របាំ Xoe នៃប្រជាជននៅតំបន់ពាយព្យ
យោងទៅតាមរឿងព្រេង របាំ Xoe បានលេចចេញប្រហែល ១០ សតវត្សមុន នាគ្រាដំបូងរបាំនេះគ្រាន់តែមានសកម្មភាពសាមញ្ញមួយ ដើម្បីមនុស្សកាន់ដៃគ្នាសំដៅបំបាត់ការភ័យខ្លាចនៅក្នុងភ្នំព្រៃ នាពេលយប់។ បន្ទាប់មកវាបានក្លាយជារបាំនៅតំបន់ភ្នំ ដែលបានសម្តែងក្នុងឱកាសនៃការបង្កើតភូមិ បានសម្តែងឱ្យបម្រើស្តេច បន្ទាប់មកបានអភិវឌ្ឍយ៉ាងត្រចះត្រចង់ទៅជារបាំដ៏ល្បីល្បាញរបស់ ជនជាតិថៃនៅភាគពាយ័ព្យ។ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២១ សិល្បៈ Xoe ថៃ ត្រូវបានអង្គការ UNESCO ចុះបញ្ជីជាបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីដែលតំណាងនឲ្យមនុស្សជាតិ។
ស្រុកកំណើតនៃរបាំ Xoe ថៃ
យោងតាមឯកសារបុរាណរបស់ជនជាតិថៃនៅភាគពាយ័ព្យ ប្រហែលសតវត្សទី ១០ មេកុលសម្ព័ន្ធតំបន់ មឿងឡូ (Muong Lo) (ក្នុងខេត្ត អៀនបាយ (Yen Bai) បច្ចុប្បន្ន) គឺជា លោក ឡាកទ្រឿង (Lac Truong)ដែលបានបង្កើតសិល្បៈ Xoe ថៃ នេះឡើង ។ ហើយលោកគឺជាអ្នកដែលបានដឹកនាំជនជាតិថៃទៅកាន់តំបន់ មឿងស ( Muong So) (នៅក្នុងស្រុក ផុងថូ (Phong Tho) ខេត្ត ឡាយចូវ (Lai Chau) សព្វថ្ងៃនេះ) ដើម្បីរានដីនិងបង្កើតភូមិមួយ។ តាមរឿងព្រេងនិទានថា តំបន់ថ្មីនេះគឺជាកន្លែងដែលរបាំ Xoe រីកចំរើននិងរីករាលដាលពាសពេញភាគពាយ័ព្យ។
ដំបូងឡើយ របាំ Xoe បានបង្រៀនដោយមេកុលសម្ព័ន្ធលោក ឡាកទ្រឿង (Lac Truong) គ្រាន់តែជាវិធីដែលមនុស្សប្រុសស្រីកាន់ដៃគ្នា បង្កើតជាវង្វង់ជុំវិញភ្លើង។ បន្ទាប់មក ពួកគេបានរាំនិងស្រែក ដើម្បីបណ្តេញសត្វព្រៃ និងបំបាត់ការភ័យខ្លាចតែប៉ុណ្ណោះ។ ថែមទាំងវាបង្ហាញពីសាមគ្គីភាពក្នុងសហគមន៍ ផងដែរ។ ក្រោយមកទៀត ដើម្បីធ្វើអោយរបាំ Xoe កាន់តែមានភាពរស់រវើក ជនជាតិថៃបានលេងចាប៉ី Tian qin (មានប្រភពដើមមកពីប្រទេសចិន) ដែលរួមផ្សំជាមួយស្គរ គង និងខ្មួស។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក របាំ Xoe ត្រូវបានគេសម្តែងក្នុងបណ្តាសកម្មភាពវប្បធម៌របស់ជនជាតិថៃ តាំងក្នុងពីពិធីគ្រួសារតូចៗ ដូចជា ពិធីឡើងគេហដ្ឋានថ្មី ពិធីមង្គលការ ពិធីខ្លាន់ស្លារហូតដល់ពិធីបុណ្យធំៗនៃភូមិ។ ដូច្នេះហើយ ប្រជាជននៅតំបន់ មឿងឡូ (Muong Lo) ជឿថា វង្វង់ Xoe កាន់តែធំ កាន់តែមានសុភមង្គល ឆ្នាំនោះម្រមូលផលជាច្រើនសន្ធឹក ជីវិតកាន់តែរីកចម្រើន ហើយអ្នកភូមិកាន់តែមានសុភមង្គល។
