Việt Nam làm chủ công nghệ chế tạo UAV để thúc đẩy phát triển kinh tế tầm thấp
Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang dịch chuyển trọng tâm từ mặt đất lên bầu trời. Không còn bó hẹp trong không gian quân sự, phương tiện bay không người lái (UAV) đang trở thành chiếc chìa khóa vàng mở ra một không gian tăng trưởng kinh tế mới mang tên "kinh tế tầm thấp". Tại Việt Nam, sự giao thoa giữa năng lực nội địa hóa công nghệ và nhu cầu tối ưu hóa năng suất xã hội đang tạo ra một bệ phóng lí tưởng. Nghị quyết 57 của Bộ chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia ra đời đã thúc đẩy việc làm chủ công nghệ UAV và khai phá vùng trời dưới 1.000 mét không chỉ là lời giải cho bài toán tăng trưởng GDP, mà còn là chiến lược cốt lõi để quốc gia định hình vị thế công nghệ độc lập, tự chủ trong một kỉ nguyên đầy biến động.
Xu thế toàn cầu và bước chuyển mình chiến lược của Việt Nam
Khái niệm "kinh tế tầm thấp" (Low-Altitude Economy) đang nhanh chóng trở thành một trong những thuật ngữ kinh tế định hình tương lai toàn cầu. Đây là mô hình kinh tế tổng hợp, lấy các hoạt động bay có người lái và không người lái ở tầng khí quyển thấp (thường tính từ mặt đất đến độ cao dưới 1.000 mét) làm động lực, kết hợp với các ngành dịch vụ, hạ tầng kĩ thuật và chuỗi cung ứng công nghệ liên quan. Trong không gian này, phương tiện bay không người lái (UAV) đóng vai trò là hạt nhân công nghệ cốt lõi và là xung lực thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu ngành sâu sắc.
Theo các báo cáo phân tích thị trường quốc tế mới nhất, quy mô ngành kinh tế tầm thấp toàn cầu có thể đạt khoảng 700 tỷ USD vào năm 2035 và có thể vươn tới con số 1.500 tỷ USD vào năm 2040. Nhiều cường quốc kinh tế như Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản, các quốc gia thuộc Liên minh Châu Âu đã nhanh chóng thể chế hóa không gian này, đưa nó vào chiến lược phát triển quốc gia nhằm giải quyết bài toán giao thông, logistics chặng cuối và quản trị đô thị thông minh. Điển hình như tại Trung Quốc, quốc gia đi đầu trong việc thương mại hóa UAV dân dụng, nền kinh tế tầm thấp đã được chính thức đưa vào báo cáo công tác của Chính phủ như một động cơ tăng trưởng mới, đóng góp hàng chục tỉ USD vào quy mô kinh tế quốc gia thông qua việc kết nối các trung tâm công nghiệp lớn.
Sự bùng nổ của công nghệ UAV trên thế giới không đơn thuần là một xu hướng công nghệ nhất thời, mà là một sự thay đổi sâu sắc về phương thức vận hành nền sản xuất xã hội. Từ việc vận chuyển hàng hóa logistics cứu trợ y tế khẩn cấp, giám sát hành lang an toàn điện năng, đo đạc trắc địa địa hình phức tạp, cho đến quản lí nông nghiệp chính xác cao, UAV đã chứng minh hiệu quả kinh tế vượt trội khi cắt giảm lên tới 40% chi phí vận hành và rút ngắn hơn 50% thời gian so với các phương thức truyền thống. Các chuyên gia kinh tế quốc tế nhận định, quốc gia nào làm chủ được công nghệ tầng không thấp sẽ sở hữu lợi thế cạnh tranh khổng lồ, kiểm soát được chuỗi giá trị có mức biên lợi nhuận cao trong nền kinh tế số.
