Phát huy giá trị toàn cầu Di sản Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc
Được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa Thế giới, Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là không gian văn hóa - tâm linh tiêu biểu của Việt Nam. Gắn với sự nghiệp tu hành của Phật Hoàng Trần Nhân Tông (1258 - 1308) và Phật giáo Trúc Lâm, di sản hội tụ các giá trị lịch sử, tín ngưỡng và cảnh quan, đồng thời đang được phát huy như một nguồn lực cho hòa bình và phát triển bền vững.
"Di sản sống" từ cội nguồn Yên Tử
Hình thành từ thế kỷ XI - XIV, Phật giáo Trúc Lâm đã được các vua Trần và giới trí thức đương thời sáng tạo như một hệ tư tưởng gắn kết dân tộc. Khởi nguồn từ dãy núi Yên Tử, thiền phái này kết hợp tinh hoa Phật giáo với tín ngưỡng bản địa, hình thành một triết lý sống đề cao hòa hợp, khoan dung và trách nhiệm xã hội.
Nhấn mạnh ý nghĩa toàn cầu của di sản, ông Jonathan Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam, khẳng định: “Quần thể di tích này là minh chứng đặc biệt cho sự ra đời và tiếp nối di sản trường tồn của Phật giáo Trúc Lâm - một truyền thống Thiền tông độc đáo của Việt Nam. Đây không chỉ là những dấu tích của quá khứ, mà là một "di sản sống" - trung tâm sinh động của đời sống tâm linh và sự tiếp nối văn hóa”.
Thực tế, tại các điểm như Yên Tử, chùa Vĩnh Nghiêm hay Côn Sơn - Kiếp Bạc, các hoạt động hành hương, lễ hội và thực hành tôn giáo vẫn diễn ra liên tục qua nhiều thế hệ. Chính sự tiếp nối này tạo nên một “di sản sống”, nơi quá khứ không bị đóng khung mà vẫn hiện diện trong đời sống hiện tại.
Không gian liên hoàn và giá trị toàn cầu
Quần thể di tích là một hệ thống liên hoàn gồm 12 điểm, trải dài trên ba địa phương Quảng Ninh, Bắc Ninh và Hải Phòng. Mỗi địa điểm là một mảnh ghép, cùng phản ánh đầy đủ tiến trình hình thành, phát triển và lan tỏa của Phật giáo Trúc Lâm.
Giá trị nổi bật toàn cầu của di sản nằm ở sự tương tác hữu cơ giữa địa điểm, niềm tin tôn giáo và quyền lực chính trị. Dãy núi Yên Tử là không gian khởi nguồn; triều Trần (1225 - 1400) là chủ thể kiến tạo; còn Phật giáo Trúc Lâm là sợi dây kết nối, định hình đời sống xã hội. Sự kết hợp này đã góp phần củng cố quốc gia, huy động sức mạnh cộng đồng trong bảo vệ độc lập, đồng thời lan tỏa những giá trị hòa bình, hợp tác ra khu vực.
Bên cạnh đó, quần thể còn là minh chứng tiêu biểu cho mối quan hệ hài hòa giữa con người và thiên nhiên. Những ngôi chùa ẩn mình trong rừng, các tuyến hành hương xuyên núi và cách sử dụng tài nguyên bền vững qua nhiều thế kỷ đã tạo nên một cảnh quan văn hóa đặc sắc, nơi thiên nhiên trở thành một phần của đời sống tâm linh.
Ảnh: Minh Đức
Tính toàn vẹn và xác thực của di sản cũng được bảo đảm thông qua hệ thống bảo vệ nghiêm ngặt. Các công trình giữ được vị trí, chức năng và nhiều yếu tố nguyên gốc; các thực hành tín ngưỡng, lễ hội vẫn được duy trì liên tục. Sự phối hợp quản lý liên vùng giữa các địa phương cũng là một mô hình hiệu quả, phù hợp với các chuẩn mực quốc tế.
Phát huy giá trị nổi bật toàn cầu của quần thể Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc không chỉ là gìn giữ di tích, mà còn là lan tỏa tinh thần Trúc Lâm - tinh thần của trí tuệ, hòa hợp và trách nhiệm. Trong bối cảnh thế giới đối mặt với nhiều thách thức, những giá trị ấy càng trở nên ý nghĩa, góp phần khẳng định vai trò của văn hóa như một nguồn lực cho phát triển bền vững.
Từ một không gian tâm linh của dân tộc, di sản hôm nay đã trở thành cầu nối giữa Việt Nam và thế giới, nơi những giá trị vượt thời gian tiếp tục được đánh thức và lan tỏa./.
Bài: Việt Cường/Báo ảnh Việt Nam
Ảnh: Thông Thiện/Báo ảnh Việt Nam, Minh Đức/ TTXVN
Link : https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/phat-huy-gia-tri-toan-cau-di-san-yen-tu-vinh-nghiem-con-son-kiep-bac-446347.html