យោងតាមសិប្បករ ឡូវ៉ាន់ បៀន (Lo Van Bien) នៅសង្កាត់ ទ្រូងតាម (Trung Tam) ទីរួមស្រុក ងៀឡូ ( Nghia Lo) ដែលជាអ្នកសិក្សាអំពីវប្បធម៌ថៃនៅ តំបន់មឿងឡូ (Muong Lo) បាននិយាយថា សព្វថ្ងៃនេះ Xoe មានរបាំចំនួន ៣៦ ប៉ុន្តែរបាំទាំងអស់មានប្រភពដើមនិងបានកែប្រែពីរបាំ Xoe បុរាណចំនួន ៦ ។ របាំ Xoe បុរាណទាំង ៦ នេះមិនត្រឹមតែសម្រាប់ការសម្តែងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងនាំមកនូវគំនិតនៃជីវិត របៀបគិត និងរបៀបរស់នៅរបស់សហគមន៍ជនជាតិថៃជាច្រើនជំនាន់។ ឧទាហរណ៍ របាំ "xoe រង្វង់" បង្ហាញពីសាមគ្គីភាព និងការភ្ជាប់សហគមន៍; របាំ «លើកកន្សែងអញ្ជើញស្រា » ដើម្បីបង្ហាញក្តីស្រលាញ់ចំពោះភ្ញៀវដែលមកផ្ទះលេងត្រូវមានកែវស្រា ដើម្បីអញ្ជើញ; របាំ "រាំទៅមុខ ថយក្រោយ ទ្រេតចុះក្រោមធ្លាក់" បញ្ជាក់ថា ទោះបីជាស្ថានសួគ៌ និងផែនដីច្របូកច្របល់ក៏ដោយ ក៏ក្រុមជនជាតិភាគតិចនៅតែមិនអាចបំបែកបានទេ; របាំ"បោះកន្សែង” គឺជារបាំ Xoe ដ៏រស់រវើក និងអស្ចារ្យបំផុត ដែលបង្ហាញពីសេចក្តីរីករាយនៃមង្គលការ។ រីឯការឡើងផ្ទះថ្មីវិញ របាំ វង្វង់និងទះដៃ បង្ហាញពីការពេញចិត្ត ធូរធារ....
មុនពេលជ័យជំនះ ឌៀនបៀនភូ (Dien Bien Phu) (ឆ្នាំ ១៩៥៤) តំបន់រស់នៅរបស់ជនជាតិថៃទាំងមូលនៅ មឿងស (Muong So) ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ "ស្តេចថៃ" ដែវ វ៉ានអឹន (Deo Van An) ដែលជាព្រះអង្គរស្រលាញ់របាំ Xoe ដូច្នេះហើយមានក្រុម Xoe រាប់រយនៅក្នុងតំបន់។ ពិធីបុណ្យ Xoe ត្រូវបានធ្វើឡើងជាទៀងទាត់។ ក្នុងឱកាសពិធីបុណ្យ Xoe បានរៀបចំប្រុសស្រីជនជាតិថៃបានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅមាត់ទន្លេ ណឹមណា (Nam Na) ដើម្បីនិយាយ ស្គាល់គ្នា និងរាំរបាំ Xoe ជាមួយគ្នា។ ពេលយប់មកដល់ ការច្រៀងហៅមិត្ត សំឡេងនៃចាប៉ី Tian qin បានបន្លឺឡើង ក្រោមពន្លឺភ្លើងដ៏ភ្លឺចែងចាំង បង្កើតរាត្រី Xoe កាន់តែស្រមើស្រមៃនិងរង្វង់ Xoe កាន់តែធំទៅៗ ម្តងៗ ហាក់ដូចជាមិនចេះចប់។
យោងតាមលោកស្រីសាស្ត្រាចារ្យរង បណ្ឌិត ង្វៀន ធីហៀន ( Nguyen Thi Hien) អតីតនាយិការងនៃវិទ្យាស្ថានវប្បធម៌ និងសិល្បៈជាតិវៀតណាមបានឲ្យដឹងថា ជាមូលដ្ឋាននៃរបាំ Xoe មានបីប្រភេទសំខាន់ៗ៖ ពិធី Xoe សម្តែងរបាំ Xoe និង Xoe រង្វង់។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩០រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ក្លឹបរបាំ Xoe ថៃ បានរីកចម្រើន ហើយនៅឆ្នាំ ២០១៩ ខេត្ត អៀនបាយ (Yen Bai) មានក្រុមប្រហែល ១៨០ ក្រុម ខេត្ត ឌៀនបៀន (Dien Bien) មាន ១២៧៣ ក្រុម ខេត្ត ឡាយចូវ (Lai Chau) មានជាង ១០០ ក្រុម ហើយខេត្ត សើនឡា ( Son La) មានប្រហែល ១៧០០ ក្រុម ... ដែលបង្កើតចំនួនសិល្បករ សល្បការិនីសម្តែងរបាំ Xoe កាន់តែច្រើនជាង ។
