PGĐ Bảo tàng Hà Nội: chuyển đổi số để phá bỏ giới hạn, lan tỏa mạnh mẽ giá trị của di sản
Trong bối cảnh chuyển đổi số trở thành xu hướng tất yếu, việc ứng dụng công nghệ số không chỉ phục vụ công tác bảo tồn mà còn đang mở ra cách tiếp cận mới để Bảo tàng Hà Nội lan tỏa giá trị văn hóa, lịch sử đến đông đảo công chúng.
Với lộ trình được đặt ra về việc ứng dụng trí tuệ, số hóa hiện vật và xây dựng hệ sinh thái dữ liệu mở, Bảo tàng Hà Nội đang hướng tới trở thành điểm đến “bảo tàng thông minh”, nơi di sản được kể bằng ngôn ngữ của công nghệ. Xung quanh công tác thực hiện chuyển đổi số, phóng viên Báo ảnh Việt Nam đã có cuộc trao đổi với ông Đặng Minh Vệ, Phó Giám đốc Bảo tàng Hà Nội.
Phóng viên: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% di sản văn hóa vật thể, phi vật thể và di sản tư liệu, các di tích quốc gia đặc biệt, bảo vật quốc gia được số hóa và ứng dụng trên các nền tảng số. Xin ông cho biết công tác chuyển đổi số của Bảo tàng Hà Nội đang được thực hiện thế nào?
Ông Đặng Minh Vệ: Ngày 27/3/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành chương trình hành động số 1599/CT-BVHTTDL về thực hiện Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị, trong đó có nhiệm vụ giải pháp hết sức quan trọng: “Đổi mới phương thức quản lý, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tạo động lực bứt phá cho phát triển văn hóa, du lịch, thể thao, thông tin.”.
Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Hà Nội đã ban hành kế hoạch chuyển đổi số toàn ngành, trong đó công tác chuyển đổi số lĩnh vực di sản được quan tâm hàng đầu. Việc số hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu di sản văn hóa của Thành phố, áp dụng công nghệ được đặt ra rất cụ thể thuận lợi cho các đơn vị, địa phương triển khai thực hiện từ nay đến năm 2031.
Ngay từ Quý I/2026, Bảo tàng Hà Nội đã tham khảo ý kiến tư vấn của chuyên gia và xây dựng kế hoạch chuyển đổi số của Bảo tàng. Trong đó, một số nhiệm vụ, lĩnh vực được đề ra cụ thể về lộ trình, chuyển đổi số việc gì, ứng dụng công nghệ gì… Trong đó đặt ra 2 phần lớn là chuyển đổi số về công tác quản lý, vận hành công việc của Bảo tàng và chuyển đổi số trong hoạt động chuyên môn.
Về chuyển đổi số trong công tác quản lý, vận hành công việc của Bảo tàng gồm bán vé và thu phí tự động, sử dụng các phần mềm công nghệ trong quản lý tài sản và công việc, đẩy mạnh tự động hóa, sử dụng hệ thống máy móc thiết bị để tiết kiệm năng lực để đảm bảo thực thi công việc được tốt nhất.
Trong công tác chuyển đổi số hoạt động chuyên môn gồm số hóa hiện vật bảo tàng, xây dựng vận hành trợ lý thuyết minh tự động để thuyết minh cho khách khi tham quan bảo tàng, nâng cấp màn hình tra cứu thông tin đa dạng, ra mắt chương trình tham quan trực tuyến hệ thống trưng bày thường xuyên Bảo tàng Hà Nội.
Phóng viên: Ông đánh giá vai trò của chuyển đổi số quan trọng ra sao trong việc bảo tồn và lan tỏa giá trị di sản văn hóa?
Ông Đặng Minh Vệ: Trước tiên phải khẳng định chuyển đổi số không phải là thay thế những giá trị truyền thống, mà là một hình thức để giúp những câu chuyện Thăng Long - Hà Nội ngàn năm văn hiến được kể lại một cách mạch lạc, hấp dẫn và vang xa hơn trong dòng chảy của thời đại.
