ເຈ້ຍສາມີສີເຫຼືອງອ່ອນ, ຫຍາບ ແລະ ທົນທານດີ. ນອກຈາກໃຊ້ເພື່ອຕັດເປັນເຈ້ຍເງິນເຈ້ຍຄຳບູຊາໃນພິທີບູຊາຕ່າງໆແລ້ວ, ເຈ້ຍສາຍັງໃຊ້ຕິດຮ້ານບູຊາບັນພະບຸລຸດ, ປະດັບປະດາພາຍໃນເຮືອນ, ໃຊ້ເພື່ອຂຽນໜັງສືຍໍ, ໜັງສືຫ໊ານ (ໜັງສືຈີນເດີມ), ຍ້ອນວ່າ ເຈ້ຍສາຫຍາບ ແລະ ຊຶມຊັບມຶກໄດ້ດີ, ໜັງສືທີ່ຂຽນໃສ່ເຈ້ຍສາ ບໍ່ຈາງ ແລະ ບໍ່ລຶບຈັກເທື່ອ. ເຈ້ຍຊະນິດນີ້ ສາມາດຜະລິດໄດ້ດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ປ່າຫຼາຍຊະນິດ ແຕ່ສຳລັບພໍ່ແມ່ປະຊາຊົນເຜົ່າ ຢ້າວ ຢູ່ບ້ານ ແທັງເຊີນ, ບ້ານ ເຕິນເຊີນ, ເທດສະບານ ຫວຽດກວາງ, ເມືອງ ບັ໊ກກວາງ, ແຂວງ ຮ່າຢາງ ເຂົາເຈົ້າເຄີຍໃຊ້ຕົ້ນຊາງລໍເທົ່ານັ້ນ ເພື່ອຜະລິດ ແລະ ອະນຸລັກຮັກສາອາຊີບດັ້ງເດີມນີ້.
![](https://imagevietnam.vnanet.vn/Upload/2018/12/1/01122018201159161smdtanh1_ciyu_kvyk.jpg)
ອາຊີບຜະລິດເຈ້ຍສາຂອງຊົນເຜົ່າ ຢ້າວ ຢູ່ບ້ານ ແທັງເຊີນ (ພາບ: danviet.vn)
ປັດຈຸບັນ ທົ່ວບ້ານ ແທັງເຊີນ ມີກວ່າ 100 ຄອບຄົວ, ໃນນັ້ນ 100% ແມ່ນຊາວເຜົ່າ ຢ້າວ ແລະ ສ່ວນຫຼາຍບັນດາຄອບຄົວຢູ່ທີ່ນີ້ລ້ວນແຕ່ມີອາຊີບເຮັດເຈ້ຍສາ. ຕາມບັນດາຜູ້ອາຍຸສູງຢູ່ໃນບ້ານແລ້ວ, ອາຊີບຜະລິດເຈ້ຍສາຂອງຊົນເຜົ່າ ຢ້າວ ຢູ່ບ້ານ ແທັງເຊີນ ແມ່ນອາຊີບດັ້ງເດີມທີ່ໄດ້ສືບທອດກັນມາແຕ່ປີ 1925 ຈົນມາຮອດປັດຈຸບັນ. ເມື່ອປີ 1920 ພໍ່ເຖົ້າ ຈ້ຽວຢູ່ນຟິນ, ຊົນເຜົ່າ ຢ້າວ ຢູ່ບ້ານ ແທັງເຊີນ ຮຽນໄດ້ອາຊີບເຮັດເຈ້ຍສາ ແລະ ຖ່າຍທອດໃຫ້ລູກຫຼານໃນຕະກຸນ ຈ້ຽວ. ນັບແຕ່ປີ 1925 ເປັນ ຕົ້ນມາ, ອາຊີບເຮັດເຈ້ຍສາກໍຄ່ອຍໆພັດທະນາຂຶ້ນ. ແມ່ເຖົ້າ ຫຼີທິຮົ່ງ, ຢູ່ບ້ານ ແທັງເຊິນ ໃຫ້ຮູ້ວ່າ: ພໍ່ແມ່ຂອງແມ່ເຖົ້າໄດ້ສອນວິທີເຮັດເຈ້ຍສາໃຫ້ແຕ່ຄາວຍັງນ້ອຍ ແລະ ໄດ້ເຮັດເປັນອາຊີບນີ້ມາເປັນເວລາກວ່າ 30 ປີແລ້ວ. ເຈ້ຍໄດ້ຜະລິດຈາກວັດຖຸດິບຕົ້ນຕໍນັ້ນແມ່ນ ຕົ້ນຊາງລໍອ່ອນ ແລະ ປະເພດຕົ້ນໄມ້ເປັນເຄືອເພື່ອສ້າງຄວາມໜຽວໃຫ້ຕິດເຂົ້າກັນ. ແຫຼ່ງວັດຖຸດິບທີ່ນຳມາເຮັດເຈ້ຍສາແມ່ນມີພ້ອມຈາກໃນປ່າ, ຈາກສວນຄົວເຮືອນ ແລະ ບໍ່ສ້າງມົນລະພິດຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມ. ອາຊີບເຮັດເຈ້ຍຂອງພໍ່ແມ່ປະຊາຊົນ ດຳເນີນຕະຫຼອດປີ, ຫຼາຍສຸດແມ່ນເວລາສິ້ນກວ່າໝູ່ລະດູການຜະລິດກະສິກຳ.
“ເມື່ອເກັບກ່ຽວເອົາຕົ້ນຊາງລໍອ່ອນມາແລ້ວ ແມ່ນແຊ່ນ້ຳປູນໄວ້ ປະມານ 1 – 2 ເດືອນ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເອົາຂຶ້ນມາລ້າງໃຫ້ສະອາດ ແລະ ແຊ່ຄືນອີກກວ່າ 1 ເດືອນ ແລ້ວນຳໄປບົດ. ເມື່ອບົດໃຫ້ມຸ່ນແລ້ວແມ່ນຈະນຳມາລະລາຍປົນກັບນ້ຳ ແລະ ລາດໃຫ້ເປັນຕັບເຈ້ຍ, ໜີບໃຫ້ແຫ້ງ… ຈາກນັ້ນ ນຳມາລອກເອົາເທື່ອລະແຜ່ນ”.ເພື່ອເຮັດເຈ້ຍສາງາມໄດ້ນັ້ນ, ຜູ້ເຮັດຕ້ອງໄດ້ປະຕິບັດຕາມຫຼາຍຂັ້ນຕອນ ສະນັ້ນ ຕ້ອງມີຄວາມແຂງແຮງ ແລະ ປະນີດສູງ. ຍ້ອນວ່າ ບັນດາຂັ້ນຕອນຂອງການເຮັດເຈ້ຍລ້ວນແຕ່ຍາກເຊັ່ນ ການນຳວັດຖຸດິບຂຶ້ນມາຈາກການແຊ່, ການບົດວັດຖຸດິບ, ການລາດໃຫ້ເປັນແຜ່ນເຈ້ຍ, ການລອກເອົາເຈ້ຍ... ແມ່ເຖົ້າ ຫຼີທິຮົ່ງ, ຢູ່ບ້ານ ແທັງເຊິນ ໃຫ້ຮູ້ຕື່ມອີກວ່າ:
“ມື້ໃດກໍຕ້ອງເບິ່ງວ່າ ຢູ່ໜອງແຊ່ໄມ້ຊາງລໍ ມີນ້ຳພຽງພໍຫຼືບໍ່, ນ້ຳຕ້ອງຖ້ວມໄມ້, ຖ້ານ້ຳບໍ່ຖ້ວມໝົດ ແມ່ນຈະຜະລິດເຈ້ຍບໍ່ໄດ້. ເມື່ອກ່ອນ ແຊ່ໄມ້ຊາງລໍແລ້ວຕ້ອງຢຽບດ້ວຍຕີນໃຫ້ແຕກຫັກມຸ່ນອອກ, ຢຽບໝົດຕອນເຊົ້າຈິ່ງມີວັດຖຸດິບພຽງພໍສຳລັບການເຮັດເຈ້ຍໃນໜຶ່ງມື້. ດຽວນີ້ ມີຈັກບົດ ຊ່ວຍໃຫ້ຫຼຸດແຮງງານຫຼາຍສົມຄວນ ແລະ ບໍ່ລຳບາກຫຼາຍ”.
ໂດຍໄດ້ຮັບຄວາມເອົາໃຈໃສ່ຊ່ວຍເຫຼືອ ແລະ ໜູນຊ່ວຍຈາກອຳນາດການປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນ, ພໍ່ແມ່ປະຊາຊົນໃນບໍລິເວນບ້ານ ແທັງເຊີນ ໄດ້ໃຊ້ເຄື່ອງຈັກເຂົ້າໃນການຜະລິດເຈ້ຍສາ. ແຕ່ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ ຂັ້ນຕອນການປຸງແຕ່ງວັດຖຸດິບ, ວິທີການລາດໃຫ້ເປັນແຜ່ນ ແລະ ອ່າງລາດເຈ້ຍ ພໍ່ແມ່ປະຊາຊົນເຜົ່າ ຢ້າວ ຍັງຄົງຮັກສາຕາມແບບວິທີດັ້ງເດີມ. ແມ່ເຖົ້າ ລໍ່ທິວ້ຽນ ຢູ່ບ້ານ ແທັງເຊີນ ໃຫ້ຮູ້ວ່າ:
“ແຕ່ລະມື້, ເຮັດເຈ້ຍໄດ້ປະມານ 5 ມັດໃຫຍ່, ແຕ່ລະມັດມີ 80 ຕັບ, ແຕ່ລະຕັບມີ 5 ແຜ່ນ. ຊົນເຜົ່າເຮົາຕ້ອງຮັກສາອາຊີບນີ້ໃຫ້ລູກຫຼານ ເພື່ອໃນອະນາຄົດຜູ້ໃດກໍເຮັດເປັນ ເພື່ອເຮັດບຸນເຮັດງານລ້ວນແຕ່ມີເຈ້ຍໄວ້ໃຊ້”.
ປັດຈຸບັນ ບັນດາຄອບຄົວຢູ່ບ້ານ ແທັງເຊິນ ສາມາດເຮັດເຈ້ຍໄດ້ສະເລ່ຍໜ້ອຍສຸດແມ່ນ 5 ມັດໃຫຍ່/1 ມື້, ໄລ່ສະເລ່ຍຄອບຄົວອາຊີບເຮັດເຈ້ຍນີ້ສາມາດເຮັດເຈ້ຍໄດ້ປະມານ 150 ມັດໃຫຍ່/ປີ. ຜະລິດຕະພັນທີ່ໄດ້ເຮັດອອກມາ ແມ່ນຈະນຳອອກສູ່ຕະຫຼາດບໍລິໂພກ, ດ້ວຍລາຄາຂາຍແຕ່ 180.000 – 250.000 ດົງ/ມັດໃຫຍ່ ຂຶ້ນກັບແຕ່ລະຍາມວັນບຸນຕ່າງໆ. ຜ່ານນັ້ນ, ປະຊາຊົນ ແທັງເຊີນ ບໍ່ພຽງແຕ່ມີລາຍຮັບຕື່ມໃນເວລາຫວ່າງ ເທົ່ນນັ້ນແຕ່ຍັງຮັກສາອາຊີບດັ້ງເດີມຂອງຊົນເຜົ່າຕົນໄວ້ໄດ້ນຳອີກ. ລຸງ ລໍ່ດຶກຈິ່ວ ນາຍບ້ານ ບ້ານ ແທັງເຊິນ ໃຫ້ຮູ້ວ່າ:
