ຮ້ານຂາຍນ້ຳຫວານຖົ່ວ ອົງຢູ ຕັ້ງຢູ່ໃນຮ່ອມທາງນ້ອຍຂອງຕາແສງ 2, ອວ່າຍໜ້າອອກໄປທາງແມ່ນ້ຳ ກ່າເມົາ ຍາມໃດກໍ່ມີແຂກມາຢ່າງຄັບຄາໜາແໜ້ນ. ເຈົ້າຂອງຮ້ານແມ່ນແມ່ຍິງ 2 ຄົນມີອາຍຸເກືອບ 70 ປີ, ຜົມງອກໝົດແຕ່ຍັງມີຄວາມຫ້າວຫັນເຮັດນ້ຳຫວານແຕ່ລະຈອກໃຫ້ແກ່ແຂກ. ນັ້ນແມ່ນນ້ອງສາວ 2 ຄົນຂອງ ອົງຢູ, ເຈົ້າຂອງເກົ່າຂອງຮ້ານ ແລະ ສືບຕໍ່ຂາຍນ້ຳຫວານຖົ່ວແທນອ້າຍຂອງຕົນ ແລະ ນຳເອົາບັນດາລົດຊາດຂອງນ້ຳຫວານຖົ່ວຊະນິດຕ່າງໆທີ່ລື້ງເຄີຍພ້ອມກັບນ້ຳແຂງໄສ ມາສູ່ຄົນ ກ່າເມົາ ແລະ ແຂກຄົນ. ປ້າ ໂງທິອຽນ ເຈົ້າຂອງຮ້ານນ້ຳຫວານຖົ່ວ ໃຫ້ຮູ້ວ່າ:
ເມື່ອກ່ອນແມ່ນແມ່ ແລະ ອ້າຍຂາຍ, ແມ່ເສຍແລ້ວ, ອ້າຍກໍ່ປ່ວຍ, ດັ່ງນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ຂາຍອີກ, ປະຈຸບັນ ສອງເອື້ອຍນ້ອງສືບຕໍ່ຂາຍ, ໄດ້ຂາຍມາເປັນເວລາ 54 ປີແລ້ວ. ນ້ຳຫວານຖົ່ວມີຫຼາຍຊະນິດຄື: ຖົ່ວຂຽວ, ຖົ່ວແດງ, ແປ້ງເຜືອກ, ໜາກນັດ, ກ້ວຍ….
ຊາວ ກ່າເມົາ ຫຼາຍຄົນໄດ້ເອີ້ນ ນ້ຳຫວານຖົ່ວ ແມ່ນເຍື່ອງໜຶ່ງໃນຄາວເຍົາໄວ. ນີ້ແມ່ນສະຖານທີ່ລື້ງເຄີຍຂອງຊຸມມື້ທີ່ແມ່ເອົາເງິນໃຫ້ມາແວ່ມາຮ້ານກິນນ້ຳຫວານຖົ່ວທີ່ຫວານເຢັນ. ເພື່ອນ ເຈຶອງທິຕູຈິງ ໃຫ້ຮູ້ວ່າ:
ມື້ນີ້ກັບເມືອບ້ານ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເລືອກຮ້ານນ້ຳຫວານແຫ່ງນີ້ ຍ້ອນບັນຍາກາດສະຫງົບງຽບ, ຢາກເບິ່ງອອກໄປແມ່ນ້ຳ. ຂ້າພະເຈົ້າຮູ້ຈັກກັບຮ້ານນ້ຳຫວານແຫ່ງນີ້ນັບແຕ່ເວລາຮຽນມັດທະຍົມຕອນຕົ້ນ, ຄາວຍັງນ້ອຍເຄີຍໄປຫຼີ້ນນຳໝູ່, ດຽວນີ້ໄປຮຽນຢູ່ ໄຊງ່ອນ, ເມື່ອກັບເມືອບ້ານກໍ່ແວ່ຮ້ານແຫ່ງນີ້.
