số, phát huy giá trị văn hóa, lịch sử phục vụ phát triển bền vững. Các chuyên gia tập trung tham vấn 6 vấn đề: hình thức ban hành Bộ tiêu chí mã hóa di sản; nguyên tắc gán ô trong ma trận 35 ô; tiêu chí nghiệm thu bảng ánh xạ dữ liệu theo mô hình CIDOC-CRM; yêu cầu về độ phân giải, sai số hình học của dữ liệu số ba chiều; căn cứ khoa học trong tái hiện không gian, sự kiện, nhân vật lịch sử; chuẩn ký âm đối với ngôn ngữ dân tộc thiểu số. Các nội dung này hướng tới xây dựng hệ thống dữ liệu di sản thống nhất, có khả năng liên thông, kiểm chứng và khai thác lâu dài, phục vụ công tác quản lý, nghiên cứu, giáo dục, quảng bá văn hóa và phát triển du lịch trên môi trường số...
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị Hoàng Xuân Tân nêu rõ, địa phương có bề dày lịch sử, sở hữu nhiều giá trị đặc sắc về văn hóa, thiên nhiên và con người. Hệ thống di tích lịch sử cách mạng, Di sản thiên nhiên thế giới Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng cùng kho tàng di sản văn hóa phi vật thể và bản sắc các cộng đồng dân tộc là nguồn tài nguyên quý báu, tạo nguồn lực nội sinh cho phát triển. Trong bối cảnh khoa học, công nghệ và chuyển đổi số phát triển mạnh mẽ, công tác bảo tồn di sản cần có phương thức tiếp cận mới, vừa lưu giữ giá trị truyền thống, vừa khai thác hiệu quả tiềm năng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời bảo đảm tính nguyên gốc và bản sắc văn hóa. Đề án Chuyển đổi số và Phát triển Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh giai đoạn 2026 - 2035, tầm nhìn đến năm 204 đang được xây dựng gồm 13 dự án thành phần và một nhiệm vụ khoa học công nghệ độc lập. Với phạm vi rộng và thời gian triển khai dài, Đề án cần được nghiên cứu kỹ về cơ sở khoa học, tính pháp lý và khả năng thực hiện. Chuyển đổi số không chỉ nhằm lưu trữ di sản trên các hệ thống công nghệ mà còn giúp giá trị văn hóa, lịch sử được bảo tồn đúng đắn, lan tỏa rộng rãi và tiếp tục tạo ra giá trị mới cho cộng đồng.
Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị Lê Minh Tuấn cho biết, chuyển đổi số mở ra nhiều cơ hội bảo tồn, phát huy di sản, song dữ liệu số phải phản ánh đúng giá trị, bối cảnh lịch sử và ý nghĩa văn hóa, thay vì chỉ tái hiện hình thức bên ngoài.Trong quá trình nghiên cứu Đề án, nguyên lý Cultural DNA được đề xuất nhằm nhận diện, tổ chức và diễn giải các giá trị di sản thông qua mối quan hệ giữa các chiều cạnh giá trị và không gian lịch sử - văn hóa. Khung nghiên cứu gồm 5 chiều cạnh giá trị và 7 không gian lịch sử - văn hóa, tạo thành ma trận 35 ô tham chiếu để tổ chức thông tin theo cấu trúc thống nhất. Tuy nhiên, một di sản có thể mang nhiều giá trị và gắn với nhiều không gian văn hóa. Vì vậy, quy tắc mã hóa cần bảo đảm tính thống nhất nhưng không làm giản lược tính đa chiều của di sản. Bộ tiêu chí Cultural DNA chỉ hỗ trợ diễn giải, tổ chức dữ liệu, không thay thế việc kiểm kê, ghi danh, phân loại hay xếp hạng di sản theo quy định pháp luật. Việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo để tái dựng không gian, sự kiện, nhân vật lịch sử phải dựa trên căn cứ khoa học và được kiểm chứng. Đối với ngôn ngữ, tri thức của cộng đồng dân tộc thiểu số, trong đó có tiếng Chứt, cần nghiên cứu phương pháp ghi chép, phiên âm và kiểm chứng phù hợp nhằm bảo tồn lâu dài các giá trị văn hóa đặc trưng.
Kết quả hội thảo là cơ sở quan trọng để Quảng Trị tiếp tục hoàn thiện Đề án, từng bước xây dựng nền tảng dữ liệu di sản khoa học, thống nhất, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, lịch sử và thúc đẩy phát triển du lịch bền vững trong thời kỳ chuyển đổi số./.