អាចនិយាយបានថា ក្នុងសម័យអាណានិគមបារាំង ពីរបាំប្រជាប្រិយ របាំ Xoe បានក្លាយជា "របាំមួយបានសម្តែងក្នុងរាជវាំង" ដែលបម្រើដល់មេកុលសម្ព័ន្ធនៅភូមិភាគពាយ័ព្យ និងមន្ត្រីបារាំង។ សិល្បការិនី ឡូធីផែ (Lo Thi Phe) (បានទទួលមរណភាពហើយ) ដែលធ្លាប់បំរើការក្នុងក្រុមរបាំ Xoe របស់ស្តេច ដែវវ៉ាន់អឹន (Deo Van An) បាននិយាយថា ក្រុម Xoe មកពី តំបន់មឿងស (Muong So) មុនឆ្នាំ ១៩៥៤បានរួមធ្វើដំណើរជាមួយជនជាតិបារាំងទៅកាន់ទីក្រុងប៉ារីស (បារាំង) ដើម្បីសំដែងរបាំ Xoe ផ្កា , របាំ Xoe មួក របាំ Xoe ផ្កាជើងគោរ របាំ Xoe កន្សែង ... ជាពិសេស បានទាក់ទាញជនជាតិលោកខាងលិចនៅពេលនោះ។
ឆ្លងកាត់នៃពេលវេលា ពីតំបន់មឿងឡូ (Muong Lo) មឿងស (Muong So) រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន របាំ Xoe បានអភិវឌ្ឍយ៉ាងត្រចះត្រចង់ ក្លាយជា “កំណប់” វប្បធម៌របស់ប្រជាជនថៃនិងជារបាំរួមដែលជានិមិត្តរូបនៃសាមគ្គីភាពរបស់ជនជាតិភាគពាយព្យ។
ទេសចរណ៍ស្រុកកំណើតនៃរបាំ Xoe
នៅភាគពាយ័ព្យសព្វថ្ងៃនេះ មានតំបន់ចំនួន ៤ ដែលមានប្រជាជនថៃរស់នៅយ៉ាងច្រើនកុះកគឺស្រុក មឿងថាញ (Muong Thanh) (ខេត្ត ឌៀបបៀន (Dien Bien)), ស្រុក មឿងឡូ (Muong Lo) (ខេត្ត អៀនបាយ (Yen Bai)), ស្រុក មឿងថាន (Muong Than) (ខេត្ត ឡាយចូវ (Lai Chau)) និង ស្រុក មឿងតាច (Muong Tac) (ខេត្ត សើនឡា (Son La))។ នៅទីនោះមានមានក្រុម Xoe ល្បីៗ ដូច្នេះហើយពេលភ្ញៀវមកទស្សនាមួយក្នុងចំណោមបណ្តាស្រុកខាងលើនេះ ភ្ញៀវនឹងមានឱកាសរីករាយជាមួយ "ពិធីជប់លៀង Xoe" ពិសេសរបស់អ្នកស្រុក ព្រោះវាហាក់បីដូចជានៅទីណាដែលមានប្រជាជនថៃរស់នៅ ទីនោះមានសិល្បៈ Xoe ។
យោងតាមលោកស្រី ដូធីតាក (Do Thi Tac) អ្នកស្រាវជ្រាវនិងប្រមូលវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ នៅខេត្ត ឡាយចូវ (Lai Chau) បានឲ្យដឹងថា Xoe គងគឺជាពិធីបុណ្យធំបំផុតនៃនិទាឃរដូវរបស់សហគមន៍ជនជាតិថៃ នៅភាគពាយ័ព្យ និងជាពិសេសនៅស្រុក មឿងថាញ (Muong Thanh) ។ ជនជាតិថៃសរៀបចំ Xoe គង ដើម្បីបួងសួងអាកាសធាតុអំណោយផល ដំណាំល្អនិងភូមិដ៏សុខសាន្ត។ ពិធីបុណ្យ Xoe គងមានភាពល្បីល្បាញខ្លាំងណាស់ ដែលវាត្រូវបានប្រដូចទៅនឹងពិធីបុណ្យមួយ។ ពីព្រោះ ពិធីបុណ្យ Xoe គងមានរបាំដ៏ទាក់ទាញជាច្រើន ដូចជាពិធីជប់លៀងដែលមានមុខម្ហូបឆ្ងាញ់ៗជាច្រើន។