Thứ hai có thể nói chuyển đổi số là cuộc cách mạng trong công tác bảo tồn di sản. Trước đây, việc lưu trữ và bảo quản hiện vật chủ yếu dựa vào các phương pháp thủ công. Công nghệ số giúp giải quyết bài toán này bằng việc số hóa kho lưu trữ, việc ứng dụng công nghệ quét 3D, chụp ảnh độ phân giải cao và lưu trữ đám mây giúp chúng tôi tạo ra bản sao kỹ thuật số hoàn hảo của các hiện vật, tài liệu. Ngoài ra, các nhà khoa học có thể trích xuất nghiên cứu trên không gian mạng mà không cần tiếp xúc trực tiếp. Đồng thời việc quản lý khoa học hệ thống cơ sở dữ liệu giúp công tác kiểm kê, phân loại và tìm kiếm hiện vật trở nên nhanh chóng chính xác hơn.
Thứ ba là phá bỏ giới hạn, lan tỏa giá trị di sản mạnh mẽ, trở nên hấp dẫn, bắt mắt và phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Từ đó khơi dậy tình yêu cũng như trách nhiệm gìn giữ lịch sử văn hóa và lòng tự hào dân tộc.
Phóng viên: Hiện tại Bảo tàng Hà Nội đã triển khai những công nghệ gì để hỗ trợ khách tham quan? Những công nghệ này đã thay đổi trải nghiệm của khách như thế nào so với trước đây?
Ông Đặng Minh Vệ: Hiện tại Bảo tàng đang áp dụng công nghệ trình chiếu với các màn hình lớn thể hiện nội dung lịch sử của Thủ đô kết hợp hiệu ứng, âm thanh, ánh sáng gây xúc cảm rất lớn đối với người xem, trình chiếu 3D mapping. Ngoài ra có 98 video được phân bổ hài hòa ở từng chủ đề trưng bày được sinh động hơn.
Công nghệ tương tác với 24 màn hình tương tác, nội dung, tài liệu hiện vật được số hóa, biên tập nội dung súc tích phù hợp với từng chủ đề trưng bày. Dữ liệu được chuyển thể dưới dạng hình ảnh 2D, 3D, bài viết, video ngắn, biểu đồ… giúp công chúng thuận lợi trong tra cứu và tương tác thông tin trong nội dung trưng bày.
Cùng đó Bảo tàng cũng ứng dụng công nghệ thanh toán khi mua vé tham quan và sử dụng các dịch vụ khác.
Phóng viên: Trong tương lai Bảo tàng Hà Nội có dự định gì để trở thành điểm đến “Bảo tàng thông minh”?
Ông Đặng Minh Vệ: Để xây dựng Bảo tàng Hà Nội là điểm đến thông minh trong tương lai thì cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong bảo tàng hiện vật. Chúng tôi dự định đẩy mạnh ứng dụng Internet vạn vật (IoT) và Trí tuệ nhân tạo (AI) vào công tác chuyên môn, nâng cấp toàn diện sau bảo quản.
Ngoài ra Bảo tàng Hà Nội đẩy mạnh kiến tạo trải nghiệm cá nhân hóa cho công chúng. Chúng tôi muốn mỗi người đến với Bảo tàng Hà Nội sẽ có một hành trình khám phá đậm dấu ấn cá nhân. Không chỉ là nhìn và nghe, chúng tôi hướng tới việc áp dụng công nghệ để khách hàng có thể chạm vào lịch sử.
Chúng tôi dự định xây dựng Bảo tàng Hà Nội trở thành một “Hệ sinh thái dữ liệu mở” bằng việc xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, có khả năng kết nối với hệ thống dữ liệu của các bảo tàng trên cả nước theo sự điều phối của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Phục vụ nghiên cứu và giáo dục, cung cấp nguồn tài nguyên số hóa mở có kiểm soát cho học sinh, sinh viên, các nhà nghiên cứu biến bảo tàng thành một “trường học thông minh” không biên giới.
Phóng viên: Cảm ơn ông đã trả lời phỏng vấn.
Bài: Ngân Hà- Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam
Link : https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/pgd-bao-tang-ha-noi-chuyen-doi-so-de-pha-bo-gioi-han-lan-toa-manh-me-gia-tri-cua-di-san-454875.html