Giữ hồn Thăng Long qua lễ rước “Vua sống” ở Đền Sái
Ngày 27/2/2026 (tức 11 tháng Giêng năm Bính Ngọ), xã Thư Lâm (Hà Nội) khai mạc Hội Đền Sái Xuân Bính Ngọ 2026 trong không khí trang trọng và rộn ràng đầu xuân. Việc Lễ hội Đền Sái được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, cùng lễ khánh thành tu bổ đình Thụy Lôi, không chỉ tôn vinh một nghi lễ độc đáo mà còn khẳng định nỗ lực gìn giữ hồn cốt Thăng Long qua nghi thức rước "Vua sống” (Vua giả) - biểu tượng của ký ức lịch sử và sức sống cộng đồng trong Hà Nội hôm nay.
Mùa lễ hội năm nay mang ý nghĩa đặc biệt khi Lễ hội Đền Sái chính thức được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, ghi nhận giá trị lâu đời và sức sống bền bỉ của một di sản cộng đồng giữa lòng Thủ đô. Cũng trong dịp này, công trình tu bổ, tôn tạo Đình Thụy Lôi - một hạng mục quan trọng trong quần thể di tích được khánh thành sau hơn một năm thi công, tạo nên không gian văn hóa - tín ngưỡng hài hòa, trang trọng cho lễ hội.
Ngay từ sáng sớm, đường làng Thư Lâm rộn rã với tiếng trống chiêng, cờ hội phấp phới, các đoàn rước tập trung tại khu vực Đình và Đền Sái chuẩn bị cho nghi thức trọng tâm. Lễ hội Đền Sái vốn được xem như một biểu tượng văn hóa truyền thống gắn với tín ngưỡng thờ Đức Huyền Thiên Trấn Vũ - vị thần được tôn kính là bậc thánh linh phù trợ cho Vua An Dương Vương trong truyền thuyết xây dựng thành Cổ Loa; nghi lễ này vừa là sinh hoạt tín ngưỡng, vừa là diễn xướng văn hóa dân gian độc đáo.
Điểm nhấn thu hút nhất của lễ hội là đoàn rước Vua giả - những người cao niên có uy tín trong cộng đồng được dân làng suy tôn đảm nhận vai vua, chúa và các quan lại, mặc trang phục truyền thống uy nghiêm. Theo truyền thống, đoàn rước gồm kiệu Chúa, kiệu Vua và các chức sắc như Quan Thự Vệ, Quan Tán Lý, Quan Đề Lĩnh và Quan Trấn Thủ, tạo nên một “bảo tàng sống” lưu giữ ký ức lịch sử và tri thức bản địa.
Trong đoàn rước, Vua giả - người được dân làng chọn thỉnh ngồi kiệu dưới tàn lọng, được hộ tống bởi phường nhạc, đội múa và quan lại. Đoàn rước diễu hành đi qua các tuyến đường làng với sắc phục rực rỡ, tiếng nhạc lễ tưng bừng, thu hút sự chú ý của đông đảo người dân và du khách. Người xem chăm chú theo dõi từng nghi thức, từ giây phút đoàn di chuyển cho tới dừng lại tại Đồng Chầu - nơi Vua xuống kiệu, đi lên Gò Vọng để làm lễ bái vọng Đức Thánh Huyền Thiên tại Đền Sái.
Song song với nghi thức của Vua, kiệu Chúa cũng tiến về phía Đền Thượng để thực hiện nghi lễ truyền thống như ươm gươm, chém ba nhát vào hòn đá - một nghi thức mang nhiều tầng nghĩa biểu trưng gốc rễ trong sinh hoạt tín ngưỡng dân gian trước khi Chúa vào đền lễ bái bài vị Cao Sơn Đại Vương. Sau các nghi thức này, Vua trở lại đình làng, ngự trên ngai vàng trong tiếng reo vui mừng của bà con làng xóm.
Không chỉ là một cuộc rước kiệu đơn thuần, lễ hội còn là dịp để cộng đồng tái hiện hình tượng hoàng quyền trong bối cảnh văn hóa - lịch sử, nơi cư dân cùng dòng họ, các giáp hội và thế hệ trẻ tham gia vào mọi công đoạn chuẩn bị, từ tuyển chọn trang phục, sắp đặt nghi lễ đến diễu hành, nhằm kế thừa và truyền dạy giá trị văn hóa truyền thống. Điều này góp phần tạo nên sức sống bền vững cho lễ hội trong đời sống cộng đồng đương đại, đồng thời nuôi dưỡng ý thức giáo dục đạo lý “uống nước nhớ nguồn” cho thế hệ trẻ.
Bên cạnh nghi lễ rước Vua giả, Lễ hội Đền Sái năm Bính Ngọ 2026 còn diễn ra các hoạt động văn hóa, nghệ thuật truyền thống khác cùng các nghi lễ tế tự, thu hút hàng ngàn người dân và du khách khắp nơi về trải nghiệm không khí lễ hội đầu xuân. Lễ hội năm nay không chỉ là biểu tượng văn hóa đặc sắc một vùng đất mà còn là điểm nhấn sống động trong bản đồ di sản văn hóa Việt Nam, góp phần gìn giữ và phát huy truyền thống văn hóa dân tộc giữa nhịp sống hiện đại.
Bài và ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam