Từ thích ứng sản xuất đến thay đổi tư duy phát triển
Tốt nghiệp ngành nông học (Đại học Nông lâm Thái Nguyên), sau nhiều năm kinh doanh trong lĩnh vực thức ăn chăn nuôi và thuốc thú y, chị Phạm Thị Hương (Phó Giám đốc Hợp tác xã Nông trại hữu cơ Thái Bình) nhận thấy sản xuất nông nghiệp truyền thống ngày càng đối mặt với nhiều rủi ro do biến động thời tiết, dịch bệnh và chi phí đầu vào gia tăng. Trong khi đó, nhu cầu của thị trường đối với nông sản sạch, an toàn ngày càng lớn.
Thay vì tiếp tục sản xuất theo lối cũ, năm 2019 chị Hương quyết định chuyển hướng sang sản xuất nông nghiệp hữu cơ theo mô hình tuần hoàn bắt đầu từ trang trại chăn nuôi gà an toàn sinh học sử dụng đệm lót sinh học xử lý chất thải. Nguồn chất thải sau xử lý được kết hợp với phôi nấm thải để tạo giá thể, phân bón hữu cơ phục vụ trồng nấm, nho, măng tây, dưa và nhiều loại rau màu khác. Mô hình khép kín giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường, tận dụng tối đa nguồn tài nguyên trong sản xuất và tiết kiệm đáng kể chi phí đầu vào.
Đặc biệt, trước những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, năm 2021 chị Hương tiếp tục đầu tư hệ thống nhà màng, tưới nhỏ giọt và tưới phun sương tự động, qua đó kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm, hạn chế sâu bệnh, giảm phụ thuộc vào điều kiện thời tiết và tiết kiệm nguồn nước tưới.
Trên diện tích khoảng 2 ha, chị Hương mạnh dạn đưa giống nho sữa Hàn Quốc, nho hạ đen vào canh tác hữu cơ với quy trình kiểm soát chặt chẽ các yếu tố kỹ thuật, giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và tạo ra những sản phẩm an toàn cho người tiêu dùng. Đến nay, Hợp tác xã nông trại hữu cơ Thái Bình của gia đình chị Hương đã từng bước tạo được chỗ đứng khi mỗi vụ nho sữa, nho hạ đen được nhiều thương lái tìm đến thu mua tại vườn với giá bán ổn định từ 150.000-250.000 đồng/kg.
Nếu như chị Phạm Thị Hương lựa chọn hướng đi dựa trên công nghệ cao thì Hợp tác xã Hoa sen Vân Đài lại tìm hướng thích ứng từ chính điều kiện tự nhiên của địa phương. Trước đây, khu vực thôn Vân Đài (xã Hồng Minh) là vùng đất trũng chuyên canh lúa nhưng hiệu quả kinh tế thấp. Những năm gần đây, tình trạng mưa lớn và ngập úng thường xuyên khiến sản xuất lúa gặp nhiều khó khăn. Thay vì cố gắng duy trì loại cây trồng không còn phù hợp, năm 2021 Hợp tác xã quyết định chuyển đổi sang trồng sen và các loại hoa, cây cảnh.
Chị Nguyễn Thị Chiến (Phó Giám đốc Hợp tác xã Hoa sen Vân Đài) cho biết, thay vì cố gắng duy trì loại cây trồng không còn phù hợp, Hợp tác xã lựa chọn cây sen với ưu điểm nổi bật là khả năng thích nghi tốt trong điều kiện ngập nước và thời tiết biến động. Trên diện tích khoảng 6 ha, Hợp tác xã hiện bảo tồn và phát triển hàng chục giống sen khác nhau, từ sen lấy hoa, lấy hạt, lấy ngó đến nhiều giống sen quý hiếm như sen ngàn cánh, sen ngàn cánh tịnh đế; trong đó, sản phẩm hạt sen khô và trà ướp sen đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao. Bên cạnh đó, Hợp tác xã còn luân canh thêm hoa lay ơn vào dịp cuối năm, vừa tận dụng diện tích, góp phần cải tạo đất vừa gia tăng giá trị kinh tế cho Hợp tác xã.