Riêng tại Việt Nam, theo các chuyên gia, tiềm năng của kinh tế tầm thấp có thể đạt tới 10 tỉ USD, và Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành trung tâm công nghiệp tầm thấp của khu vực và thế giới. Những năm gần đây, mô hình kinh tế này đã bắt đầu được triển khai ở một số địa phương. Ví dụ năm 2019 Quảng Ninh tổ chức dịch vụ bay ngắm cảnh Vịnh Hạ Long bằng thủy phi cơ. Tp. Hồ Chí Minh triển khai tour ngắm cảnh từ trên cao bằng trực thăng từ năm 2022, và mới đây khai trương tuyến bưu chính UAV xuyên biển đầu tiên nối Cần Giờ - Vũng Tàu. Drone cũng đã được thử nghiệm giao hàng cứu trợ tại Thái Nguyên, Tuyên Quang, Bắc Ninh và giao hàng tự động tại khu logistics Lạng Sơn, giúp rút ngắn thời gian, giảm chi phí và khắc phục hạn chế địa hình.
Đánh giá về lĩnh vực này, chuyên gia kinh tế Trần Anh Tùng (Trường ĐH Kinh tế - Tài chính Tp. Hồ Chí Minh) cho rằng, tiềm năng kinh tế tầm thấp của nước ta là rất lớn, cơ hội cho doanh nghiệp giao thông vận tải và logistics cực kì rộng mở khi mô hình này giải quyết được những điểm nghẽn địa lí.
Nhận thức được tầm quan trọng của lĩnh vực kinh tế đầy mới mẻ và giàu tiềm năng này, Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách quan trọng. Đặc biệt, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã định hướng chiến lược nhằm thúc đẩy chuyển đổi số tổng thể và phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao, trong đó công nghệ hàng không vũ trụ và phương tiện bay tự hành được xác định là những mũi nhọn ưu tiên.
Sự quan tâm của các cấp quản lí tại Việt Nam đã có bước chuyển dịch mang tính bước ngoặt: không còn nhìn nhận UAV thuần túy dưới góc độ an ninh quốc phòng, mà đã chủ động mở rộng sang bài toán kinh tế dân sinh và thương mại hóa quốc gia. Việt Nam đang nỗ lực nghiên cứu, từng bước hoàn thiện hành lang pháp lí quản lí vùng trời tầm thấp, thiết lập các tiêu chuẩn kĩ thuật an toàn để sẵn sàng đón nhận làn sóng đầu tư mạnh mẽ từ cả khu vực công và tư nhân vào hệ sinh thái giàu tiềm năng này.
Nội lực công nghệ Việt và bài toán cộng sinh kinh tế
Nhìn vào nội lực hiện tại, Việt Nam đang sở hữu những lợi thế và tiềm năng lớn trong việc tự chủ công nghệ nghiên cứu, chế tạo UAV. Khác với nhiều quốc gia đang phát triển phải phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn thiết bị nhập khẩu từ nước ngoài, các tập đoàn công nghệ lớn cùng các viện nghiên cứu, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam đã sớm làm chủ được nhiều công đoạn then chốt trong chuỗi giá trị sản xuất. Năng lực tự chủ này không còn là những định hướng mang tính lí thuyết, mà đã được chứng minh bằng những thành công thực tế trên thị trường quốc tế cao cấp. Điển hình như dòng UAV đa năng Hera của Realtime Robotics Vietnam, một sản phẩm mang tinh thần "Make in Vietnam" hoàn toàn do kĩ sư trong nước thiết kế từ bo mạch đến phần mềm, hiện đã xuất khẩu thành công sang thị trường Mỹ và châu Âu nhờ sở hữu sức nâng tải trọng vượt trội gấp 10 lần các đối thủ cùng kích cỡ trên thế giới. Hay như cột mốc hợp tác chiến lược từ Tập đoàn CT Group Việt Nam khi kí kết thỏa thuận cung ứng 5.000 UAV vận tải tầm xa sang thị trường Hàn Quốc với tỉ lệ nội địa hóa thiết kế cấu trúc vô cùng ấn tượng.