“ພວກຂ້າພະເຈົ້າມີຄວາມເອກອ້າງທະນົງໃຈຕໍ່ອາຊີບເຮັດເຈ້ຍສາທີ່ເປັນມູນເຊື້ອ ເຊິ່ງມີມາແຕ່ດົນນານຂອງພໍ່ແມ່, ບັນພະບຸລຸດປະໄວ້ໃຫ້ ແລະ ຈະພະຍາຍາມຮັກສາ, ເສີມຂະຫຍາຍອາຊີບນີ້. ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະສ້າງຫໍວາງສະແດງກ່ຽວກັບອາຊີບເຮັດເຈ້ຍສາ, ໝູ່ບ້ານຫັດຖະກໍາ ແລະ ບັນດາອຸປະກອນເຮັດເຈ້ຍສາຫັດຖະກຳແຕ່ສະໄໝກ່ອນ. ຈາກນັ້ນ ຮັກສາໄວ້ໃຫ້ຄົນລຸ້ນໜຸ່ມ ເພື່ອໃຫ້ລູກຫຼານຮູ້ຈັກເຖິງອາຊີບນີ້ ແລະ ຮັກສາບັນດາຈຸດວັດທະນະທຳຂອງຊົນເຜົ່າ ຢ້າວ ໄວ້. ສິ່ງລ້ຳຄ່າທີ່ສຸດນັ້ນແມ່ນ ອາຊີບເຮັດເຈ້ຍສາຢູ່ບ້ານ ແທັງເຊີນ ຍາມໃດຄົນລຸ້ນພໍ່ລຸ້ນແມ່ກໍໄດ້ຖ່າຍທອດວິຊາອາຊີບໃຫ້ລູກຫຼານ ແລະ ສ່ວນຫຼາຍລ້ວນແຕ່ຮູ້ຈັກເຖິງວິທີເຮັດເຈ້ຍສາ ມາແຕ່ຄາວຍັງນ້ອຍ”.
ເພື່ອຟື້ນຟູໝູ່ບ້ານອາຊີບເຮັດເຈ້ຍສາຂອງຊາວເຜົ່າ ຢ້າວ ໄດ້ນັ້ນ, ໃນປີຜ່ານມາ ມີ 4 ຄອບຄົວຢູ່ບ້ານ ແທັງເຊິນ ໄດ້ຮັບການໜູນຊ່ວຍເຄື່ອງຈັກບົດວັດຖຸດິບ 4 ເຄື່ອງຈາກສະມາຄົມຊາວກະສິກອນເມືອງ ບັ໋ກຢາງ ເພື່ອຫຼຸດຜ່ອນກຳລັງແຮງງານຂອງປະຊາຊົນ ແລະ ເພີ່ມປະລິມານຜະລິດຕະພັນຂຶ້ນ. ແຂວງ ຮ່າງຢາງ ໄດ້ຮັບຮອງເອົາອາຊີບເຮັດເຈ້ຍສາຂອງຊົນເຜົ່າ ຢ້າວ ຢູ່ບ້ານ ແທັງເຊີນ, ເທດສະບານ ຫວຽດກວາງ, ເມືອງ ບັ໊ກຢາງ ເປັນໝູ່ບ້ານອາຊີບດັ້ງເດີມ, ພ້ອມທັງສ້າງບ້ານ ແທັງເຊີນ ກາຍເປັນໝູ່ບ້ານວັດທະນະທຳທ່ອງທ່ຽວວົງຄະນະຍາດ, ທ່ອງທ່ຽວຊີວະພາບ ຕິດພັນກັບອາຊີບເຮັດເຈ້ຍສາ ເພື່ອດຶງດູດແຂກທ່ອງທ່ຽວທີ່ມາຢ້ຽມຢາມ ຮ່າຢາງໃຫ້ນັບມື້ນັບຫລາຍ.
(ແຫຼ່ງຄັດຈາກ VOV)