Ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh thông tin: Những diễn biến địa chính trị gần đây, nhất lại tại khu vực Trung Đông đã đẩy giá năng lượng tăng mạnh, chi phí logistics leo thang, đồng thời làm gia tăng rủi ro đối với chuỗi cung ứng quốc tế. Những biến động này còn tạo áp lực lên lạm phát, chi phí sản xuất và sức mua tại nhiều thị trường lớn trên thế giới.

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam phải chủ động tái cơ cấu thị trường, phân tán rủi ro và tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới. Việc mở rộng khai thác những thị trường ít chịu tác động trực tiếp của xung đột như Mỹ Latinh trở thành hướng đi chiến lược góp phần duy trì tính ổn định và bền vững cho hoạt động xuất khẩu của Việt Nam.

Theo ông Lê Anh Hoàng, với dân số hơn 200 triệu người, Brazil là nền kinh tế lớn nhất khu vực Mỹ Latinh và top 10 thế giới; đồng thời là một trong những điểm đến hấp dẫn, nhiều dư địa tăng trưởng cho các mặt hàng tiêu dùng. Theo số liệu của World Bank, tổng giá trị nhập khẩu hàng hóa của Brazil những năm gần đây dao động quanh mức 250 - 300 tỷ USD mỗi năm, phản ánh xu hướng gia tăng tiêu dùng của nền kinh tế lớn nhất khu vực. Nhu cầu đa dạng hóa nguồn cung nhập khẩu, đặc biệt đối với các mặt hàng thực phẩm, hàng tiêu dùng, dệt may và sản phẩm công nghệ của Brazil mở ra cơ hội lớn cho các quốc gia sản xuất, xuất khẩu như Việt Nam.

Quan hệ thương mại Việt Nam - Brazil đã có những bước phát triển tích cực. Theo số liệu của Tổng cục Hải quan Việt Nam, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - Brazil năm 2025 đạt trên 7,8 tỷ USD, trong đó xuất khẩu của Việt Nam sang Brazil đạt khoảng 2,7 tỷ USD. Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực bao gồm điện thoại và linh kiện, máy vi tính và sản phẩm điện tử, dệt may, giày dép, thủy sản, hạt tiêu và một số mặt hàng khác. Tuy nhiên, xét trên quy mô nhập khẩu của Brazil, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vẫn còn ở mức khiêm tốn và chưa tương xứng với tiềm năng của thị trường này. 

Thông tin tổng quan về thương mại, bà Phạm Hồng Trang, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Brazil cho biết, quốc gia này không chỉ là một thị trường tiêu thụ quy mô lớn mà còn đóng vai trò là cửa ngõ chiến lược để hàng hóa Việt Nam tiến vào toàn bộ khối thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR). Dư địa tăng trưởng mạnh mẽ nằm ở các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như thủy sản, thực phẩm chế biến, dệt may và linh kiện điện tử. 

Dù vậy, bà Phạm Hồng Trang cũng đặc biệt lưu ý các nhà xuất khẩu cần cẩn trọng trước hệ thống rào cản kỹ thuật và phòng vệ thương mại khắt khe của nước sở tại. Hàng hóa ngoài khối MERCOSUR nhập khẩu vào Brazil phải đối mặt với mức thuế suất cao, bắt buộc dán nhãn bằng tiếng Bồ Đào Nha, có chứng nhận chuyên ngành riêng biệt cho từng nhóm sản phẩm nông thủy sản, sản phẩm y tế - mỹ phẩm và hàng công nghiệp.

Về cách thức kinh doanh của nhà mua hàng bản địa, ông Dionathan Santos, Chủ tịch Điều hành Phòng Thương mại Brazil - Việt Nam (BVC) thông tin, mặc dù là nền kinh tế năng động, có quy mô lớn nhưng doanh nghiệp nước ngoài không được phép tự đứng ra thông quan tại Brazil. Do đó, xuất khẩu sang nước này chỉ có thể áp dụng các điều kiện người mua chịu trách nhiệm làm thủ tục tại cảng như FOB (Free On Board), CFR (Cost and Freight), CIF (Cost, Insurance and Freight) hoàn toàn không áp dụng quy tắc DDP (Delivered Duty Paid - giao hàng đã thông quan nhập khẩu). Hệ quả là nhà nhập khẩu địa phương phải gánh chịu mức vận hành, thuế phí và kho bãi phát sinh đội lên từ 60% đến 100% so với giá FOB ban đầu, tạo ra áp lực trong việc đàm phán giá cả. 

Nhằm giảm thiểu các rủi ro cho doanh nghiệp mới tiếp cận thị trường, ông Dionathan Santos khuyến nghị các nhà xuất khẩu nên sử dụng các hệ thống tra cứu công khai của chính phủ Brazil để kiểm tra pháp nhân đối tác và luôn khởi đầu bằng những đơn hàng quy mô nhỏ, từng bước thăm dò thị trường trước khi thực hiện các hợp đồng giá trị lớn.

Ông Lê Trần Nhật Phương, Phó Tổng Giám đốc Công ty Bee Logistics, cho biết thị trường Brazil luôn được đánh giá là điểm đến giàu tiềm năng đối với hàng hóa xuất khẩu, song thực tế vận hành lại đặt ra những yêu cầu rất cao. Tuyến vận tải Việt Nam – Brazil hiện đang đối mặt với “thách thức kép” như thời gian vận chuyển kéo dài và thiếu ổn định do phụ thuộc vào hãng tàu cũng như mạng lưới trung chuyển; đồng thời phải đáp ứng các quy định hải quan khắt khe tại nước sở tại.

“Rào cản phổ biến trong tư duy thương mại truyền thống là xu hướng mặc định lựa chọn phương án có giá cước cơ bản thấp nhất, khi doanh nghiệp chỉ nhìn vào chi phí vận tải đơn lẻ (đường biển hoặc đường hàng không). Trên thực tế, tổng chi phí để hàng hóa cập bến bao gồm nhiều cấu phần như phí lưu bãi, lưu container, các phụ phí địa phương tại cảng (local charge), chi phí phát sinh do chỉnh sửa chứng từ sai sót, bảo hiểm và nhiều khoản liên quan khác”, ông Lê Trần Nhật Phương phân tích.

Đáng lưu ý, Brazil là một trong những thị trường yêu cầu mức độ chính xác và tính nhất quán của bộ chứng từ ở mức rất cao. Chỉ một sai lệch nhỏ giữa dữ liệu của vận đơn chủ (MBL) và vận đơn thứ cấp (HBL) cũng có thể làm gián đoạn toàn bộ quá trình thông quan tại cảng đích. Do đó, mọi lô hàng trước khi khởi hành đều cần được kiểm tra, rà soát hồ sơ và chứng từ một cách toàn diện, bảo đảm tuân thủ các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường này.

Theo ông Lê Trần Nhật Phương, quản trị chuỗi cung ứng cần được thực hiện xuyên suốt thông qua giám sát chặt chẽ toàn bộ chu trình của lô hàng từ trước khi đặt hàng, trước khi khởi hành, trong quá trình vận chuyển và tại điểm đến. Kiểm soát hiệu quả chuỗi cung ứng logistics không chỉ giúp doanh nghiệp bảo đảm biên lợi nhuận, mà còn góp phần bảo vệ uy tín thương mại quốc gia trên thị trường quốc tế./.