ការស្វែងយល់

កំណប់ទ្រព្យមហាអំណាចរបស់ស្តេចនិងស្តេចក្រាញ់ង្វៀន

01/05/2022

ក្នុងចំណោមកំណប់ទ្រព្យជាតិនៅសារមន្ទីរវត្ថុបុរាណរាជវាំងហ្វេ ឆ្នាំងខ្នាតធំ ផើងជើងធូប និងកាំភ្លើងធំ បានចាត់ទុកជាវត្ថុតាងធ្វើដោយស្ពាន់ ដែលមានខ្នាតធំនិងប្រណីតជាងគេទាំងអស់។ កំណប់ទ្រព្យទាំងបីនេះ ជានិមិត្តរូបនៃមហាអំណាច ភាពម៉ឹងម៉ាត់ និងភាពរុងរឿងវិបុលភាព នៃស្តេចក្រាញ់និងស្តេចង្វៀន។

១. ឈុតឆ្នាំងស្ពាន់ខ្នាតធំ នាសម័យកាលស្តេចក្រាញ់ង្វៀន រួមមាន១០គ្រឿង ដែលមានខ្នាតនិងទម្ងន់ផ្សេងគ្នា បានសិតនៅសម័យរាជការស្តេចហៀនវឿងង្វៀនភុកតឹន (Hien Vuong Nguyen Phuc) (១៦៤៨ - ១៦៨៧) ជានិមិត្តរូបនៃមហាអំណាច ភាពរុងរឿង និងភាពម៉ឹងម៉ាត់ នៃរដ្ឋអំណាចខាងក្នុង បានទទួលស្គាល់ជារតនាវត្ថុជាតិនៅឆ្នាំ២០១៥។

ឆ្នាំងខ្នាតធំនេះ បានសិតនៅសម័យកាលខុសគ្នា នៃសតវត្សរ៍ទី១៧ ឆ្នាំងដែលមានអាយុកាលមុនគេបង្អស់ឆ្នាំ១៦៥៩ និងយឺតបំផុតនៅឆ្នាំ១៦៨៤។ ក្នុងនោះគួរកត់សម្គាល់គឺឆ្នាំងពីរគ្រឿងនេះ ដែលបានដាក់តម្កល់នៅទីលានវិហារកិនចាញ (Can Chanh) ក្នុងរាជវាំងហ្វេជារបស់មានខ្នាតធំបំផុត ធ្ងន់បំផុត។ ឆ្នាំងនៅមុខផ្ទះតាវូ (Ta Vu) សិតនៅឆ្នាំថិញដឹក (Thinh Duc) ទី៨ (ឆ្នាំ១៦៦០) និងឆ្នាំងមួយគ្រឿងទៀត នៅមុខផ្ទះហូវវូ (Huu Vu) សិតនៅឆ្នាំថិញដឹក (Thinh Duc) ទី១០ (ឆ្នាំ១៦៦២)។ ឆ្នាំងទាំងពីរគ្រឿងនេះ មានទម្ងន់ប្រហែល១.៥០០គីឡូវក្រាម រង្វង់មាត់២,២ម៉ែត្រ អង្កត់ផ្ចិត១,៨៣ម៉ែត្រ កម្ពស់១,០៥ម៉ែត្រ។

តាមអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវ ក្រៅពីក្បាច់តុបតែងជាប្រពៃណីវៀតណាមដូចជា៖ ក្បាច់សន្លឹកពោធិ៍ ផ្កា បក្សី បង្កាន់ដៃរមូលដូចខ្សែពួរ រូបនាគ នៅលើឆ្នាំងស្ពាន់ខ្នាតយក្ស នៅមានក្បាច់តុបតែងប្លែកជក់អារម្មណ៍ វិចិត្រសិល្បៈបែបលោកខាងលិចដូចជា៖ ស្លឹក Oak, ចំណុចមូល... ប្រការនេះ សឱ្យឃើញថាទំនងជាមានការពិគ្រោះពីជនបរទេស អ្នកទាំងនេះ ធ្វើការឱ្យរដ្ឋអំណាចស្តេចក្រាញ់ខាងក្នុងនៅសម័យកាលនេះ។ ដូច្នេះអាចនិយាយថា សម័យនេះបច្ចេកទេសសិតស្ពាន់ប្រពៃណីក្នុងស្រុក មានការរួមប្រាស្រ័យបច្ចេកទេសសិតស្ពាន់នៃលោកខាងលិច។

ឆ្នាំងស្ពាន់ខ្នាតធំនាសម័យស្តេចក្រាញ់ង្វៀន តម្កល់នៅទីលានកឹនចាញ (Can Chanh) ក្នុងរាជវាំងហ្វេ បានទទួលស្គាល់ជារតនាវត្ថុជាតិនៅឆ្នាំ២០១៥។ រូបថត៖ ថាញហ្វ័រ

ឆ្នាំងស្ពាន់មានទម្ងន់១.៥០០គីឡូក្រាម រង្វង់មាត់២,២ម៉ែត្រ អង្កត់ផ្ចិតខាងក្នុង១,៨៣ម៉ែត្រ កម្ពស់១,០៥ម៉ែត្រ។ រូបថត៖ ថាញហ្វ័រ