Cùng với khối tư nhân, các trụ cột công nghệ nhà nước như Tập đoàn Viettel cũng đã làm chủ hoàn toàn công nghệ thiết kế, chế tạo và sản xuất UAV lưỡng dụng "made in Vietnam". Các dòng sản phẩm này phục vụ đắc lực cho cả mục đích quốc phòng và các ứng dụng dân sự (giám sát hạ tầng, nông nghiệp, cứu hộ…). Đi sâu vào hệ sinh thái phụ trợ, các doanh nghiệp Việt như Gremsy cũng đã định vị được thương hiệu toàn cầu chuyên cung cấp thiết bị ổn định camera (gimbal) công nghiệp xuất khẩu sang hơn 30 quốc gia.
Trí tuệ Việt đã khẳng định được vị thế rõ nét khi làm chủ từ khâu tối ưu hóa thiết kế kiểu dáng khí động học, lập trình phần mềm lõi điều khiển thông minh, cho đến tích hợp hệ thống phần cứng và phát triển các thuật toán tự hành. Việc nâng cao tỉ lệ nội địa hóa này khẳng định rằng Việt Nam hoàn toàn đủ năng lực hình thành một ngành công nghiệp chế tạo công nghệ cao có chiều sâu ngay trong nước mà không bị rơi vào cái bẫy lắp ráp gia công đơn thuần.
Theo ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch thường trực kiêm Giám đốc điều hành Mạng lưới Công nghệ Hàng không – Vũ trụ và Thiết bị bay không người lái Việt Nam (UAV Việt Nam), nếu có thể tận dụng tốt cơ hội và vượt qua thách thức về công nghệ lõi, Việt Nam có thể trở thành một trung tâm UAV hàng đầu ASEAN trong vòng 10 năm tới, với những sản phẩm Made in Vietnam không chỉ phục vụ trong nước mà còn vươn tầm thế giới.
Sự phát triển mạnh mẽ của năng lực chế tạo nội địa này diễn ra ngay vào thời điểm nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước nhu cầu cấp bách phải cấu trúc lại để nâng cao năng suất lao động. Lĩnh vực nông nghiệp của nước ta, vốn là trụ đỡ kinh tế quốc gia, đang khát các giải pháp số hóa để hiện đại hóa sản xuất. Việc ứng dụng rộng rãi UAV trong việc phun thuốc bảo vệ thực vật, gieo hạt diện rộng và giám sát sức khỏe cây trồng theo thời gian thực không chỉ giúp tiết kiệm đến 90% lượng nước, 30% lượng thuốc, mà quan trọng hơn là bảo vệ trực tiếp sức khỏe cho người nông dân Việt Nam. Bên cạnh đó, ngành logistics Việt Nam cũng đang đối mặt với áp lực lớn về việc cắt giảm chi phí vận chuyển vốn đang ở mức khá cao so với trung bình khu vực. Sự xuất hiện của UAV giao hàng chặng cuối tại các địa bàn có địa hình chia cắt phức tạp, vùng sâu vùng xa, hải đảo, hoặc áp dụng vào mô hình chuyển phát nhanh tại các đô thị lớn đang tắc nghẽn giao thông chính là một lời giải mang tính đột phá.
Có thể thấy rõ, nhu cầu nội tại từ thực tiễn của nền kinh tế chính là một thị trường tiêu thụ khổng lồ, là "đơn đặt hàng" lớn nhất để nuôi dưỡng, kích thích ngành công nghệ chế tạo UAV trong nước phát triển vượt bậc. Ngược lại, một ngành chế tạo UAV tự chủ, làm chủ mã nguồn sẽ cung cấp các công cụ thiết bị có độ tùy biến cao, giá thành hợp lí và đảm bảo tuyệt đối an toàn an ninh dữ liệu để nền kinh tế tầm thấp vận hành một cách an toàn, bền vững.