ຢູ່ແຂວງ ກ່າເມົາ ມີຮ້ານຂາຍເຂົ້າໜົມ ບັນກົງ ຫຼາຍຮ້ານ, ຮ້ານແຕ່ລະແຫ່ງພັດໄດ້ຕິດພັນກັບຄວາມລື້ງເຄີຍ ແລະ ເລື່ອງລາວສະເພາະທີ່ກ່ຽວຂ້ອງເຖິງຊີວິດຂອງ ປຊຊ ຢູ່ອ້ອມແອ້ມ. ຢູ່ນີ້, ເຂົາເຈົ້າບໍ່ໄດ້ເອີ້ນຊື່ປ້າເຈົ້າຂອງຮ້ານດ້ວຍຊື່ແທ້, ຫາກໄດ້ເອີ້ນວ່າ ປ້າຂາຍ ບັນກົງ, ຜູ້ທີ່ເຮັດອາຫານທີ່ແຊບໆໃນທຸກຕອນແລງ. ປ້າ ຮວ່າງທິຄຽມ ໃຫ້ຮູ້ວ່າ:
ຂ້າພະເຈົ້າຂາຍເຂົ້າໜົມນີ້ມາໄດ້ 35 ປີແລ້ວ, ແຕ່ກ່ອນແມ່ຂ້າພະເຈົ້າຂາຍ, ດຽວນີ້ກໍ່ຂາຍຕາມແມ່, ເຂົ້າໜົມນີ້ເຮັດດ້ວຍແປ້ງເຂົ້າຈ້າວ, ເຂົ້າໜຽວ, ຖົ່ວຂຽວ, ຊີ້ນໝູ, ແລ້ວເອົາໄປຈືນ. ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຂາຍນັບແຕ່ປີ 1990 ມາຮອດດຽວນີ້, ກໍ່ບໍ່ໄດ້ກຳໄລຫຼາຍແຕ່ກໍ່ພໍຢູພໍກິນ.
ຢູ່ຫ່າງຈາກຮ້ານຂາຍ ບັນກົງ, ຢູ່ຕາແສງ ອານຊວຽນ ກໍ່ມີຮ້ານຂາຍກະແລມກ້ວຍແຫ່ງໜຶ່ງທີ່ຍາມໃດກໍ່ມີແຂກມາຫຼາຍ, ພິເສດແມ່ນບັນດາເພື່ອນໜຸ່ມ. ເຖິງເບິ່ງຄືວ່າ ຮ້ານແຫ່ງນີ້ໄດ້ສ້ອມແປງໃໝ່ຢ່າງໃຫ່ຍໂຕສວຍງາມ ແຕ່ກໍ່ມີບັນດາເຍື່ອງອາຫານທີ່ໄດ້ຄົງຕົວມາເປັນເວລານັບສີບໆປີແລ້ວ. ປ້າ ຟ້າມທິມີຮວ່າ, ເຈົ້າຂອງຮ້ານ ໃຫ້ຮູ້ວ່າ:
ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຂາຍມາເປັນເວລາ 40 ປີແລ້ວ, ຂາຍບັນດາເຍື່ອງອາຫານພື້ນເມືອງ, ແມ່ໄດ້ຖ່າຍທອດເຄັດລັບໃຫ້. ກະແລມກ້ວຍ ມີແປ້ງ, ກ້ວຍ ແລະ ກະທິ…
ກ່າເມົາ ແມ່ນແຂວງທີ່ມີເນື້ອທີ່ປູກກ້ວຍຫຼາຍກ່ວາໝູ່ຢູ່ເຂດພາກຕາເວັນຕົກທາງພາກໃຕ້ ຫວຽດນາມ. ຈາກກ້ວຍໜ່ວຍຫອມແຊບ, ປຊຊ ໄດ້ເຮັດເປັນກະແລມທີ່ລຽບງ່າຍແຕ່ມີລົດຊາດສະເພາະຂອງເຂດແມ່ນ້ຳ. ນັ້ນແມ່ນລົດຊາດຫວານຊ້ອຍຂອງກວ້ຍນ້ຳສຸກ ປະສົມກັບລົດຊາດມັນໆຂອງກະທິ, ຖົ່ວດິນ… ແມ່ນເຍື່ອງຂອງຫວານທີ່ຫວານ, ແຊບ, ເຢັນ ເໝາະກັບອາກາດຮ້ອນເອົ້າຂອງເຂດຕາເວັນຕົກທາງພາກໃຕ້ທີ່ສຸດ.
ຮ້ານຂາຍອາຫານນ້ອຍແຕ່ລະຮ້ານຢູ່ແຂວງ ກ່າເມົາ ຄືວ່າໄດ້ເກັບເລື່ອງລາວສະເພາະຂອງຫຼາຍລຸ້ນຄົນ. ເມື່ອມາແຫ່ງນີ້, ເຂົາເຈົ້າບໍ່ພຽງແຕ່ໄດ້ຮັບປະທານບັນດາເຍື່ອງອາຫານທີ່ເຂັ້ມຂຸ້ນໄປດ້ວຍລົດຊາດພິເສດສະເພາະເທົ່ານັ້ນ, ຫາກຍັງໄດ້ກັບຄືນສູ່ບັນຍາກາດທີ່ລຽບງ່າຍ, ສະຫງົບງຽບ ແລະ ຈັງຫວະການດຳລົງຊີວິດທີ່ໄປຊ້າໆຂອງເຂດພາກຕາເວັນຕົກໃນເມື່ອກ່ອນອີກດ້ວຍ./.