បង្កាន់ដៃបែបខ្សែពួររឹងមាំ។ រូបថត៖ ថាញហ្វ័របង្កាន់ដៃបែបខ្សែពួររឹងមាំ។ រូបថត៖ ថាញហ្វ័រ

២. កាំភ្លើងធំជាឈ្មោះកាំភ្លើងធំទាំង៩ដើម បានសិតនៅឆ្នាំ១៨០៣ ក្រោយរាជការស្តេចយ៉ាឡុង (Gia Long) (១៨០២ - ១៨២០) ជាអង្គស្តេចដំបូងបង្អស់នៃរាជការង្វៀន មានខ្នាតប្រហាក់ប្រហែលគ្នា កាំភ្លើងមួយមានប្រវែង៥,១៥ម៉ែត្រ ទម្ងន់ជាង១០តោន បានទទួលស្គាល់ជារតនវត្ថុជាតិនៅឆ្នាំ២០១២។

នៅលើកាំភ្លើងធំ ខាងគល់កាំភ្លើងសុទ្ធតែមានចារឈ្មោះតាមលំដាប់ពីទី១រហូតដល់ទី៩ ដំណាលនឹង “រដូវទាំងបួន” និង “ធាតុទាំង៥”។ កាំភ្លើង៤គ្រឿងនៅខាងឆ្វេង (ខាងក្រោយខ្លោងទ្វារថេញើន - The Nhon) មានលេខរៀងលំដាប់ពី១រហូតដល់៤ បានដាក់ឈ្មោះតាមរដូវកាល៖ រដូវផ្ការីក រដូវប្រាំង រដូវស្លឹកឈើជ្រុះ រដូវរងា កាំភ្លើង៥គ្រឿងនៅខាងស្តាំ (ខាងក្រោយខ្លោងទ្វារក្វាងដឹក - Quang Duc) មានលេខរៀងលំដាប់ពី៥រហូតដល់៩ បានដាក់ឈ្មោះតាមធាតុទាំង៥ គឺ៖ ធាតុឈើ ធាតុភ្លើង ធាតុដី លោហធាតុ ធាតុទឹក។

នៅលើកាំភ្លើងមានចារអក្សរពណ៌នាអំពីរបៀបប្រើកំសេវ របៀបបាញ់ និងឈ្មោះនៃអ្នកចូលរួមសិតកាំភ្លើង។ នៅឆ្នាំ១៨១៦ ស្តេចយ៉ាងឡុង (Gia Long) ប្រទាននាមកាំភ្លើងទាំង៩ “ថឹងវីវ៉ូដិចថឿងតឿងក្វឹន - Than Uy Vo Dich Thuong Tuong Quan” (មេទ័ពមហាអំណាចគ្មានគូរប្រៀប)។ កិត្តិនាមនេះ រួមនឹងឆ្នាំប្រទាននាមសុទ្ធតែបានចារអណ្តែតនៅលើជាយកាំភ្លើងទាំង៩។ ដើមសម័យកាលនៃរាជការង្វៀន កាំភ្លើងនេះបានដាក់តម្កល់នៅមុខសងខាងខ្លោងទ្វារង៉ម៉ោង (Ngo Mon)។ នៅឆ្នាំ១៩១៧ កាំភ្លើងទាំង៩បានរេមកដាក់នៅទីតាំងដូចសព្វថ្ងៃនេះ។

កាំភ្លើងធំទាំង៩សិតដោយស្ពាន់ បានទទួលស្គាល់ជារតនវត្ថុជាតិនៅឆ្នាំ២០១២។ រូបថត៖ ថាញហ្វ័រ

កាំភ្លើងធំនីមួយៗមានប្រវែង៥,១៥ម៉ែត្រ ទម្ងន់ជាង១០តោន បានសិតដោយស្ពាន់។ រូបថត៖ ថាញហ្វ័រ

កាំភ្លើងធំបានដាក់តម្កល់នៅសងខាងទ្វាររាជវាំងខាងក្នុង ចុងកាំភ្លើងបែរទៅទិសទីលានធំ នៅមុខខ្លោងទ្វារង៉ម៉ោង (Ngo Mon) នៃរាជវាំងហ្វេ។ រូបថត៖ ថាញហ្វ័រ

៣. ផើងជើងធូបដាក់តម្កល់នៅមុខទីលានថេមីវ (The Mieu) នៅក្នុងរាជវាំងហ្វេ បានសិតនៅឆ្នាំ១៨៣៥ ធ្វើសម្រេចនៅឆ្នាំ១៨៣៧ ក្រោយសម័យរាជការស្តេចមិញម៉ាង (Minh Mang) (១៨២០ - ១៨៤១) ជាសម័យកំពូលនៃសិល្បៈសិតស្ពាន់វៀតណាមនាសតវត្សរ៍ទី១៩ បានទទួលស្គាល់ជារតនវត្ថុជាតិនៅឆ្នាំ២០១២។

