Quần thể Tam Chúc - Vân Long: Hành trình vươn tầm Di sản Thế giới
Ninh Bình, vùng đất diệu kỳ của Việt Nam, đang chứng kiến một bước tiến quan trọng trên con đường chinh phục đỉnh cao danh vọng quốc tế. Quần thể danh thắng Tam Chúc và Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long đang gấp rút hoàn thiện hồ sơ, với khát vọng được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới. Đây không chỉ là niềm tự hào của riêng Ninh Bình mà còn là minh chứng cho sự phong phú, độc đáo của thiên nhiên và văn hóa Việt Nam trên bản đồ thế giới.
Dấu ấn của tạo hóa và bàn tay con người
Quần thể Tam Chúc - Vân Long sở hữu một vẻ đẹp kỳ vĩ, nơi địa hình karst nhiệt đới đặc trưng của Việt Nam được bảo tồn gần như nguyên vẹn. Với hệ thống núi đá vôi hùng vĩ, những thung lũng uốn lượn, các vùng đất ngập nước và mặt nước liên thông tạo nên một bức tranh sơn thủy hữu tình. Điều đặc biệt làm nên giá trị của nơi đây là sự toàn vẹn của các quá trình địa chất, địa mạo, sinh thái và thủy văn. Trong bối cảnh nhiều không gian karst trên thế giới đã bị tác động nặng nề bởi hoạt động con người, Tam Chúc - Vân Long nổi bật như một bảo tàng sống, minh chứng cho sự hài hòa giữa thiên nhiên và lịch sử kiến tạo trái đất.
Không chỉ là một kiệt tác địa chất, Tam Chúc - Vân Long còn là ngôi nhà chung đầy ý nghĩa của đa dạng sinh học. Nơi đây là môi trường sống quan trọng của quần thể Voọc mông trắng, một loài linh trưởng đặc hữu của Việt Nam và nằm trong danh sách 25 loài linh trưởng có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất toàn cầu. Sự hiện diện và phát triển của Voọc mông trắng tại Tam Chúc - Vân Long không chỉ mang giá trị bảo tồn loài ở cấp độ quốc gia và quốc tế, mà còn là một chỉ báo quan trọng phản ánh tính toàn vẹn và sức khỏe của hệ sinh thái karst ngập nước. Việc bảo vệ Voọc mông trắng và môi trường sống của chúng trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu, thể hiện cam kết mạnh mẽ của Ninh Bình trong việc bảo tồn đa dạng sinh học theo các tiêu chuẩn khắt khe của UNESCO.
Bên cạnh giá trị thiên nhiên, Quần thể Tam Chúc - Vân Long còn ẩn chứa những giá trị văn hóa sâu sắc. Các dấu tích khảo cổ học tiền sử, những bích họa cổ trên vách đá tại Vân Long cùng với sự thích ứng lâu dài của con người với môi trường karst ngập nước đã tạo nên một bản sắc văn hóa độc đáo. Nơi đây ghi nhận lịch sử cư trú liên tục của con người qua nhiều thời kỳ, từ thời tiền sử cho đến các giai đoạn lịch sử sau này, làm nổi bật vai trò của Tam Chúc - Vân Long như một không gian sinh tồn, văn hóa quan trọng.
Hành trình xây dựng hồ sơ Di sản Thế giới
Với những giá trị nổi bật toàn cầu về cả thiên nhiên lẫn văn hóa, tỉnh Ninh Bình đang dốc toàn lực để xây dựng hồ sơ đề cử Quần thể Tam Chúc - Vân Long trở thành Di sản Thế giới. Tỉnh đã thành lập Ban chỉ đạo xây dựng hồ sơ và tổ chức nhiều hội thảo khoa học quốc tế với sự tham gia của các chuyên gia uy tín trong và ngoài nước.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất là xác lập ranh giới dự kiến của khu vực đề cử. Ranh giới này không chỉ dựa trên yếu tố địa lý mà còn phải tích hợp đầy đủ các giá trị sinh thái, khảo cổ học, cảnh quan và lịch sử - văn hóa, đảm bảo bao trùm toàn bộ các yếu tố cấu thành giá trị nổi bật toàn cầu và tạo hành lang an toàn cho công tác bảo tồn.
Song song đó, việc xác định các tiêu chí đề cử theo tiêu chuẩn của UNESCO là nền tảng cốt lõi. Các tham luận tại hội thảo đã phân tích sâu sắc giá trị của Tam Chúc - Vân Long như một minh chứng tiêu biểu cho sự tiến hóa sinh thái trong vùng karst nhiệt đới, nơi ghi nhận các quá trình sinh học đang diễn tiến, sự thích nghi lâu dài của con người và vai trò quan trọng trong bảo tồn đa dạng sinh học, đặc biệt là loài Voọc mông trắng - biểu tượng của khu vực.
Thách thức lớn đặt ra là việc hài hòa giữa bảo tồn di sản và phát triển kinh tế. Hoạt động công nghiệp, đặc biệt là khai thác đá vôi và sản xuất xi măng, có thể tạo ra xung đột với yêu cầu bảo vệ hệ sinh thái. Do đó, việc xây dựng một mô hình quản trị di sản hiệu quả, nhất thể hóa, có sự tham gia của cộng đồng địa phương và đẩy mạnh các giải pháp kỹ thuật, pháp lý nhằm thúc đẩy chuyển đổi xanh, hạn chế tác động đến sinh cảnh tự nhiên là vô cùng cần thiết.
Tầm nhìn phát triển bền vững
Việc Quần thể Tam Chúc - Vân Long được công nhận là Di sản Thế giới sẽ mở ra những cơ hội phát triển to lớn cho Ninh Bình. Thành công này không chỉ khẳng định giá trị toàn cầu của di sản mà còn tạo nền tảng vững chắc để địa phương theo đuổi mô hình phát triển dựa trên kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa và du lịch xanh.
Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Ninh Bình, ông Trần Song Tùng, nhấn mạnh: "Việc nghiên cứu, đề cử di sản thế giới đối với Quần thể Tam Chúc và Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long không chỉ là một nhiệm vụ chuyên môn, mà còn là một nội dung chiến lược, thể hiện tầm nhìn phát triển dài hạn của tỉnh Ninh Bình trong quá trình xây dựng đô thị di sản, kinh tế di sản và công nghiệp văn hóa".
Hành trình vươn tới danh hiệu Di sản Thế giới của Quần thể Tam Chúc - Vân Long đang bước vào giai đoạn "nước rút". Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, sự đồng lòng của chính quyền, các nhà khoa học và người dân địa phương, hy vọng rằng kỳ quan thiên nhiên và văn hóa này sẽ sớm được vinh danh, góp phần bảo tồn và phát huy những giá trị vô giá cho các thế hệ mai sau./.
- Bài: Hùng Cường
- Ảnh: TTXVN
Link : https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/quan-the-tam-chuc-van-long-hanh-trinh-vuon-tam-di-san-the-gioi-424611.html