Gia tăng giá trị từ du lịch trải nghiệm
Không dừng lại ở mục tiêu sản xuất sạch, xanh, an toàn với người sử dụng, thân thiện với môi trường, nông dân Hưng Yên còn hướng tới phát triển kinh tế nông nghiệp đa giá trị; trong đó, du lịch trải nghiệm là hướng đi quan trọng giúp gia tăng thu nhập và nâng cao giá trị sản phẩm.
Những ngày đầu hè, khi vườn nho bước vào vụ thu hoạch, Hợp tác xã nông trại hữu cơ Thái Bình trở thành điểm đến của nhiều gia đình và học sinh. Du khách không chỉ được tham quan khu nhà màng, tìm hiểu quy trình sản xuất hữu cơ mà còn trực tiếp thu hoạch, thưởng thức nho tại vườn. Đây cũng là con đường chị Phạm Thị Hương theo đuổi gần 3 năm về mô hình "nông nghiệp xanh tuần hoàn kết hợp du lịch trải nghiệm" góp phần thay đổi nhận thức làm nông nghiệp của bà con địa phương.
Bà Nguyễn Thị Lý (thôn Vị Giang, xã Hồng Minh) cho biết, điều khiến bà bất ngờ là ngay tại quê hương mình lại có một vườn nho được canh tác hữu cơ bài bản, hiện đại. “Tôi rất thích khi được tham quan trong vườn, tận tay lựa chọn những chùm nho chín mọng để thưởng thức và mua về cho gia đình. Nho có vị thơm, giòn, ngọt tự nhiên. Không gian xanh, sạch, gần gũi mang lại cảm giác thư giãn và là một trải nghiệm rất thú vị”, bà Lý chia sẻ.
Theo chị Phạm Thị Hương, Phó Giám đốc Hợp tác xã nông trại hữu cơ Thái Bình, việc kết hợp sản xuất với du lịch trải nghiệm không chỉ giúp quảng bá sản phẩm mà còn tạo thêm nguồn thu từ dịch vụ, giảm áp lực tiêu thụ nông sản theo phương thức truyền thống. Nhờ thời tiết thuận lợi và tuân thủ quy trình canh tác, nho sữa, nho đen của hợp tác xã đạt sản lượng hơn 6 tấn với giá bán tại vườn khoảng 150.000 - 250.000 đồng/kg. Nho chín đến đâu được thu hoạch hết tới đó, thậm chí không đủ nhu cầu thị trường.
Còn tại Hợp tác xã Hoa sen Vân Đài, cánh đồng sen không chỉ là nơi sản xuất mà đã trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách. Mỗi mùa sen nở, hàng nghìn lượt du khách tìm đến tham quan, chụp ảnh, thưởng trà, tìm hiểu những câu chuyện văn hóa gắn với vùng đất Vân Đài.
Phó Giám đốc Hợp tác xã Hoa sen Vân Đài Nguyễn Thị Chiến cho biết, du lịch trải nghiệm giúp nâng cao giá trị của cây sen gấp nhiều lần so với chỉ sản xuất nông nghiệp đơn thuần, gấp 2-3 lần so với canh tác lúa truyền thống. Đây cũng là hướng đi giúp hợp tác xã phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nhu cầu của thị trường ngày càng thay đổi. Đặc biệt, với thương hiệu OCOP giúp hợp tác xã có điều kiện gia nhập sâu hơn vào chuỗi cung cấp của thị trường, từ đó phát triển, mở rộng mô hình theo hướng “một đất - hai giá trị”.
Đánh giá về hai mô hình trên, ông Vũ Hoàng Anh, Chủ tịch Hội Nông dân xã Hồng Minh cho rằng, điểm chung của hai mô hình là đã chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp đơn thuần sang tư duy kinh tế nông nghiệp đa giá trị, thích ứng với biến đổi khí hậu. Không chỉ tạo ra nông sản chất lượng, các hợp tác xã còn phát triển dịch vụ du lịch trải nghiệm, nâng cao giá trị sản phẩm, tạo thêm việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Hướng đi này có ý nghĩa mở lối nâng cao thu nhập cho người dân, đồng thời hướng đến xây dựng và phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp hiện đại trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp hiện nay./.