ផើងជើងធូបតំណាងឱ្យឯកភាពទឹកដី ផ្លូវការ និងចីរភាពនៃរាជការមួយ។ អាយុកាល ទម្ងន់នៃផើងជើងធូបនីមួយៗ បានចារនៅលើមាត់ផើង។ ផើងធ្ងន់បំផុតឈ្មោះកាវដិញ (Cao Dinh) (ប្រហែល២.៦០០គីឡូក្រាម) ស្រាលបំផុតឈ្មោះហ្វៀនដិញ (Huyen Dinh) (ប្រហែល១.៩៣០គីឡូម៉ែត្រ)។

និយាយអំពីអត្ថន័យនៃការសិតផើងជើងធូបទាំង៩ ស្តេចមិញម៉ាង (Minh Mang)មានព្រះបន្ទូលថា៖ “ផើងជើងធូបបង្ហាញពីរាជ្យសម្បត្តិត្រឹមត្រូវ ប្រជុំជោគវាសនា។ ពិតជាវត្ថុកម្រនៅវិហាររាជវាំង។ល។ អង្គអញ់នឹងបន្តស្នងតាមបុព្វការី តាមដំបូន្មនាមាគ៌ាជាក់ច្បាស់។ ឥឡូវចង់ត្រាប់តាមសម័យកាលដើម សិតផើងជើងធូបទាំង៩ សម្រាប់តម្កល់នៅវិហារថេមីវ (The Mieu)។ល។ នោះស្តែងបង្ហាញគោលបំណង់ចង់បានពាន់ឆ្នាំរឹងមាំ ស្នងបន្តដល់ជំនាន់ក្រោយ”។ (តាមសៀវភៅ “ដាយណាមធឺកលុក - Dai Nam Thu Luc”)។

ផើងជើងធូបនីមួយៗសុទ្ធតែមានឈ្មោះអក្សរហានពីរតួ ត្រូវនឹងឈ្មោះសោយរាជ្យនៃស្តេចរាជការង្វៀន និងរូបភាពតុបតែងទាំង១៧ បានសិតរំលេចយ៉ាងប្រណីតបង្ហាញទូទៅរូបភាពស្តីពី តារាសាស្រ្ត ភូមិសាស្រ្ត រូបទន្លេព្រៃភ្នំ សមុទ្រកោះ បក្សីសព្វសត្វ ដើមស្មៅ ឧបករណ៍ច្នៃ។ល។ ជាលក្ខណៈគម្រូនៃទឹកដី។

តាមអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវ ផើងជើងធូបមិនត្រឹមជាឈុត “សៀវភៅយឺដៀជី - Du Dia Chi - សៀវភៅពណ៌អំពីភូមិសាស្រ្តធម្មជាតិ” “សៀវភៅពហុផ្នែក” ពិសេស ដែលធ្វើដោយស្ពាន់របស់ប្រទេសវៀតណាម នាសតវត្សរ៍ទី១៩ នៅទាំងបង្កប់អត្ថន័យជាមហាអំណាចនៃរាជការ គ្រប់គ្រងទាំងស្រុងដែនដី (ទាំងផ្ទៃមេឃនិងតំបន់សមុទ្រ) និងធម្មជាតិនៃទឹកដី រួមនឹងកម្លាំងការពារបុរណភាពទឹកដី។ ប្រការនេះបង្ហាញច្បាស់ ត្រូវនឹងសំណូមពររបស់ស្តេចមិញម៉ាង (Minh Mang) ពេលបង្គាប់បញ្ជាក្រុមសិតស្ពាន់សិតផើងជើងធូបទាំង៩នោះគឺ៖ “ឥឡូវសិតផើងជើងធូប ចារឆ្លាក់ជារូបភាពទន្លេ ភ្នំ និងសព្វសត្វទាំងពួង ក៏មិនចាប់បាច់ត្រូវចារឆ្លាក់ទាំងអស់នោះទេ តែត្រូវចារច្បាស់ឈ្មោះ ឈ្មោះសោយរាជ្យ និង ប្រភពដើម ដើម្បីងាយពិនិត្យ“ (តាមសៀវភៅ“ដាយណាមធឺកលុក - Dai Nam Thu Luc”)។

ដោយតម្លៃវប្បធម៌ ប្រវត្តិសាស្រ្តពិសេសមានតែមួយ រតនវត្ថុជាតិផើងជើងធូបទាំង៩ បានមជ្ឈមណ្ឌលអភិរក្សកេរដំណែលទីក្រុងបុរាណហ្វេ ធ្វើសំណុំបែបបទដាក់ជូនអង្គការ UNESCO ពិនិត្យមើល ទទួលស្គាល់ជាកេរដំណែលឯកសារពិភពលោក។

ផើងជើងធូបទាំង៩ ចាត់ទុកជាស្នាដៃល្អឯកសិតស្ពាន់ស្រុកហ្វេ បានទទួលស្គាល់ជារតនវត្ថុជាតិឆ្នាំ២០១២ និងកំពុងបានដាក់ស្នើទៅអង្គការ ពិនិត្យទទួលស្គាល់ជាកេរដំណែលឯកសារពិភពលោក។ រូបថត៖ ថាញហ្វ័រ