Việt Nam đẩy mạnh xử lý vi phạm quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng
Trong kỷ nguyên số, sự bùng nổ của Internet và công nghệ số đã tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chuyển đổi số, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Tuy nhiên, nó cũng mở ra “cánh cửa” cho các hành vi vi phạm bản quyền với tính chất ngày càng tinh vi, phức tạp. Đối với Việt Nam – một quốc gia đang khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu - việc đẩy lùi vấn nạn vi phạm sở hữu trí tuệ trên không gian mạng không chỉ là yêu cầu cấp bách để bảo vệ sức sáng tạo nội sinh mà còn là tấm “thị thực” quan trọng để hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới.
“Cuộc chiến” không biên giới trên môi trường số
Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có tốc độ phát triển kinh tế số nhanh nhất Đông Nam Á, khu vực được đánh giá là có nền kinh tế số tăng trưởng nhanh nhất thế giới, đạt tổng giá trị giao dịch 218 tỷ USD trong năm 2023 và dự kiến sẽ đạt 600 tỷ USD vào năm 2030.
Tuy nhiên, cũng như nhiều nước trên thế giới, Việt Nam cũng đang phải đối mặt với một thực trạng đầy mâu thuẫn. Đó là tốc độ phát triển kinh tế số càng nhanh thì vấn nạn vi phạm quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng càng gia tăng nhanh chóng, diễn biến phức tạp, tinh vi và khó kiểm soát hơn.
Thực tế cho thấy, bên cạnh tính ưu việt không thể bàn cãi thì sự bùng nổ của Internet, mạng xã hội, các nền tảng chia sẻ nội dung và trí tuệ nhân tạo (AI) rõ ràng cũng đã trở thành môi trường lý tưởng cho các hành vi sao chép, phát tán và khai thác trái phép tài sản trí tuệ lan rộng với quy mô lớn, gây thiệt hại nghiêm trọng cho nền kinh tế sáng tạo. Đặc biệt là ở những lĩnh vực như: phim ảnh, âm nhạc, chương trình truyền hình, sách, ảnh, đến phần mềm máy tính và các nhãn hiệu thương mại…
Đáng chú ý nhất là mảng nội dung thể thao và phim ảnh. Các website "lậu" liên tục mọc lên như nấm sau mưa với các tên miền biến đổi linh hoạt để né tránh sự kiểm soát của cơ quan chức năng. Những nền tảng này không chỉ đánh cắp bản quyền của các nhà phát hành phim, các đơn vị phát sóng trực tiếp các giải bóng đá lớn, gây ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín, quyền lợi kinh tế của doanh nghiệp, mà còn gây thất thu thuế hàng ngàn tỷ đồng mỗi năm, thậm chí còn phát sinh nhiều vấn nạn nhức nhối khác như tệ đánh bạc trá hình, lừa đảo trên không gian mạng.
Vấn nạn này không chỉ xảy ra đối với những nước có khả năng “phòng vệ” chưa đủ mạnh như Việt Nam hay nhiều nước đang phát triển khác mà còn xuất hiện cả ở những quốc gia phát triển được cho là có nhiều kinh nghiệm và hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ hoàn chỉnh nhất thế giới.
Ví dụ như Hoa Kỳ, theo báo cáo “Monetization Monitor: 2026 Outlook” của Revenera, nước này hiện đứng thứ 4 thế giới về sử dụng phần mềm lậu, tập trung ở nhóm phần mềm văn phòng thông thường, và nhóm các phần mềm đắt tiền như phần mềm mô phỏng kỹ thuật, phần mềm thiết kế hỗ trợ máy tính… Và theo báo cáo năm 2023 của Phòng Thương mại Hoa Kỳ (USCC), vấn đề vi phạm bản quyền khiến nước này mất từ 29 tỷ đến 71 tỷ đô la mỗi năm và làm cho hàng trăm nghìn người bị mất việc làm.
Hay như tại Châu Âu, Văn phòng Sở hữu trí tuệ Liên minh Châu Âu (EUIPO) ghi nhận xu hướng vi phạm bản quyền nội dung truyền hình tăng mạnh. Khoảng 1/3 người trẻ Châu Âu thừa nhận đã từng sử dụng các nguồn nội dung lậu ít nhất một lần trong năm.
Như vậy có thể thấy, vi phạm bản quyền và quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng là một vấn đề mang tính toàn cầu chứ không của riêng một quốc gia nào khi mà nền kinh tế tri thức dựa vào nền tảng số đang chi phối hầu như tất cả mọi mặt đời sống, kinh tế, xã hội hiện đại ngày nay.
Lập lại trật tự bản quyền trên không gian mạng - thượng tôn pháp luật, không có vùng cấm
Trước những thách thức ngày càng gay gắt của vấn đề vi phạm bản quyền và quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng, Việt Nam xác định bảo vệ sở hữu trí tuệ trên không gian mạng là nhiệm vụ trọng tâm để phát triển kinh tế số bền vững.
