Công bố trên tạp chí Science, nghiên cứu xây dựng Atlat đa-omics miễn dịch Trung Quốc (CIMA) dựa trên dữ liệu của hơn 400 người trưởng thành khỏe mạnh. Atlat này kết hợp đồng thời thông tin về gene, RNA, protein, chuyển hóa và biểu sinh của hơn 10 triệu tế bào miễn dịch trong máu, qua đó cho phép mô tả toàn diện cách các tế bào này hoạt động.

So sánh với các bộ dữ liệu tương tự từ châu Âu (dự án OneK1K) và Nhật Bản (ImmuNexUT), nhóm tác giả cho thấy các con đường miễn dịch cốt lõi và các loại tế bào chính là tương đồng giữa các quần thể. Tuy nhiên, sự điều hòa di truyền và “trạng thái” của tế bào miễn dịch lại có nhiều khác biệt rõ rệt.

Khi phân tích các biến thể di truyền ảnh hưởng đến mức độ hoạt động của gene, hơn 93% các mục tiêu trong dữ liệu CIMA trùng lặp với bộ dữ liệu của Nhật Bản, nhưng chỉ khoảng 44% trùng lặp với nhóm người gốc châu Âu. Điều này cho thấy các nghiên cứu thiên về người châu Âu có thể bỏ sót nhiều cơ chế sinh học quan trọng.
Một ví dụ điển hình là biến thể rs11886530 – phổ biến ở người Đông Á nhưng hiếm gặp ở người châu Âu. Trong dữ liệu CIMA, biến thể này điều hòa các gene nhịp sinh học NPAS2 và NR1D1 trong tế bào T. Theo nhóm nghiên cứu, cơ chế này trước đây chưa từng được quan sát trong tế bào miễn dịch.

Các tác giả nhấn mạnh rằng việc bổ sung dữ liệu từ quần thể Trung Quốc, bên cạnh các dự án châu Á khác như ImmuNexUT, giúp phát hiện những liên hệ sinh học và di truyền mà các nghiên cứu tập trung vào châu Âu khó có thể nhận ra.

Nhờ quy mô mẫu lớn (428 người, từ 20–77 tuổi), nghiên cứu cũng phân tích được tác động của tuổi và giới đến hệ miễn dịch. Kết quả cho thấy tuổi càng cao thì số lượng bạch cầu thúc đẩy viêm càng tăng, đồng thời có sự thay đổi biểu hiện gene ở tế bào tua – những “sứ giả” quan trọng của hệ miễn dịch.

Về giới tính, nam giới có nồng độ cao hơn một số chất chuyển hóa, trong đó có 2,3-diphosphoglyceric acid – chất giúp hồng cầu giải phóng oxy hiệu quả hơn cho mô. Nam giới cũng có tỷ lệ tế bào T CD8⁺ (tế bào T “tiêu diệt”) cao hơn nữ giới. Các tế bào này chủ yếu là tế bào nhớ, ghi dấu các nhiễm trùng trước đây, thay vì tế bào “ngây thơ” sẵn sàng biệt hóa.

Theo các nhà khoa học, những khác biệt này có thể góp phần giải thích vì sao phụ nữ thường có đáp ứng miễn dịch mạnh hơn và phục hồi quần thể tế bào T nhanh hơn sau ức chế miễn dịch.
Các nhà nghiên cứu cho rằng CIMA cho thấy tầm quan trọng của việc mở rộng nghiên cứu hệ gene và miễn dịch sang các quần thể đa dạng hơn. Điều này không chỉ mang lại hiểu biết sinh học mới, mà còn là nền tảng để phát triển thuốc và chiến lược điều trị phù hợp cho từng nhóm dân cư.

Nhóm tác giả nhấn mạnh: “Xây dựng các atlat toàn diện cho mọi nhóm tổ tiên là bước đi thiết yếu hướng tới một kỷ nguyên y tế toàn cầu công bằng và chính xác hơn”./.

Baó ảnh Việt Nam/Thông tấn xã Việt Nam