នៅក្នុងសំឡេងពិរោះនៃចាប៉ី Tian qin លាយឡំជាមួយនឹងសម្លេងសើចរបស់ប្រុសស្រីនៃភូមិឆ្ងាយបានមកនិងប្រមូលគ្នា។ សំឡេងគង និងស្គរដាស់តឿនភ្ញៀវទេសចរឲ្យចូលរួមក្នុងពិធីបុណ្យនេះ។ នៅពេលនោះ មិនរើសអើងជនជាតិថៃ ជនជាតិម៉ុង ឬជនជាតិយ៉ាវ ឬដីទំនាប ឬខ្ពង់រាប តំបន់ភ្នំព្រៃទេ... ពួកគេទាំងអស់បានកាន់ដៃគ្នាយ៉ាងតឹងរ៉ឹង បង្កើតជាវង្វង់ Xoe ហើយរាំតាមចង្វាក់ភ្លេងនៃសំឡេងចាប៉ី Tian qin បន្លឺឡើងជុំវិញភ្លើង សម្លឹងមើលពីចម្ងាយ ប្រដូចជាផ្កាជើងគោយក្សរីកនៅកណ្តាលភ្នំ និងព្រៃឈើ។
នៅជ្រលងភ្នំក្នុងស្រុក ឌៀនបៀន (Dien Bien) និងទីក្រុង ឌៀនបៀនភូ (Dien Bien Phu) ដែលជាកន្លែងរស់នៅរបស់ជនជាតិថៃខ្មៅ របាំ Xoe ត្រូវបានយកចិត្តទុកដាក់និងកសាងជាផលិតផលទេសចរណ៍សំខាន់ដោយគណៈកម្មាធិការប្រជាជនខេត្ត។ ដូច្នេះហើយ មកដល់ខេត្ត ឌៀនបៀន (Dien Bien) ថ្ងៃនេះ ភ្ញៀវទេសចរណ៍មិនត្រឹមតែទៅទស្សនាតំបន់ទេសភាពប៉ុណ្ណោះទេ ស្វែងយល់ពីកេរ្តិ៍ដំណែលប្រវត្តិសាស្ត្រដែលទាក់ទងជាមួយជ័យជំនះ ឌៀនបៀនភូ (Dien Bien Phu) "ល្បីល្បាញក្នុងទ្វីបទាំងប្រាំ"... ប៉ុន្តែថែមទាំងអាចស្វែងយល់ពីសម្រស់ដ៏គួរឱ្យទាក់ទាញរបស់ពិធីបុណ្យ Xoe ទៀតផង។ រាត្រីពិធីបុណ្យនេះមានក្រុម Xoe ជាង ១០០០ ក្រុម នៅក្នុងភូមិដូចជា ភូមិ មេន (Men) ភូមិ តែន (Ten) ភូមិ កមី (Co My) ភូមិ ភៀងឡើយ (Phieng Loi) ... របស់ជនជាតិថៃខ្មៅ ដែលតែងតែត្រៀមខ្លួនជាស្រេច ដើម្បីសម្តែងជូនភ្ញៀវទស្សនា។
ជនជាតិថៃនៅស្រុក ម៉ាយចូវ (Mai Chau) (ខេត្តហ័រប៊ិញ (Hoa Binh)) ក៏បង្កើតក្រុម Xoe ដើម្បីបម្រើភ្ញៀវទេសចរណ៍ផងដែរ។ ជាគំរូគឺភូមិ ឡាក (Lac) ភូមិ ប៉ម កោង (Pom Coong) គឺជាភូមិអភិវឌ្ឍន៍ទេសចរណ៍សហគមន៍ចំនួនពីរដែលមានក្រុម Xoe ជិត ១០ ក្រុម ។ លោកស្រី វី ធីទៀត (Vi Thi Tuyet) សមាជិការក្រុម Xoe នៅភូមិ ឡាក (Lac) បានសារភាពថា៖ "សម្រាប់ជនជាតិថៃយើង របាំ Xoe មិនចាំបាច់បង្រៀនទេ យើងស្គាល់ Xoe នាពេលធំឡើង"។
សម្រាប់ជនជាតិថៃ របាំ Xoe គឺដូចជាផ្នែកមួយនៃជីវិត ដូចជាអាហារ និងទឹកជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ របាំ Xoe មិនត្រឹមតែជាមុខម្ហូបខាងវិញ្ញាណ ដែលមិនអាចខ្វះបានរបស់ជនជាតិថៃប៉ុណ្ណោះទេ។ ប៉ុន្តែវាបានក្លាយទៅជាវប្បធម៌រួមរបស់សហគមន៍បណ្តាជនជាតិនិងជាផលិតផលវប្បធម៌និងទេសចរណ៍តែមួយគត់របស់ភូមិភាគពាយ័ព្យសព្វថ្ងៃនេះ។/.
- អត្ថបទ៖ ផុងធូ
- រូបថត៖ កាសែតរូបភាពវៀតណាម ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានវៀតណាម
- បច្ចេកទេស កាហ្រ្វិក៖ ត្រាងញុង