Nỗ lực lớn nhất phải kể đến việc triển khai Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025, Luật Công nghiệp Công nghệ số (2025) và các văn bản định hướng thực thi như Nghị quyết 57-NQ/TW, Nghị quyết 59-NQ/TW, Nghị quyết 66-NQ/TW, Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Về mặt hợp tác quốc tế, việc Việt Nam tham gia và trở thành thành viên của nhiều điều ước, hiệp ước, hiệp định quốc tế quan trọng như Công ước Berne, Hiệp định TRIPS, Hiệp ước WIPO, và nhiều hiệp định thương mại lớn như CPTPP, EVFTA, RCEP, AFTA… cũng có ý nghĩa rất lớn trong việc giúp chúng ta nâng cao trách nhiệm, năng lực thực thi bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ theo những chuẩn mực toàn cầu để sẵn sàng tham gia vào các sân chơi lớn.
Việt Nam có đủ các chế tài để xử lí việc vi phạm quyền sở hữu tí tuệ. Ví dụ như chế tài hành chính áp dụng đối với hành vi xâm phạm quyền tác giả trên môi trường mạng gồm có từ cảnh cáo, phạt tiền đến yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm. Chế tài hình sự được áp dụng với các hành vi nghiêm trọng, có tổ chức, mục đích thương mại, mức phạt từ tiền đến cải tạo không giam giữ hoặc tù từ 6 tháng đến 3 năm. Pháp nhân thương mại vi phạm cũng có thể bị xử lý hình sự, đặc biệt với các trang web phát tán phim, phần mềm, sách điện tử lậu.
Điển hình như việc ngày 02/02/2026, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) của Bộ Công an phối hợp cùng Công an tỉnh Hưng Yên triệt phá hệ thống website "Xôi Lạc TV", đường dây tội phạm liên quan đến các tội danh xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, tổ chức đánh bạc và đánh bạc trên mạng được che đậy tinh vi dưới vỏ bọc là các công ty kinh doanh trong lĩnh vực công nghệ. Sự ra quân quyết liệt của các lực lực chức năng đã khiến cho nhiều nền tảng phim lậu và truyền hình lậu buộc phải dừng hoạt động như: Rophim đóng cửa vào đầu tháng 2/2026, website Phim4k.xyz dừng hoạt động từ 5/2026, ứng dụng Cò TV ngừng cung cấp dịch vụ từ 5/2026…
Song song với việc tạo dựng những hành lang pháp lý, Việt Nam cũng đang đẩy mạnh áp dụng các biện pháp kỹ thuật dựa trên AI, Blockchain và công nghệ số để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng.
Theo đó, các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp tăng cường triển khai nhiều biện pháp như: công bố danh sách "Black List" các trang web có dấu hiệu vi phạm pháp luật; sử dụng kỹ thuật rà soát, ngăn chặn các website, tài khoản livestream lậu các trận bóng đá; triển khai hệ thống lưu ký số (sắp tới có thể sử dụng blockchain) để ghi nhận quyền sở hữu tác phẩm; sử dụng AI quét từ khóa và hình ảnh sản phẩm hàng giả/nhái; áp dụng hệ thống xác thực hàng chính hãng thông qua mã QR/Blockchain; triển khai các công cụ kiểm tra phần mềm không bản quyền đang được sử dụng trong các doanh nghiệp qua mạng…
Đặc biệt, nhằm tạo bước chuyển biến mạnh mẽ, nâng cao hiệu quả thực chất công tác đấu tranh phòng, chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, góp phần xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, lành mạnh và nâng cao uy tín quốc gia trong hội nhập quốc tế, ngày 05/5/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ra Công điện số 38/CĐ-TTg về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Theo đó, Công điện yêu cầu các cấp, các ngành, các địa phương thực hiện nghiêm Nghị quyết số 397/NQ-CP ngày 05 tháng 12 năm 2025 của Chính phủ và Chỉ thị sổ 02/CT-TTg ngày 30 tháng 01 năm 2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ; quyết liệt chỉ đạo các lực lượng chức năng ra quân, tập trung nguồn lực, tập trung triển khai thực hiện ngay các biện pháp cần thiết đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên phạm vi toàn quốc từ ngày 07/5/2026 đến ngày 30/5/2026, thực hiện nghiêm các quy định pháp luật và xử lý nghiêm các vi phạm theo tinh thần không có vùng cấm, không có ngoại lệ.
Cuộc chiến chống vi phạm bản quyền trên không gian mạng là một hành trình dài đầy cam go. Tuy nhiên, với sự chỉ đạo quyết liệt từ Trung ương, sự hoàn thiện của hệ thống luật pháp và sự đồng thuận của xã hội, Việt Nam tin tưởng sẽ từng bước dọn sạch “rác” bản quyền để xây dựng một không gian mạng lành mạnh, một môi trường kinh doanh minh bạch, giúp Việt Nam không chỉ hội nhập sâu rộng mà còn trở thành "điểm đến an toàn" của các nhà đầu tư trên thế giới./.
- Bài: Thanh Hòa - Ảnh: TTXVN
Link : https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/viet-nam-day-manh-xu-ly-vi-pham-quyen-so-huu-tri-tue-tren-khong-gian-mang-445813.html