Tuy nhiên, để mối quan hệ cộng sinh giữa công nghệ chế tạo UAV và nền kinh tế tầm thấp thực sự cất cánh, bài toán lớn nhất cần giải quyết lúc này là xây dựng một cơ chế chính sách, hành lang pháp lí đồng bộ và thông thoáng. Các chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực kinh tế và công nghệ đều đồng thuận cho rằng, Việt Nam cần sớm áp dụng cơ chế quản lí thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) linh hoạt cho các ứng dụng UAV thương mại. Việc đơn giản hóa quy trình thủ tục cấp phép bay, phân định rõ ràng ranh giới vùng trời tầm thấp dành riêng cho mục đích phát triển kinh tế dân sự, phối hợp nhịp nhàng với công tác đảm bảo an ninh quốc phòng là những bước đi quyết định. Nhà nước cần đóng vai trò dẫn dắt, kiến tạo thông qua các chính sách ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp, hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn ưu đãi cho các hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) về UAV. Đồng thời, việc kích cầu bằng cách ưu tiên sử dụng các sản phẩm UAV nội địa trong các dịch vụ công như đo đạc bản đồ quốc gia, quản lý bảo vệ rừng, giám sát môi trường hay cứu hộ cứu nạn thiên tai sẽ tạo ra bệ đỡ kinh tế vững chắc, thúc đẩy các doanh nghiệp công nghệ Việt tự tin đầu tư sâu hơn vào lĩnh vực này.
Việc phát triển công nghệ chế tạo UAV và khai phá không gian kinh tế tầm thấp không còn là một câu chuyện mang tính viễn cảnh của tương lai xa, mà đã trở thành một yêu cầu chiến lược cấp thiết mang tính thời điểm của nền kinh tế Việt Nam hiện nay. Sở hữu năng lực tự chủ công nghệ chế tạo chính là chiếc chìa khóa vàng giúp nước ta chủ động đón đầu làn sóng tăng trưởng mới mà không bị lệ thuộc vào công nghệ bên ngoài. Bằng việc kết hợp hài hòa giữa sức mạnh trí tuệ công nghệ nội địa và một tư duy quản lí nhà nước thông thoáng, đổi mới, Việt Nam hoàn toàn có thể biến bầu trời tầm thấp thành một động cơ kinh tế mới đầy uy lực, thúc đẩy đất nước hiện thực hóa khát vọng cất cánh mạnh mẽ, thịnh vượng và bền vững trong kỉ nguyên số toàn cầu./.
Theo Fortune Business Insights, công ty nghiên cứu thị trường và tư vấn chiến lược toàn cầu có trụ sở chính tại Pune, Maharashtra, Ấn Độ, thị trường máy bay không người lái (UAV) toàn cầu năm 2025 được định giá 41,27 tỷ USD và dự kiến sẽ tăng từ 47,55 tỷ USD vào năm 2026 lên 160,44 tỷ USD vào năm 2034, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) là 16,40 % trong giai đoạn dự báo. Trong đó:
+ Bắc Mỹ (Mỹ, Canada): Thị trường lớn nhất được thúc đẩy bởi các ứng dụng quốc phòng, giao hàng bằng máy bay không người lái (Walmart, Amazon) và các sáng kiến an ninh nội địa.
+ Khu vực Châu Á Thái Bình Dương (Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản): Khu vực phát triển nhanh nhất do được ứng dụng rộng rãi trong các lĩnh vực thương mại (nông nghiệp, hậu cần) và các chương trình quốc phòng do chính phủ dẫn đầu.
+ Châu Âu (Pháp, Đức, Anh): Tập trung vào nghiên cứu và phát triển công nghệ máy bay không người lái cho giao thông đô thị; sự hiện diện mạnh mẽ của Parrot và Terra Drone.
+ Trung Đông và Châu Phi: Việc sử dụng UAV ngày càng tăng trong lĩnh vực quốc phòng và dầu khí; các quốc gia như Thổ Nhĩ Kỳ và Israel đang xuất khẩu máy bay không người lái với số lượng lớn.
+ Mỹ Latinh: Việc ứng dụng ngày càng tăng trong an ninh biên giới, nông nghiệp và thực thi pháp luật, với sự hợp tác ngày càng tăng của Hoa Kỳ.
- Bài: Thanh Hòa - Ảnh: Báo ảnh Việt Nam & TTXVN
Link : https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/viet-nam-lam-chu-cong-nghe-che-tao-uav-de-thuc-day-phat-trien-kinh-te-tam-thap-453464.html