Tăng Tiến - Sức sống mới của nghề mây tre Việt
Ẩn mình giữa vùng quê Kinh Bắc thanh bình, làng nghề mây tre đan Tăng Tiến đang viết tiếp câu chuyện của một di sản thủ công hơn 300 năm tuổi. Từ những sản phẩm đan lát dân dã phục vụ đời sống thường ngày, nơi đây đã từng bước chuyển mình, kết hợp kỹ nghệ truyền thống với đổi mới sáng tạo để tạo nên sức sống mới cho nghề mây tre Việt.
Ảnh: Thanh Giang/Báo ảnh Việt Nam
Cách trung tâm Hà Nội khoảng 70 km về phía Đông Bắc, phường Nếnh (tỉnh Bắc Ninh) hiện lên với vẻ bình dị của một làng quê Kinh Bắc. Nhưng phía sau những lũy tre xanh là nhịp sống đặc trưng của tiếng khung dệt lách cách, mùi tre hun khói và đôi bàn tay thoăn thoắt của hàng nghìn người thợ.
Làng nghề mây tre đan Tăng Tiến có lịch sử hơn ba thế kỷ, với nghề đan lát được truyền qua ít nhất 10 thế hệ. Ban đầu, đây chỉ là nghề phụ trong những lúc nông nhàn, làm ra rổ, rá, thúng, mủng phục vụ đời sống của cư dân đồng bằng Bắc Bộ. Theo thời gian, sự khéo léo của người thợ đã biến những nan tre mộc mạc thành một nghề thủ công tinh xảo.
Ảnh: Thanh Giang/Báo ảnh Việt Nam
Những thảm tăm mành đều tăm tắp với nhiều màu sắc đa dạng dần được hình thành qua từng khung dệt.
Ảnh: Thanh Giang/Báo ảnh Việt Nam
Ngồi bên hiên nhà tại thôn Chùa, nghệ nhân Đinh Văn Tiến vẫn miệt mài với những nan tre trắng mỏng. Sinh năm 1949, ông là một trong những “pho sử sống” của làng nghề. Ông Tiến nhớ lại: “Từ khi mới 5 - 6 tuổi, trẻ con trong làng đã làm quen với việc cầm nan tre, học đan trước cả khi biết chữ”.
Theo ông Tiến, bí quyết làm nên một sản phẩm đẹp không nằm ở sức mạnh mà ở sự nhẫn nại và cảm giác tinh tế của đôi tay. Nan tre phải được chẻ từ cây dùng phấn già, thẳng gióng, mỏng và dẻo. Chỉ một thoáng sơ suất, sản phẩm có thể hỏng ngay.
Ảnh: Thanh Giang/Báo ảnh Việt Nam
Từ những vật dụng đơn giản qua bàn tay người thợ Tăng Tiến đã tạo nên những tác phẩm mây tren đan tinh xảo. Ảnh: Thanh Giang/Báo ảnh Việt Nam
Nếu nghệ nhân Đinh Văn Tiến là người giữ lửa truyền thống thì ông Đinh Văn Tỉnh - Giám đốc Công ty TNHH một thành viên mây tre Tăng Tiến Bắc Giang lại góp phần tạo nên bước ngoặt mới cho làng nghề. Những năm cuối thập niên 1990, khi các sản phẩm đan lát truyền thống dần bão hòa, ông đã tìm đến nhiều làng nghề khác để học hỏi. Năm 1999, ông thành lập Hợp tác xã mây tre đan Tăng Tiến, đánh dấu bước chuyển sang kỹ thuật dệt mành tăm hiện đại.
Sự ra đời của Hợp tác xã mây tre đan Tăng Tiến đã tạo bước chuyển quan trọng trong cơ cấu kinh tế địa phương. Từ một nghề phụ tranh thủ lúc nông nhàn, mây tre đan đã trở thành nguồn sinh kế chính của nhiều hộ gia đình, đóng góp khoảng 80% thu nhập của người dân trong vùng. Hiện nay, các sản phẩm chủ lực của làng nghề gồm mành tăm, rèm che nắng nghệ thuật và các mặt hàng thủ công mỹ nghệ cao cấp.
Điểm làm nên bản sắc riêng của Tăng Tiến là quy trình xử lý hoàn toàn tự nhiên. Thay vì dùng phẩm màu hóa học, tre được hun khói bằng rơm rạ hoặc gỗ khô để tạo màu nâu cánh gián bền đẹp, đồng thời chống mối mọt. Quy trình sản xuất gồm năm công đoạn nghiêm ngặt: chọn nguyên liệu, sơ chế, chẻ nan, hun khói, đan dệt và hoàn thiện mẫu mã.
Ông Đinh Văn Tỉnh tự hào cho biết: “Nhờ kết hợp kỹ thuật thủ công với máy dệt hiện đại, làng nghề hiện có khoảng 4.000 lao động tham gia sản xuất thường xuyên. Nhiều sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 sao, 4 sao và được thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Đức, Canada… đón nhận”.
Ngày nay, Tăng Tiến không chỉ là nơi sản xuất hàng thủ công mà còn là điểm đến trải nghiệm hấp dẫn. Du khách đến đây có thể tận mắt chứng kiến từng công đoạn chế tác, đồng thời cảm nhận nhịp sống của một làng quê Việt vẫn gìn giữ được hồn cốt truyền thống giữa dòng chảy hiện đại.
Nghệ nhân Đinh Văn Tiến chia sẻ: “Còn người đan thì còn làng nghề”. Câu nói mộc mạc ấy như một lời khẳng định về sức sống bền bỉ của Tăng Tiến - nơi nghề mây tre Việt đang tiếp tục được gìn giữ, làm mới và trao truyền cho các thế hệ mai sau./.
Bài và ảnh: Trần Thanh Giang/Báo ảnh Việt Nam
Link : https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/tang-tien-suc-song-moi-cua-nghe-may-tre-viet-446632.html