Không gian trưng bày di sản Thăng Long dưới lòng Nhà Quốc hội
Giữa trung tâm chính trị của đất nước, ngay dưới nền tòa nhà Quốc hội, tồn tại một không gian đặc biệt – khu trưng bày khảo cổ học được xem như bảo tàng khảo cổ đầu tiên của Việt Nam. Không ồn ào hay phô trương, nơi đây lặng lẽ lưu giữ những dấu tích có tuổi đời hàng thế kỷ, phản ánh sinh động sự phát triển lâu dài và liên tục của kinh đô Thăng Long xưa. Với hàng trăm di vật cùng nhiều di tích gốc được bảo tồn nguyên trạng, khu vực trưng bày này mang đến cho người xem cảm giác như đang bước xuống một “lớp trầm tích” của lịch sử, nơi những câu chuyện về cư dân và đời sống của các triều đại dần hiện ra từ lòng đất.
Khu trưng bày được hình thành sau cuộc khai quật lớn kéo dài nhiều năm do các nhà khảo cổ học Việt Nam thực hiện. Trong quá trình thi công Nhà Quốc hội, những phát hiện quan trọng đã buộc các nhà quản lý và giới khoa học phải nhìn nhận lại tầm vóc và giá trị của khu vực trung tâm Hoàng Thành Thăng Long. Tại đây, các tầng văn hóa chồng xếp lên nhau qua nhiều thời kỳ nối tiếp, từ trước khi hình thành kinh đô Thăng Long vào TK X cho đến khi nơi này trở thành Thủ đô của Việt Nam. Những lớp đất, những nền móng kiến trúc, những mảng tường cũ hay các di vật nhỏ bé như mảnh gốm, đồng tiền, đồ dùng sinh hoạt… đều góp phần khắc họa bức tranh toàn diện về đời sống đô thị cổ.
Với diện tích rộng dưới khu vực phía Đông tòa nhà Quốc hội, không gian ngầm này được thiết kế vừa mang tính bảo tồn, vừa đáp ứng yêu cầu trưng bày hiện đại. Các hiện trạng khảo cổ quan trọng được giữ nguyên vị trí, bao phủ bởi hệ thống sàn kính và ánh sáng chuyên dụng, giúp người xem có thể quan sát trực tiếp như đang đứng trong hố khai quật. Tiếp cận theo cách này, công chúng không chỉ thấy được các di vật rời rạc mà còn cảm nhận được cấu trúc, bố cục cũng như môi trường hình thành của từng dấu tích.
Một trong những điểm nhấn của khu vực là không gian tái hiện văn hóa tiền Thăng Long, bao gồm các giai đoạn kéo dài trước khi vua Lý Công Uẩn dời đô vào TK X. Những trưng bày này hé lộ về một trung tâm dân cư phát triển sớm, có quy hoạch và tổ chức khá bài bản. Các kiến trúc nền móng, giếng nước, các dấu tích liên quan đến hoạt động nghi lễ hay sinh hoạt hằng ngày cho thấy cư dân thời kỳ đó đã có một nền văn hóa phong phú và ổn định. Những hiện vật như đồ gốm, dụng cụ sinh hoạt, tiền tệ hay dấu vết về chăn nuôi – điển hình như các mộ động vật – góp phần cho thấy đời sống kinh tế và tinh thần của cư dân cổ.
Không chỉ dừng lại ở việc trưng bày các hiện vật vật chất, khu khảo cổ dưới Nhà Quốc hội còn ứng dụng công nghệ để tăng tính tương tác. Nhiều mô phỏng 3D, hình ảnh minh họa, phim tư liệu và bảng thông tin được lồng ghép nhằm giúp người xem dễ hình dung sự biến đổi không gian đô thị qua các thời kỳ. Nhờ vậy, mỗi hiện vật đều có “tiếng nói” riêng, gắn với câu chuyện của từng giai đoạn lịch sử. Công chúng – đặc biệt là học sinh, sinh viên, người yêu khảo cổ học – có thể trải nghiệm quá trình “giải mã” lịch sử một cách sống động và trực quan, thay vì chỉ nhìn những cổ vật đứng yên sau tủ kính.
Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội có diện tích 20ha, bao gồm khu khảo cổ học 18 Hoàng Diệu và các di tích còn sót lại trong khu di tích thành cổ Hà Nội như Bắc Môn, Đoan Môn, Hậu Lâu, rồng đá điện Kính Thiên, nhà con rồng, nhà D67 và cột cờ Hà Nội. Cụm di tích này được bao bọc bởi 4 con đường: phía Bắc là đường Phan Đình Phùng, phía Nam là đường Điện Biên Phủ, phía Đông là đường Nguyễn Tri Phương và phía Tây là đường Hoàng Diệu. Khu di tích Hoàng thành Thăng Long được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa thế giới năm 2010, với những giá trị di sản, kiến trúc, văn hóa được kết tinh qua hàng nghìn năm lịch sử.
Điểm đặc biệt của không gian này là nó nằm ngay dưới công trình biểu tượng của quyền lực nhà nước hiện đại. Sự “giao thoa” giữa hiện tại và quá khứ tạo nên một cảm xúc đặc biệt: ngay bên dưới nơi các quyết sách của đất nước được thông qua là những tầng văn hóa kết tinh từ hàng trăm năm trước. Điều đó không chỉ nhắc nhở về truyền thống và cội nguồn, mà còn thể hiện sự trân trọng đối với di sản văn hóa dân tộc trong bối cảnh phát triển ngày nay.
Đối với du khách, khu trưng bày khảo cổ dưới Nhà Quốc hội không chỉ là điểm tham quan, mà còn là hành trình khám phá về lịch sử Việt Nam theo cách khác biệt. Qua mỗi bước chân, người xem như đang di chuyển từ một thời kỳ này sang thời kỳ khác, từ dấu tích của những cư dân cổ đến các nền móng kiến trúc của kinh đô, rồi đến những hiện vật ghi dấu sự chuyển giao giữa các triều đại. Dù không phô trương quy mô, không gian này vẫn mang sức hút riêng bởi chiều sâu văn hóa và giá trị học thuật quý báu.
Ngày nay, khu khảo cổ dưới Nhà Quốc hội vừa là điểm đến văn hóa, vừa là minh chứng cho nỗ lực gìn giữ di sản giữa lòng đô thị hiện đại. Nhờ sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và trưng bày, nơi đây trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, đưa những câu chuyện lịch sử của Thăng Long – Hà Nội sống dậy một cách tự nhiên và gần gũi hơn với công chúng./.
- Bài và ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam


















